Amérikining 'miqdarni köpeytish ' dégen iqtisadiy tedbiridin qandaq netije chiqidu?

Hazir hindistanni ziyaret qiliwatqan amérika prézidénti barak obama, xitayning bügün yene amérika merkizi bankisining 'miqdarni köpeytish' dégen tedbiri toghrisida amérikigha qilghan hujumgha qarita, qaytarma hujum bilen jawab qayturdi.
Muxbirimiz weli
2010-11-08
Share
Dollar-Sale-305 Xitayning melum pul muamile dukinidiki körgezmige tizilip qoyulghan amérika dolliri.
AFP Photo

Bügün biz bu heqtiki yéngi uchurlarni we sin'gapor mekkwari bankisining asiya - tinch okyan iqtisadshunasi shé gawjungning 'miqdarni köpeytish' dégen tedbir toghrisidiki mulahizisining mezmunlirini tonushturimiz.

Roytérs agéntliqining bügün yéngi déhlidin bayan qilishiche, hazir hindistanni ziyaret qiliwatqan amérika prézidénti barak obama, xitayning bügünki hujumigha qaytarma hujum bilen jawab qayturdi. U sözide 'miqdarni köpeytish dégen qarar amérika fédéral xezinisining qarari, hem mining qararim, iqtisadning ösüshige tosqun boluwatqan nersini yoq qilish üchün chiqirilghan qarar. Bu, amérikining iqtisadi üchün yaxshi bolidu depla emes, pütün dunyaning iqtisadi üchünmu yaxshi bolidu dep oylap chiqirilghan qarar. Eger buningdin yaman aqiwet chiqip qalsa, bashqilarghila chiqmaydu, amérikining özigimu chiqidu' dep jakarlidi.

Fransiye agéntliqining bayan qilishiche, xitayning mu'awin soda ministiri ju gu'angyaw bügün 'amérika pulni köplep bésip tarqitip, kapital paxalliqini keltürüp chiqiriwatqanliqigha jawabkar bolushi kérek' dep jakarlighan. U bayanatida yene 'junggo emdi amérikining öz iqtisadini yaxshilash üchün 600 milyard amérika dollirini artuq bésip tarqatqanliq mesilsi'i toghrisida sözlishidu' dep bayan qilghan.

Ju shawchu'en: amérikining 'miqdarni köpeytish' siyasiti gherezlik siyaset

Roytérs agéntliqining bayan qilishiche, 11‏ - ayning 5‏ - küni xitay merkizi bankisining bashliqi ju shawchu'en amérikini tenqidlep 'amérika merkizi bankisining miqdarni köpeytish dégen tedbiri öz döliti üchün muwapiq kélishi mumkin, emma pütün yer sharigha nisbeten éytqanda yaxshi tedbir emes, belki selbiy tesir peyda qilidighan tedbir' dep jakarlighan idi.

Shinxu'a agéntliqining bayan qilishiche, xitay xelq bankisining bashliqi ju shawchu'en bayanatida amérikini tenqidlep 'amérika merkizi bankisi öz dölitining iqtisadigha mes'ul, yeni öz dölitide ish pursetliri yaritishqa we dölet ichide pul paxallishish nisbiti eng töwen bolushigha mes'ul. Hazir amérika iqtisadining eslige kélishi intayin asta, ishsizliq nahayiti yuqiri, fédéral meblighining ösümi nahayiti töwen, yeni nölge chüshüp qéliwatqan ehwalda turuwatidu, amérika "miqdarni köpeytish" siyasitini del mushundaq ehwalgha yüzlen'gende otturigha qoydi, bu bir gherezlik siyaset' dégen.

Xitay xelq bankisining bashliqi ju shawchu'en yene, amérika dolliri xelq'araliq pul. U, amanette qollinilidighan pul bolupla qalmay, belki pütün yer sharida mal almashturush we meblegh yötkeshmu, köpinche halda amérika dolliri arqiliq bijirilidu. Eger amérika dolliridek bundaq xelq'araliq pulning, özining dölet ichidiki roli bilen xelq'aradiki rolida toqunush chiqsa, pütün xelq'araning pul mu'amile sistémisida mesile chiqidu, dep körsetken.

Bu heqte en'gliyide chiqidighan 'maliye - iqtisadiy xewerler' géziti qatarliq gézitlerde 'bésip tarqitilidighan dollarning miqdarni köpeytish tedbiridin xitayning köchme mebleghliri xeterge uchrishi mumkin', 'pulni qanchilik miqdar köpeytse qanchilik mesile hel bolidu?' dégendek bir qatar obzorlar élan qilinishqa bashlighan idi.

Shé gawjung: amérikidiki mesilining yiltizi xitayda

-- Hazir pütün yer sharida, pul - mu'amile urushi peyda bolush aldidiki purux hédliri démaqqa uruluwatidu, -- dep bashlaydu sin'gapor mekkwari bankisining asiya - tinch okyan iqtisadshunasi shé gawjung 'miqdarni köpeytish tedbiri bilen xitay jehennemge tashlinishi mumkin' dégen obzorini. U, 1990‏ - yili amérikidiki massachuséts sana'et penliri institutining iqtisadshunasliq kespide doktorluq unwani alghan, 97‏ - yilidin buyan amérikidiki morgan stanli bankisida we sin'gapor mekkwari bankisida asiya - tinch okyan iqtisadshunasi bolup ishlep kelmekte.

Uning qarishiche, eger dunyada hemme dölet, iqtisadi jehette duch kelgen müshkül mesililerni hel qilish üchün 'pulning tarqitilish miqdarni köpeytish' tedbirini qollansa, birsi pulini tirliyonlap köpeytip bésip tarqatsa, yene birsimu shundaq qilmay turalmisa, bashqa birimu pulini tirliyonlap köpeytip bésip tarqatsa, bundaq ehwalni dunya iqtisadi 'qiyamet' ke yéqinlashti dep teswirlesh mumkin. U waqitta, baylar qeghez pulining qimmitini saqlash üchün topliwalghan altunlarmu esqatmasliqi mumkin.

Aptorning qarishiche, amérikida hazir amanet qoyghan pulgha béridighan ösüm nölge chüshüp qalay dédi. Maliyidiki qizil reqem omumi mehsulat qimmitining 10%ge yétip qaldi. Bundaq ehwalda, amérika üchün mesilini téz hel qilidighan eng ünümlük tedbir kérek. Amérika özining iqtisadini qaytidin oyghitish üchün tedbir qolliniwatidu. Emma, xitay terep amérikigha éksport miqdarini hedep köpeytip, peqet öziningla iqtisadini yuqiri östürüwatidu. Shuning bilen amérikida sodidiki tengsizlik éship ketti. Démek, amérikidiki iqtisadiy mesilining yiltizi xitayda. Amérikidiki bu késelni dawalash üchün xitay dora yéyishi kérek.

'Miqdarni köpeytish ' dégen amérikining özining mesilisini hel qilidighan tedbir

Aptorning qarishiche, xitayning iqtisadi bolsa siyasiy iqtisad, uni hökümet monopol qiliwalghan. Xitay hökümiti yillardin buyan yer - zéminni igiliwélish arqiliq bayliq toplawatidu. Uning yer - zémin sétip tapidighan paydisila pütün xelq igiliki omumi qimmitining 14%ge yétidu. Amérikining 'miqdarni köpeytish ' dégen tedbiri, amérikining özining mesilisini hel qilidighan tedbir. Xitay terep amérikining, xitay pulining oborottiki qimmitini östürüsh heqqidiki teshebbuslirini ret qiliwergendin kéyin qollan'ghan tedbir. Eger xitay pulining qimmiti östürgen bolsa, xitayning dölet ichide mal bahasi erzanliship, uningdin xelq köp menpe'et alghan bolatti, bashqa döletlergimu paydisi tégetti. Emdi amérika 'pulning miqdarini köpeytip tarqitish'qa mejbur boldi, bu tedbir bilen emdi xitayning iqtisadi rettin chiqidu.

Xitay xuddi islandiyidek qilalamdu?

Sin'gapor mekkwari bankisining asiya - tinch okyan iqtisadshunasi shé gawjungning qarishiche, hakimiyet béshida turup mesile peyda qilghan eqilsiz rehberler dawamliq halda hoquq tutiwerse, krizis hel bolmaydu, belki yéngi krizis qoshulup, mesile barghanséri éghirlishidu. Bundaq ehwalda qalghan dölet, xuddi islandiye qilghandek, iqtisadiy mesile peyda qilghan bash ministirni sotqa tartishi kérek. Eger undaq qilmisa, beribir 'solalining bash wezirini béyjingdiki seyshiku bazirigha élip chiqip kallisini késish' charisini tekrarlimaqtin özge amal yoq, bundaq tarix burun xitayda bolup ötken'ghu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet