Xitay 40 yildin buyan Uyghur élida atom bomba sinaqlirini élip bardi


2004.10.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Buningdin qiriq yil ilgiri, yeni 1964 - yili 16 öktebir, chüshtin kéyin sa'et birde "bom" qilghan awaz bilen Uyghur diyarining asminini zeherlik is tütek qaplighan idi. Bu xitayning tunji atom bomba siniqi élip bérilishi hésablinidu. Xitay bu qiriq yil ichide Uyghur élida 46 qétim yer üsti hem asti atom bomba sinaqlirining ghelibilik élip bérilghan'ghanliqini élan qilghan idi. Buningdin bashqa netijisiz bolghan élan qilinmighan atom sinaqlirining sani namelum.

Sirliq jay

atom.jpg
Xitayning birinchi qétimliq atom bombisini partlatqanliqi xatire téshi

Uyghur diyarining bayin'gholin rayonidiki balghuntayning sherqide hichqandaq xeritige chüshürülmigen, pewqul'adde amanliq tedbirliri élin'ghan malen isimlik bir sheher bar.

Bu sheher xitayning atom tetqiqat merkizi atom qoyup bérish ponkiti we atom qomandanliq shitabi jaylashqan meydani. Tarim oymanliqining ottursidiki teklimakan chölining sherqiy shimali hemde lopnur kölining shimalidiki lopnur chöli rayoni bolsa xitayning 33 -, 34- we 733- polikliri teripidin qorshalghan atom sinaq meydani. Bu ikki orun yerlik xelq ayaqmu bésip baqmighan cheklen'gen rayon. Hetta 114 télifon nomuri sorash istansisidimu ularning tizimi yoq.

Nöwette xitay özining tunji atom bomba siniqini ghelibilik élip barghanliqining 40 yilliqini tebriklimekte. Xitay axbaratliridimu bu bir nechche kündin buyan buninggha da'ir teshwiqatlar körülmekte.

Kona xewer

red.jpg
1964 - Yil élan qilin'ghan bu heqtiki maqale

Xitayning tunji atom siniqining Uyghurlar diyarida hichqandaq mudapi'e tedbirliri élinmastin tuyuqsiz élip bérilishi, qiriq yil ilgiriki shu waqittimu xelq'araning diqqitini qozghighan idi.

Bu heqte "nyu-york dunya téligirafi" gézitining bash bétide " qizil xitay tunji atom bombisini atti" digen témida bash maqale élan qilghan. Muxbir dani'al sozirlendning bu xewiride "qizil xitay -1946yili 16 - öktebir béyjing waqti sa'et 3 de tunji atom bombisini qoyup berdi. Atom siniqi xitayning gherbiy rayonida étilghan. Biraq, heqqi ornini ashkarlimidi. Biraq kommunist xitay hökümiti bu atom bomba siniqini élip bérip arqidinla xelq'aragha atom qorallirini ishletmeslik tewsiyisini bildürdi. " Dep yazghan.

Atom siniqi élip kelgen apetler

Uyghurlarning xelq'ara jemiyetke anglitiwatqan erizliridin, xitayning qiriq yildin buyan Uyghur élida élip bériwatqan ashkara we yoshurun yer asti we yer üsti atom sinaqlirining Uyghur xelqige her jehettin qorqunuchluq tehdidlerni élip kéliwatqanliqi melum. Dunyaning her qaysi jaylirida échilghan Uyghur tor betliridimu xitayning bu xil atom bomba sinaqlirining Uyghur xelqi we Uyghurlar zéminige élip kéliwatqan balayi apetliri, deliller bilen körsitilgen. Ularda xitayning Uyghur élida élip barghan atom sinaqlirining radi'aktip tesiride mölcherligüsiz muhit bulghinish alametliri, ademlerdin ta haywan ösümlüklergiche gheyri irsiyetlik özgirishler, yaman késellikler körüliwatqanliqi, buxil ékologiyilik hem herbiy tehdidning izchil dawamlishiwatqanliqigha naraziliqlar bayan qilin'ghan.

Biz xitayning atom bomba siniqi élip bérilghan lopnur chöl rayonigha yéqin bolghan chaqiliq nahiyisidiki déhqanlardin atomning tesirliri heqqide emeliy ehwal igiliduq:

Uyghur teshkilatlirining inkasi

Xitayning Uyghur diyarida atom bomba siniqi élip bérishqa qarshi turush, dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghur teshkilatlirining dawamliq türde élip bériwatqan xitay siyasitige qarshi pa'aqliyetlirining muhim mezmunining biri bolup kelmekte.

Düshenbe küni dunya Uyghur qurultiyining re'isi, birleshken döletler teshkilatida wakaletsiz milletler teshkilatining bash katipi erkin aliptékin ependi, xitay hökümitining Uyghur élida tunji atom bomba siniqi élip bérishigha 40 yil tolghanliqi munasiwiti bilen radi'omizgha : "xitay hökümiti atom sinaqliri bilen 40 yildin buyan Uyghurlar üstidin térrorluq yürgüzüp keldi" dep bayanat berdi :

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.