Amérika bilen xitayning hazirqi munasiwiti qaysi terepke ziyanliq?

Amérika - xitay munasiwiti hazir yériklishp qaldi. Bu ikki döletning xelq'ara munasiwetler buyiche qollan'ghan wastilirining qattiqliqi, gépining tongliqi bir - biridin qélishmaydu. Bu heqte 'emeliyette kim kimdin qorqidu?' dégen témida obzorlar élan qiliniwatidu.
Muxbirimiz weli
2010-02-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, 17‏ - noyabir küni, xitay prézidénti xu jintaw, prézidént obamani xitay xelq sariyida döletlik ziyapet bérip kütüwalghan bolup, körünüshte, ular tamaq üstilige olturushmaqta.
Süret, 17‏ - noyabir küni, xitay prézidénti xu jintaw, prézidént obamani xitay xelq sariyida döletlik ziyapet bérip kütüwalghan bolup, körünüshte, ular tamaq üstilige olturushmaqta.
AFP Photo

Amérika yéqinda teywen'ge qoral sétip béridighanliqini jakarlighan idi. Xitay amérikigha jaza qollinidighanliqini jakarlidi. Bularning bir - birige qolliniwatqan déplomatiye wastiliri, gépining tongliqi bir - biridin qélishmaydu. Emeliyette, amérika bilen xitayning qaysi qarshi tereptin ras qorqidu? bu heqtidiki obzorlarni anglap baqayli.

Xitay terep, 'amérikigha junggoning dölet menpe'etige ziyan salghanning derdini taza tartquzush kérek' dése...

Xitayning shinxu'a tori 2 ‏ - ayning 2 ‏ - küni 'amérikining bu qétim teywen'ge qoral sétip bergenlikige, junggo hökümiti we xelqi misli körülüp baqmighan derijide qattiq puzitsiye qollinip, dunyani heyran qaldurdi, junggo buningdin kéyin amérikining zomigerlikige téximu qattiq zerbe béridu we uninggha téximu zor bedel töligüzidu' dep jakarlidi. Xitayning 'yer shari waqiti géziti' mu 'junggo emdi amérikini jazalaydighan toqmaq bilen özining nopuzini tikleydu we tehdit küchini ashuridu' dep jakarlidi.

Junggo xelq uniwérsitétining proféssori yin xungzéng 'amérikigha teywen'ge qoral sétip junggoning dölet menpe'etige ziyan salghanning derdini taza tartquzush kérek' dep jakarlidi. Xelq'ara munasiwetler pakoltétining bashliqi jin shenrungmu 'amérikigha teywen'ge satqan qoraldinmu köp bedel töligüzüsh kérek' dep jakarlidi.

Xitay dölet mudapi'e uniwérsitétining proféssori ten keyja 'amérika shirketliri bir tereptin junggo bilen tijaret qilip payda qazansa, yene bir tereptin teywen'ge qoral sétip payda qaziniwatidu. Emdi amérika shirketlirige jaza qollinip, junggo bilen tijaret qilsa özige paydiliq ikenlikini tonutup qoyush kérek' dep jakarlidi.

Gherb terep, 'xitay hazir özige bekla ishinidighan, özini bilelmeydighan bolup qaldi' dewatidu

Amérikining xitayda tijaret qiliwatqan bir shirkitining mes'ul xadimi en'giliyide chiqidighan 'pul - mu'amile waqit géziti'ge bayan qilishiche, 'xitay bultur tibet mesiliside yawropa döletliri bilen setleshti. Kopinhaginda échilghan kélimat yighinida yene bir qanche dölet bilen setleshti. Uningdin kéyin hinidstan bilen éytishishqa bashlidi. Hazir he désila bashqa döletlerge achchiqlap - chéchilidighan, ghezep ipadileydighan bolup qaldi. Xitay hazir her qandaq sorunda iqtisadiy küchi öskenlikinila pesh qilidu. Hetta buningdin kéyin amérikida xelq saylap chiqqan her qandaq hökümetning teywen'ge qoral sétishigha ruxset qilmaymish. Xitay hazir özige bekla ishinidighan, özini bilelmeydighan bolup qaldi. Pütün dunya xitay bilenla soda qilishni izleydu, dep hésablisa kérek.'

Amérikining washin'gtondiki meslihet xezinisi bolghan xopkisns ilmiy jem'iyitining aliy tetqiqatchisi, amérika dölet mudapi'e komitétining yuqiri derijilik emeldari kénnis linsorning amérika awazida bayan qilishiche, 'xitay hökümiti hazir bashqa döletlerge ghezeb ipadileydighan mushundaq birxil usul arqiliq öz xelqide, xitay hazir yer shari xaraktérlik chong döletke aylinip boldi, dégen tuyghu peyda qilimaqchi boluwatidu. Emma xitay emeldarliri we mulahizichiliri hazir xitayning siyasitide özgirish boluwatqanliqini yaki peqet gépidila özgirish boluwatqanliqini, némisige bunchiwala kérilip kétiwatqanliqini bilelmeywatidu.'

Bundaq réqabetning netijisi qaysi terepke paydiliq?

Nyuyork waqit gézitining 2 ‏ - ayning 4 ‏ - küni bayan qilishiche, xitay uzundin buyan amérikining meblighige, pen - téxnikisigha ige bolup, uning paydisini körüp kéliwatidu. Xitayni bazar igilikini we xususiy igilikni rawajlandurushqa ilhamlandurup, dunya soda teshkilatigha kirgüzüp, dunya baziridin yaponiye we jenuniy koriyiler bilen teng paydilanduruwatqan del amérika. Eger xitay bazirini démokratik ellerge dawamliq achsa, buningdin xitayla emes, amérika istimalchiliri menpe'et alidu. Eger amérika bilen xitay otturisida soda urushi yüz berse, amérika emes, belki chet'el mebleghliri bilen emdila yérim zamaniwiylashqan xitay ejellik ziyan'gha uchraydu.

En'gilyide chiqidighan 'muhapizetchi géziti' ning bayan qilishiche, amérika bilen xitay otturisida hazir bashlan'ghan toqunush, buningdin kéyin barghansiri yuqiri örleydu. Emma xitay bu toqunushta chékidin ashqan heriket qollanmasliqi mumkin, xitay diplomatiyide bekla éhtiyatchan hem intayin héliger, u qarshi terepning ajiz halqiliridin paydilinip, qattiq zerbe bériwélishni oylighanda, özige téximu köp imkaniyet qaldurushnimu untulmaydu.

En'giliyide chiqidighan pul - mu'amile gézitining bayan qilishiche, eger xitay, amérikigha teywen'ge qoral satti dep jaza élan qilsa, xitayning uzundin buyan amérika shirketliri üstide turghuzuwatqan qara tizimliki kérekke kelmeydula emes, belki xitayning arzuyigha qarshi netije peyda bolidu, amérika mebleghliri emdi xitayda emes, belki öz dölitide nahayiti köp ish pursetliri yaritidu. Buning bilen xitay özining 'dunyaning ikisport döliti' boluwérish yolini tosup qoyidu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet