Aqsuning yurchi yézisida bir meschit ruxsetsiz jüme namizi tüpeyli chéqiwétilgen

Uyghur élining kelpin nahiyisi yurchi yézisida yéqinda chéqiwétilgen meschitning chéqilish sewebi toghrisida terepler oxshimighan pikirlerde bolmaqta. Bezilerning eskertishige qarighanda, meschitte jüme namizi ruxsetsiz oqulghanliqi tüpeyli chéqiwétilgen.
Muxbirimiz erkin xewiri
2008-06-23
Share
UyghurMosque-305 Qeshqerdiki appaq ghoja qebrisining aldida, töge yétilep kétiwatqan bir uyghurning süriti. 2008 - Yili martta tartilghan.
AFP Photo

 Lékin yerlik da'iriler meschitning ruxsetsiz sélin'ghanliqi we shu tüpeyli chéqiwétilgenlikini bildürmekte. Dunya Uyghur qurultiyi bolsa meschitning béyjing olimpik yighinini qollash toghrisidiki wedinamige imza qoymighanliqtin chéqilghanliqini bildürdi.

Mezkur meschit 1999 ‏ - yili sélin'ghan

Uyghur ilidiki yerlik da'iriler kelpin nahiyisining yurchi yézisidiki üstünki qum'ériq kentide chéqiwétilgenliki ilgiri sürülgen meschit qum'ériq kentige az dégende 70 kilométir kélidighan kelpinning ichtagh dégen namdiki charwichilar rayonigha jaylashqan meschit bolup, mezkur ibadet orni 1999 ‏ - yili sélin'ghan idi. Yéqinqi 9 yildin béri ichtaghdiki yerlik déhqan - charwichilar tosalghusiz ibadet qilip kéliwatqan mezkur meschit, buningdin az dégende ikki hepte ilgiri kelpin nahiyisidiki siyasiy organlar teripidin tekshürülüp chéqiwétilgen.

Meschitning chéqiwétilgen mezgili béyjing olimpik mesh'ilini Uyghur élide yetküzüsh pa'aliyiti qanat yayduruluwatqan, da'iriler olimpik bixeterlikini bahane qilip, yerlik xelqning kündilik pa'aliyet erkinliki, diniy we yighilish erkinlikini boghmaqta, dep tenqidliniwatqan bir mezgilge toghra keldi. Alaqidar terepler ichtaghdiki meschitning chéqilish sewebi toghrisida oxshimighan pikirlerde bolushmaqta.

Meschit ehli béyjing olimpik yighinini qollash ehdinamisigha imza qoyushni ret qilghan

Merkizi gérmaniyidiki dunya Uyghur qurultiyi weqening sewebini olimpik yighinigha baghlidi. Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit, radi'omizgha bergen bayanatida üstünki qum'ériqdiki meschitning chéqilishigha meschit ehlining béyjing olimpik yighinini qollash ehdinamisigha imza qoyushni ret qilghanliqi seweb bolghanliqini ilgiri sürdi. U, "xitayning sherqiy türkistandiki meschitlerni béyjing olimpik yighinini qollash toghrisida ipade bildürüshke qistighanliqi Uyghurlarda qarshiliqqa uchrighanliqi"ni eskertidu. Lékin weqe yüz bergen üstünki qum'ériq kentining ismini ashkarilashni xalimaydighan bir kent mes'uli, meschitning chéqiwétilish sewebi ehdinamige imza qoyush bilen munasiwetlik ikenlikini ret qildi.

Mezkur kent mes'uli meschitning chéqilish sewebini uning ruxsetsiz sélin'ghanliqigha baghlaydu. Mezkur kent mes'uli chéqiwétilgen meschitning qum'ériq kentige 80 kilométir yiraqliqtiki tagh arisigha jaylashqan xupiyane bir jaygha sélin'ghanliqini, taghliqlarning küz pesli sirtida bu jaygha köp yoluqmaydighanliqini eskertmekte.

Ichtaghdiki meschitning sélin'ghinigha az kem 10 yil bolup qalghanliqi melum

Eger meschit ruxsetsiz sélin'ghan bolsa, bu weqening xitayning olimpik yighinidiki bixeterlik qayghusi bilen munasiwiti bolmisa, yerlik da'iriler yéqinqi 9 yildin béri ün chiqarmay, néme üchün bügünki kün'ge kelgende meschitning ruxsetsiz sélin'ghanliqi ésige kélip qaldi ? qum'ériqdiki mezkur kadir bu su'alimizgha " buning ichki sirini bilmeymen," dep jawab bergen bolsimu, lékin ichtaghdiki meschit shu yézida hökümet tizimlikidiki meschit imamlirigha iqtida qilishni xalimaydighan bir türküm yashlarning jüme namizi oquydighan yéri bolup qalghanliqi, bu ish yéqinda yüz bergen bir weqede pash bolup, da'irilerning diqqitini qozghighanliqi we meschitning chéqilishi shuning bilen bashlan'ghanliqini bildürdi.

Radi'omizgha bergen bayanatida da'irilerning adem tutqanliqini ret qilghan kent mes'uli, ichtaghdiki meschitning imami abduxaliq ömer isimlik yash ikenlikini, da'irilerning uninggha chéqilmighanliqini bildürdi. Dunya Uyghur qurultiyi weqede shu yéziliq on nechche ademning qolgha élin'ghanliqini, bir qisim ademler qoyup bérilgen bolsimu, lékin az dégende bir qanche Uyghurning hazirgha qeder tutup turuluwatqanliqigha da'ir uchurgha érishkenlikini bildürgen idi. Lékin yuqiriqi kent mes'uli, buningdin bir - ikki ay ilgiri aldi ‏ - keyni bolup mezkur yézidiki ömerjan muhemmet, adil semet isimlik ikki yashning ichkiride "gümpa" ögen'genlik sewebidin qolgha élin'ghanliqi, bu ikkisining ichtaghda jüme namizi oquydighan yashlar jama'iti bilen alaqisi barliqini, da'irilerning bu yip uchigha asasen ichtaghdiki meschitni tekshürgenlikini ilgiri süridu.

Hökümet meschittiki pütün qur'anni musadire qilghan

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit, üstünki qum'ériqdiki meschitni chéqiwétish qarari xitay da'irilirining Uyghur élide olimpik bixeterlikini bahane qilip, öktichi qarashtiki Uyghurlarni basturush, diniy erkinlikni cheklesh herikitining bir qisimi, dep körsetmekte. U, qum'ériqdiki meschit jama'itining qanunsiz meschit rémont qilish, qanunsiz diniy pa'aliyetlerde bolush, qur'an - kerimni qanunsiz saqlash bilen eyibligenlikini ilgiri sürdi. U, roytérs axbarat agéntliqigha bergen bayanatida " hökümetning meschittiki pütün qur'anni musadire qilghanliqi... Qolgha élin'ghanlarning qiyin ‏ - qistaqqa élin'ghanliqi"ni tekitligen.

Dunya Uyghur qurultiyi béyjing olimpik yighinining Uyghurlar üchün "xeyrlik" bolmaydighanliqini, chünki xitay da'irilirining olimpik bixeterlikini bahane qilip, Uyghurlarning kündilik pa'aliyitige éghir cheklimige qoyuwatqanliqi, bu cheklimiler "olimpik rohigha pütünley xilap" cheklimiler ikenlikini tekitlewatqan teshkilatlarning biridur. Mezkur teshkilat"béyjing olimpik yighini shu sewebler tüpeyli bayqut qilinishi kérek " dep qarimaqta.

 Xitayning "olimpikni Uyghurlargha téngish" weqesi

Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa kelpinning üstünki qum'ériq kentidiki meschit chéqish weqesini xitayning "olimpikni Uyghurlargha téngish" weqesi, dep körsetti. Yerlik da'iriler " gömpa" ögen'genlik tüpeyli tutup turuwatqan ikki Uyghur yashni hazirgha qeder qoyup bermigen. Ularning qandaq bir terep qilinidighanliqi hazirgha qeder melum emes iken.

Qum'ériq kentining mes'uli yuqiriqi bu ikki yashning chéqiwétilgen ichtagh meschitidiki yashlar jama'iti bilen tonushluqi bolsimu, lékin meschit chéqish weqesining ularning qolgha élinish sewebi bilen alaqisi yoqluqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet