"японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" ниң әһмийити вә буниңға қарита инкаслар


2007.03.13

Әнгилийә учур вастилириниң баян қилишичә, австралийә баш министири җоһн ховард 11 ‏- март күни японийигә қаратқан рәсми зияритини башлиған иди. "Шинхуа агентлиқи"ниң 13 ‏- март күни токйодин хәвәр қилишичә, бүгүн австралийә баш министири җоһн ховард билән японийә баш министири шинзоабе токйода "японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" имзалиған. Бу японийиниң америкидин башқа йәнә бир дөләт билән түзгән иккинҗи бихәтәрлик келишими болуп һесаблиниду. Бу келишим имзаланғандин кейин, мунасивәтлик дөләтләр, болупму хитай буниңға наһайити җиддий муамилә қилмақта.

Өзиниң асасий қануниниң чәклимисигә учрайдиған японийә үчүн ейтқанда, бу келишимниң өзи бир алаһидә вәқә

Франсийә агентлиқиниң баян қилишичә, гәрчә бу келишимниң текисти наһайити аддий болсиму, әмма униң роли, әһмийити наһайити чоң. Қисқиси, бу келишим худди японийидәк бир дөләт үчүн, йәни өзиниң асасий қануниниң чәклимисигә учрайдиған бир дөләт үчүн ейтқанда, униң һазир чәтәл билән йәнә бир бихәтәрлик келишими имзалиғанлиқиниң өзи бир алаһидә вәқә. японийә 1950 ‏- йили америка билән бихәтәрлик келишими имзалиған иди. 1960 ‏- Йилиға кәлгән, бу келишмниң мәзмуниға мудапиәлиниш җәһәттә йәнә бәзи йеңи мәзмунлар қошулди. Һазир японийә америкидин башқа йәнә бир дөләт билән )австралийә билән( бихәтәрлик келишими имзалиди. Бу қетим имзаланған келишим японийини мудапилиниш җәһәттә техиму кәң әркин даиригә елип кириду. Мәсилән: бу қетим японийә билән австралийә оттурисида имзаланған бихәтәрлик келишими буйичә, японийә пүтүн дуняда тинчлиқни сақлаш вә террорчилиққа қарши туруш җәһәтләрдә башқа дөләтләр билән, болупму австралийә билән техиму кәң даиридә йеқиндин һәмкарлишалайду.

"японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" японийиликләрни хитайдин әндишә қилиштин халас қилди

Б б с ниң баян қилишичә, "японийә-австралийә бихәтәрлик келишими"ниң мәзмуниға қариғанда, японийә буниңдин кейин австралийиниң һәрби қисимлири билән тинчлиқини сақлаш, һәрбий мәшқ өткүзүш, террорчилиққа қарши туруш, учурлардин ортақ пайдилиниш, апәт йүз бәргән районларда қутқузуш вәзиписи иҗра қилиш, болупму аися-тинч окян райониниң муқимлиқини сақлаш үчүн техиму йеқиндин һәмкарлишалайду. Буниңдин бурун, японийиниң ираққа әвәткән тинчлиқни сақлаш қошуни австралиийниң бихәтәрлик капалитигә еришкән иди. Әмди бу қетим имзаланған "японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" бу икки дөләтниң мунасивәтлири үчүн техиму кәң йол ачти. Бу келишим имзалағанда, австралийә баш министири җоһн ховард "японийә бизниң бу райондики әң йеқин достимиз" , "әмди японийә һәрбий қисимлири австралийә топриқида һәрбий мәшққә қатнишалайду" дәп җакарлиған. японийә мутәхәссислириниң мулаһизә қилишичә, буниңдин бурун хитайниң һәдәп һәрбий хираҗәтни көпәйтишкә башлиғанлиқи японийилиләрни әндишигә салған иди. Әмди бу қетим японийә билән австралийә оттурисида имзаланған бихәтәрлик келишими японийә хәлқини бу әндишиидин халас қилған.

Шинзоабе һазир йәнә "төрт дөләт бирлики" қуруш лазм, дегән тәшәббусни оттуриға қойған

"японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" имзаланғанда, гәрчә японийә билән австралийә һәр икки тәрәп бирдәкла "бу келишим башқа бир дөләткә, болупму хитайға қаритилмиған" дәп җакарлиған болсиму, әмма хитай йәнила буниңға суал қоймақта. Хитай ташқи ишлар министирликиниң баянатчиси чин гаң җиддий тәләппуз билән "җоңго һечқандақ бир дөләткә тәһдит салғини йоқ, җоңго һазир японийә билән австралийиниң рас гепини ейтишини үмид қилиду" дегән. японийә баш министири шинзоабе болса "японийә иккинҗи дуня урушидин қалған "еғир йүк"ни ташлап, австралийә, һиндистан, америка билән "төрт дөләт бирлики" қуруш лазм" дегән тәшәббусни оттуриға қойған.

японийниң шәрқий җәнубий асиядики җуғрапийилик орни наһайити сәзгүр

"Амерка авази"ниң хәвәр қилишичә, сингапор университетиниң тәтқиқатчиси ли нән бу һәқтә оттуирға қойған мулаһизисидә "японийниң шәрқий җәнубий асиядики җуғрапийилик орни наһайити сәзгүр. японийә бу районда тәйвән боғузи вә корийә йерим арилидин ибарәт туқунуш йүз бериш иһтимали бар җайларға йеқин дөләт. "японийә-австралийә бихәтәрлик келишими" японийиниң қәдди-қамити руслиши үчүн наһайити әһмийәтлик болупла қалмай, бәлки бу келишим японийини әнәнә җәһәттин вә өзиниң асасий қанунидики чәклимиләрдин қутулдуриду. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.