Хәлқара кәчүрүм тәшкилати хитайни олимпик йиғинидин бурун кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа чақирди


2005-08-08
Share
Хитайда олимпик? чегрисиз мухбирлар тәшкилати рәсими.

Баш шитаби лондондики "хәлқара кәчүрүм тәшкилати" баянатида, хитай һөкүмитиниң сиясий мәһбусларни қоюп беришини вә өлүм җазасини бикар қилишини тәләп қилди. Улар баянатта йәнә, "бейҗиң олимпиккә илтимас сунуш комитети" ниң 2001 - йили олимпик йиғиниға саһипхан болушни талишиватқан мәзгилдә, әгәр олимпик йиғини хитайда өткүзүлсә, буниң хитайниң кишилик һоқуқини яхшилишиға көп ярдими болидиғанлиқини ейтқанлиқини, әмма әмәлийәттә болса, йеқинқи бир нәччә йиллардин буян хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитидә һечқандақ яхшилиниш көрүлмигәнликини әскәртти.

Хитай, дуня бойичә мухбирларни әң көп түрмигә ташлиған дөләт

"Хәлқара кәчүрүм тәшкилати" ниң мәзкур баянатини тәйярлиғучи рена барбара франсис бу мунасивәт билән радиомизниң зияритини қобул қилип, илгири бейҗиң һөкүмитиниң һәтта, ахбарат әркинликини барғансери яхшилаш тоғрисида бәргән вәдилирини алаһидә тилға алди. Шундақла хитайниң әмәлий әһвалиниң дәл буниң әксичә болғанлиқини тәкитлиди. У мундақ деди:

"Әпсуслинарлиқи, 2001 - йилидин башлап, болупму өткән йили хитайда техиму көп мухбирлар арқа-арқидин қолға елинди. Мана хитайда һазир 64 нәпәр мухбир түрмидә туриватиду. Буниң билән хитай дуняда мухбирларни әң көп түрмигә ташлиған дөләткә айланди. Буниңдин сирт хитайниң интернет язғучилириға болған контроллиқиму барғансери чиңийиватиду. Мәсилән, мухбир ши тавниң узун муддәтлик назарәт астиға елиниши вә "җәнубий пайтәхт гезити" ниң бир хизмәтчисигә кесим берилишигә охшаш нурғун мисаллар бар. Мана буларниң һәммиси хитай һөкүмитиниң вәдисидә қилчилик турмиғанлиқини испатлайду".

Бейҗиңдики деһқанлар олимпик сәвәбидин йәрлиридин мәҗбурий айрилмақта

"Әпсуслинарлиқи, 2001 - йилидин башлап, болупму өткән йили хитайда техиму көп мухбирлар арқа-арқидин қолға елинди. Мана хитайда һазир 64 нәпәр мухбир түрмидә туриватиду. Буниң билән хитай дуняда мухбирларни әң көп түрмигә ташлиған дөләткә айланди. Буниңдин сирт хитайниң интернет язғучилириға болған контроллиқиму барғансери чиңийиватиду.

"Хәлқара кәчүрүм тәшкилати" баянатида йәнә, бейҗиң һөкүмитиниң олимпиккә четишлиқи болған бәзи ишлардиму кишилик һоқуқни давамлиқ дәпсәндә қиливатқанлиқини әскәртти. Буниңдин сирт, баш шитаби ню-йорктики "хитай кишилик һоқуқ тәшкилати"му олимпиккә мунасивәтлик кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә алаһидә әһмийәт бәрди. Мәзкур тәшкилатниң рәиси лю чиң, "хәлқара кәчүрүм тәшкилати"ниң бу һәқтики қарашлириға тамамән қошулудиғанлиқини билдүрүп мундақ деди:

"Техи йеқиндила бейҗиң шәһириниң әтрапидики деһқанлар районида, һөкүмәтниң олимпик мәйдани селиш үчүн хәлқниң йәрлирини мәҗбурий вә зорлуқ билән тартивелиш вәқәси көрүлди. Һәтта нарази болған бәзи кишиләр олимпик комитетиға хәт йезип, өзлириниң кишилик һоқуқини қоғдашни тәләп қилди. Мана бу кишиләр һөкүмәт тәрипидин тәһдит вә агаһландурушқа һәтта бивастә зиян-зәхмәткә учриди".

Лю чиң йәнә, хәлқара олимпик комитетиниң, хитай һөкүмитиниң кишилик һоқуқ җәһәттә қилған- әткәнлири үстидин қаттиқ назарәт елип бармиғанлиқини әйиблиди. У мундақ деди:

"Гәрчә хәлқара олимпик комитети олимпик йиғинини өткүзүштин бурун вә кейинму, хитайни кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа үндәйдиғанлиқини билдүргән болсиму, лекин улар һечқандақ конкрет тәләп вә мәзмунларни оттуриға қоймиди. Әксичә, олимпик йиғининиң бир тәнһәрикәт паалийити икәнликини, буни кишилик һоқуқ билән бағливелишни халимайдиғанлиқини ейтти. Олимпик комитетиниң дәл мушундақ қәтий болмиған позитсийиси сәвәбидин, хитай һөкүмити кишилик һоқуқ вәзийитидә һечқандақ илгириләш һасил қилмиди, һәтта һазир техиму йүрәклик һалда қораллиқ вә зораванлиқ билән бастуруш елип бериватиду".

Рена: хәлқара олимпик комитетиниң хитайға қилған бесими йетәрлик әмәс.

Хәлқара олимпик комитети илгири бейҗиңға олимпик тәнһәрикәт йиғиниға саһипханлиқ қилиш һоқуқини бериштин бурун, кишилик һоқуқ вәзийитиниң, бу һоқуқни бериш қарарини чиқиришта муһим рол ойнайдиғанлиқини тәкитлигән иди. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатидики рена барбара фрәнсисму хәлқара олимпик комитетини әйибләп, уларниң хитайға кишилик һоқуқини яхшилаш һәққидә ишләткән бесиминиң йетәрлик болмиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди:

"Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң асасий қанун бәлгилимисидә очуқ қилип ‘олимпик роһи, инсан һоқуқини қоғдашни өз ичигә алиду дәп йезилған. Бу очуқки, инсан һоқуқини қоғдаш, олимпиккә саһипханлиқ қилғучи дөләтниң кишилик һоқуқ әһвали билән бивастә бағлинишлиқ. Кимики әгәр олимпик роһини тәрғип қилишни халайдикән, ундақта кишилик һоқуқни чәткә қайрип қоюшқа қәтий болмайду дегәнликтур".

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати: олимпиктин бурун хитайға кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилаш һәққидә бесим ишлитиш керәк

"Хәлқара кәчүрүм тәшкилати" йәнә, хәлқара олимпик комитети билән хәлқара олимпик тәнһәрикәт йиғиниға қатнашқучилар вә хитайдики кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң "хәлқара кәчүрүм тәшкилати" билән бирликтә, 2008 - йилидики олимпик йиғинидин бурун, хитайға кишилик һоқуқ җәһәттә әмәлий вә актип ислаһат елип бериш һәққидә бесим ишлитишни тәләп қилди.

Мәзкур тәшкилат йәнә, хитай һөкүмитиниң бәзи конкрет түрләрдики кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа чақирди. Бу түрләр болса, өлүм җазасини бикар қилиш, әдлийә сестимисида дәрһал ислаһат елип бериш, дөләт пуқралириға сөз вә йиғилиш әркинликини бериш һәмдә сиясий мәһбусларни қоюп бериш қатарлиқлар. (Пәридә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт