Kéyinki töt yildiki amérika-xitay munasiwetliri


2005-01-21
Share

Amérika prézidénti jorj bush ikkinchi qarar wezipisini tapshurup élishi bilen, meyli xitay metbu'atlirida bolsun yaki xitay -amérika munasiwetlirige köngül bölidighan chet'el tor betliride bolsun, amérikining buningdin kéyinki 4 yilda xitaygha qaratqan tashqi ishlar siyasitining qandaq bolidighanliqi heqqidiki herxil mulahize we qarashlar köplep otturigha qoyulmaqta.

Amérikining xitaygha béridighan bésimi téximu küchiyishi mumkin

... Buningdin qarighanda, amérikining xitaygha béridighan bésimi téximu küchiyishi mumkin.

Biz bu heqte ilgiriligen uchurlargha ige bolush üchün amérikidiki dangliq ilmiy tetqiqat orgini bolghan brukings inistitoti(Brookings Institution) ning xitay tashqi ishlar siyasiti we amérika-xitay munasiwetliri mutexessisi xu'ang jing ependi bilen bu heqte söhbet ötküzduq.

Xu'ang jing ependi amérika-xitay munasiwetlirining buningdin kéyinki 4 yilda asasiy jehettin turaqliq bolidighanliqini, emma bezi ixtilaplarning yenila mewjut bolup turushi hetta téximu éghirlishish éhtimalliqini nezerdin saqit qilghilimu bolmaydighanliqini bildürdi. U mundaq dédi:

"Bushning birinchi qarar prézidéntligidiki tashqi ishlar siyasitidin qarighanda, amérika-xitay munasiwetliri bir qeder turaqliq bolishi mumkin. Emma, bushning qesem ichish murasimida qilghan sözlirige qarisaq, u pütün dunyada erkinlik we démokratiyini barliq küchi bilen qanat yayduridighanliqini qayta-qayta tekitligen. Buningdin qarighanda, amérikining xitaygha béridighan bésimi téximu küchiyishi mumkin. Mesilen kishilik hoquq, erkin soda we siyasiy tüzülme qatarliq bir yürüsh mesililerdiki ixtilaplar téximu éghirlishishi mumkin."

Xu'ang jing sözide yene, amérika-xitay otturisidiki ixtilaplar üstide téximu tepsiliy toxtilip, eger amérika téz mezgilde iraq mesilisini yaxshi bir terep qilalisa, u halda amérikining xitay mesilisini bir terep qilishqa tutishishi mumkinlikini, nawada buning eksiche bolup, iraq mesilisini uzun mezgilgiche hel qilalmisa, u chaghda amérikining xitay mesilisini bir yaqqa qoyup turushqa mejbur bolidighanliqini bildürdi.

Teywen mesilisi

Xitay qesten térrorchiliqqa qarshi urush bilen Uyghurlarning yolluq élip bérilghan musteqilliq herikitini bir-birige chétiwaldi.

Amérika-xitay munasiwetliridiki yene bir muhim mesile - teywen mesilisi. Siyasiy analizchilar uzundin béri buni ikki dölet munasiwitidiki "mina " dep atap kelgen. Bushning ikkinchi qarar prézidéntliq mezgilidiki teywen mesilisining yönilishi heqqide toxtalghan xitay ijtima'iy penler akadémiyisining teywen ishliri tetqiqat inistitutining bashliqi shü kéli, amérikining nurghun muhim stratigiyilik mesililerde xitayning hemkarliqigha éhtiyajliq ikenlikini tekitlep mundaq didi:

"Eger amérika, xitay - amérika munasiwetlirining saghlam tereqqiy qilishigha ehmiyet berse, u chaghda amérika teywen mesilisige tutqan siyasitide köp éhtiyatchan bolishi kérek. Emma nurghun ishlarning tereqqiyatini hazir mölcherligi bolmaydu. Shunga buninggha éniq bir néme diyish tes. "

Brukings inistitutining tetqiqatchisi xu'ang jing ependi bu heqte bashqiche qarashta bolup, yawropa birlikining xitaygha qaratqan qoral cheklimisini bikar qilishining teywen mesiliside melum özgirish hasil qilish éhtimalliqini otturigha qoydi. U mundaq dédi:

"Bu yawropa birlikining xitay bilen bolghan munasiwitige baghliq. Eger yawropa birliki qoral cheklimisini bikar qilghandin kéyin, xitaygha keng kölemde qoral sétip bérip, xitayni ilghar qorallar bilen teminlep qalsa, u chaghda amérika teywenni qorallandurush arqiliq bu weziyetni tengpunglashturushqa urunushi mumkin. Bundaq bolghanda elwette ikki dölet weziyiti téximu jiddiylishidu. Lékin bu uzun mezgillik mölcher, méningche kéyinki 4 yil ichide teywen mesiliside chong hadisiler yüz bérishi natayin."

Kishilik hoquq we térrorizm

Bushning xelq'ara térrorchiliqqa qarshi urushi we kishilik hoquq mesilisi üstide toxtalghan xu'ang jing ependining köz qarashliri töwendikiche otturigha qoydi:

" 'Térrorchiliqqa qarshi urush' dégenning özi' kishilik hoquq bilen put tépishidighan nerse. Térrorchiliqqa qarshi urushni élip barghandin kéyin, u haman melum derijide kishilik hoquqni chetke qaqidu. Uning üstige xitay qesten térrorchiliqqa qarshi urush bilen Uyghurlarning yolluq élip bérilghan musteqilliq herikitini bir-birige chétiwaldi. Shunga bu mesile hazir téximu murekkepliship ketti. Méningche, bush hökümitining kishilik hoquq mesilisige tutqan pozitsiyisi azraq ajizlap qélishi mumkin."

Emma bush hökümitining siyasitini közitip kéliwatqan bezi siyasiy analizchilar bushning ikkinchi qarar prézidéntliqining aldinqisigha tüptin oxshimaydighanliqini, chünki bush 20 - yanwar küni qesem bérish murasimida qilghan nutuqida, pütün dunyada azadliq, erkinlik we démokratiyini ilgiri sürüshni asasliq téma qilip, buni qayta-qayta tekitligenlikini bildürmekte. Ular yene shu sewebtin, kéyinki 4 yilda bush hökümitining kishilik hoquq mesilisige téximu ehmiyet béridighanliqini mölcherlidi. (Peride)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet