Xelq'ara kechürüm teshkilati xitaydiki kishilik hoquq mesilisi heqqide ochuq xet élan qildi


2006.04.18

Xelq'ara kechürüm teshkilati yéqinda ochuq xet élan qilip amérika prézidénti joj bushtin 20 ‏- april küni xitay prézidénti xu jintaw bilen körüshkinide xitaydiki kishilik hoquq weziyitini jiddiy otturigha qoyushi kéreklikini telep qildi. Mezkur ochuq xette,xitay hökümitining 2001 ‏- yili dunya olimpik yighinini xitayda échish hoquqigha érishish üchün kishilik hoquq mesilisini yaxshilash heqqide nurghun wedilerni qilghanliqi lékin, yillardin buyan xitaydiki kishilik hoquq weziyiti yaxshilinish biryaqta tursun, eksiche barghanséri nacharlishiwatqanliqi alahide tekitlen'gen.

Xelq'ara kechürüm teshkilatining amérikida turushluq bash ish béjirgüchisi doktor wilyem éf shalz willi'am f schulz bu heqte qilghan sözide" prézidént bush choqum bu qétimqi pursetni ching tutup, xitay hökümitining eyni chaghda bergen wedilirige asaslinip, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini yaxshilashta,xitay dölet re'isi xu jintawgha bésim ishlitishi kérek " dep tekitlep " eger u bundaq qilmaydiken, undaqta xitay hökümitige amérika bizning puqralargha tutqan pozitsiyimizni yolluq dep qaraydu ' dégendek xata signal bérip qoyushimiz mumkin " dep körsetti.

Xelq'ara kechürüm teshkilatining bu qétim élan qilghan ochuq xétide körsitilishiche, xitay hökümiti 2001 ‏- yili " olimpik yighinining xitayda échilishi xitay jem'iyitining ilgirilishi, xitay iqtisadining tereqqiy qilishi we xitaydiki kishilik hoquqning ilgirilishige bekmu paydiliq" dep turup 2008 ‏- yili ötküzülidighan xelqara olimpik yighinining xitayda échilish hoqoquqigha ige bolghan. Lékin xitay hökümiti öz meqsitige yetkendin kéyinla kishilik hoquq weziyitini yaxshilashqa héchbir ehmiyet bermigen. Yéqinqi yillardin buyan, xitaydiki kishilik hoquq weziyiti kündin ‏- kün'ge éghir derijide nacharlashqan.

Xelqara kechürüm teshkilati teripidin yézilghan mezkur ochuq xetning aptorlirining biri, radi'omizning ziyaritini qobul qilghan suzin xanim mezkur xette otturigha qoyulghan telepler heqqide toxtilip mundaq dédi :

"Bizning ümid qilidighinimiz,xitayning emgek bilen terbiyilesh tüzümi bikar qilinishi kérek, chünki hazir xitayda 250 ming adem héchqandaq qanuniy resmiyetsizla qamap qoyulghan ؛ biz yene 1989 ‏- yili yüz bergen tyen'enmin weqesi heqqide mexsus ayrim tekshürüsh élip bérilishini telep qilimiz shundaqla musteqil kishilik hoquq teshkilati we xelq ichidiki teshkilatlarning xitaygha bérip xitaydiki kishilik hoquqqa a'it dilolar heqqide mexsus tekshürüsh élip bérishini telep qilimiz ؛ axirida yene xitay hökümitini puqralarning diniy erkinlikige yol qoyushini muraji'et qilimiz "

Dunya Uyghur qurultéyining ijra'iy komitétining re'isi alim siyitof ependi mezkur qurultayning xelq'ara kechürüm teshkilatining ochuq xet yazghanliqini qet'iy qollaydighanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining ijra'iy komitétining re'isi alim siytof ependi özining yéqinda mezkur qurultaygha wakaliten amérika prézidénti joj bushqa Uyghur élidiki kishilik hoquq weziyiti heqqide ochuq xet yazghanliqini hemde amérikida yüz bergen 11 ‏- séntebir weqesidin kéyin Uyghur élidiki kishilik hoquq mesilisining ilgirikidin téximu bek nacharliship ketkenlikini tekitlep ötti. (Méhriban)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.