Amérika -xitay istratégiye we iqtisad di'alogi ötküzüldi

Amérika - xitay istratégiye we iqtisad di'alogi düshenbe küni béyjingda bashlandi. Terepler ikki künlük di'alogda iqtisadi, bixeterlik we tashqi ishlargha munasiwetlik zor mesililer üstide pikir almashturidu.
Muxbirimiz erkin
2010-05-24
Share
2010-Amerika-Xitay-istirategiye-sohbet-yighini-305.jpg Süret, 2010 - yili 24 - may küni béyjingda échilghan amérika - xitay istratégiye we iqtisad dialogi yighin meydanidin bir körünüsh.
AFP Photo

Amérika - xitay arisidiki soda balansida mewjut tengpungsizliqlar, shimaliy koriye we iran yadro mesilisige da'ir témilar bu nöwetlik di'alogdiki muhim muzakire témilirining biridur. Lékin xelq pulining kursi mesilisi bu qétimqi söhbettiki jiddiy talash -tartish qilin'ghan téma bolmighan.

Bezi metbu'atlar béyjingda échiliwatqan amérika - xitay istratégiye -iqtisad di'alogining 2009‏ - yildiki amérika - xitay di'alogigha qarighanda, bezi mesililerde nisbeten az talash -tartish bilen ötüwatqanliqini xewer qildi.

Közetküchiler yighinning aldida bezi qiyaslarni otturigha qoyup, xelq pulining kursi bu nöwetlik di'alogdiki négizlik talash - tartish qilinidighan mesile bolup qalidighanliqini perez qilishqan idi. Lékin bu heqtiki xewerlerde tereplerning özini tutuwélip, mesilige nöwettiki pul -mu'amile weziyitini nezerge élish asasida bir qeder ri'al pozitsiye tutqanliqini ilgiri sürgen.

Yighinda xitay terep xelq pulining kursini östürüshke konkrét wede bermigen. Lékin xelq puli islahatini özining usuli bilen asta -asta yolgha qoyidighanliqini bildürgen. Xitay dölet re'isi xu jintaw yighinning échilish murasimidiki nutqida "xelq pulining almashturush nisbiti méxanizmini puxta qedem bilen asasta - asta dawamlashturimiz. Bu xil ilgirilesh, musteqil qarar chiqirish, kontrol qilish we peydin - pey ilgirilesh prinsipi asasida bolid u" dégen. Kanadadiki weziyet analizchisi memet toxti ependi béyjingdiki di'alog heqqide toxtilip, tereplerning bu qétimqi di'alogda bu mesilige soghuqqan pozitsiye tutushidiki seweblerni muhakime qildi.

Yighinda amérika maliye ministiri timutiy géytnér xitayning soda - meblegh sélish muhitini özgermeslikke kapaletlik qilishni telep qilip, "ashkara soda we meblegh sélish biz ikki döletni zor nepke érishtürüwatidu. Biz keng échiwétilgen xitayni qarshi alimiz" dégen. Amérika xitayning memliket ichidiki milliy karxanilirini yardem puli bilen teminlep, erkin bazar qa'idisige zit heriket qiliwatqanliqini, bezi sahelerde chet'elning meblegh sélishini tosap kéliwatqanliqini ilgiri sürüp kelgen.

Bu qétimqi yighinda terepler birlikke kélelmigen mesililerning biri, xitayning bazar igilikidiki döletlik orni mesilisi bolup, amérika xitayning bazar igilikidiki döletlik shertini hazirlash üchün yene nurghun musapilarni bésishi kéreklikini eskertip kelgen idi. Xitay bolsa, amérikining nazuk téxnika éksport cheklimisini bikar qilishni telep qilip, xitaygha nazuk téxnika éksport qilish yolidiki tosalghuni élip tashlashni telep qildi.

Bu qétimqi di'alog koriye yérim arilining weziyiti jiddiyliship, jenubiy koriye pyongyangning "ché'onen paraxot weqesi"diki "telwilikini" jazalashni telep qiliwatqan mezgilge toghra kelgen. Xitay hazirgha qeder bu weqege inkas bildürmey, tereplerni özini tutuwélishqa chaqirip kelgen idi. Béyjingdiki yighinda klinton xanim koriye yérim arilining weziyitidiki jiddiychilikni otturigha qoyup, xitayning weqege inkas bildürüshini, xelq'ara jem'iyet bilen bir meydanda turup, pyongyanggha qattiq tedbir qollinishni telep qilghan. Kanadadiki weziyet analizchisi memet toxti ependi, pyongyang xitayning amérikigha qarshi kozori ikenlikini eskertip, shunga uning shimaliy koriyini renjitmeydighanliqini bildürdi.

Klinton xanim kishilik hoquq mesilisige diqqet qilidighanliqini bildürgen. 1 - Nöwetlik amérika -xitay istratégiye -iqtisad di'alogi 2009‏ - yili "5 - iyul weqesi" yüz bergen ayda élip bérilghan bolup, bu weqe shu qétimqi yighinda otturigha qoyulghan bolsimu, lékin amérika buninggha küchlük pozitsiye bildürmigen idi. Bu qétimqi yighin bolsa xitay kompartiyisi we dölet kabintining "shinjang söhbet yighini"échilip, emdi axirlashqan mezgilge toghra keldi.

Klinton xanim düshenbe künki yighinda tereplerning barliq mesililerde pikir birlikige kélelmisimu, lékin bu mesililerni otturigha qoyup, muzakire qilishning zörürlükini tekitligen. Xu jintaw yighinning échilish murasimida sözligen nutqida, eger amérika teywen we tibet mesilisini otturigha qoysa, xitay terepning jiddiy inkasigha duch kélidighanliqini agahlandurup, "bir - birimizning négizlik menpe'etige hörmet qilishimiz kérek" dégen.

Shu küni xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi ma jawshüy xu jintawning sözini konkrétlashturup, "biz amérika terepning junggoning négizlik menpe'eti we zor mesililerdiki sezgürlükige hörmet qilishni, bolupmu teywen we tibetke chétilidighan sezgür mesililerni toghra bir terep qilishini ümid qilimiz" dep tekitligen.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet