Шәншидики қара хумдандин бир уйғур бала ишчи тепилди


2007-06-14
Share

Йеқинда хитай сақчилири шәнши өлкисиниң йүнчиң вә җинчиң вадисидики қара хумданлиқтин қуллар әмгикигә селиниватқан 217 нәпәр кишини қутқузуп чиққанлиқини вә буларниң ичидә 29 нәпәр бала ишчи барлиқини җакарлиди. Хитай тор бәтлиридә елан қилинған тизимликкә қариғанда бу 217 нәпәр кишиниң ичидә аз дегәндә бир нәпәр уйғур бала бар икән. Инсан тәбиити көтәргүсиз дәриҗидә хорланған қара хумданлиқтики қуллар әмгикигә селинған бу уйғур зади ким ? әпсуски, пүтүн дуняни зил- зилгә салған бу хәвәрдин уйғур аптоном районидики сәргәрдан балиларни қутқузуш мәркизи болса хәвәрсиз.

Адилниң шәншидики хумданда нимә иши бар иди

Хитайниң хенән өлкилик җамаәт хәвпсизлик назарити пәйшәнбә күни шәншидики қара хумданлиқтин қутқузуп чиққан 217 нәпәр адәмниң 29 нәпири өсмүр балилар икәнликини җакарлиғанда, кишиләр буниң ичидә аз дегәндә бир нәпәр уйғур яшниң бар икәнликини ойлап бақмиған болса керәк. Шу җайдики һөкүмәт даирилириниң хитай тор бәтлиридә тарқатқан қарар хумдан вәқәсидин қутқузувелинғанлар тизимликидә, адил исимлик 20 яшлардики бир уйғур яшниң барлиқини, лекин униң билән сөзлишиш мумкинчилики болмиғанлиқини елан қилди.

Бу уйғур яш зади ким ? адилниң ата - аниси қәйәрдә ? у шәнши төпиликидики ис- түтәк вә топа - чаң басқан, еғир әмгәк шундақла тән җазаси һәм инсанниң иззәт -һөрмити көтәргүсиз һақарәтләр астида әмгәккә селинидиған бу хумданға қандақ келип қалди ? бу йәрдә қачандин бери қуллар әмгикигә селинивататти ? һөкүмәт немә үчүн буни һазирға қәдәр байқиялмиди ? бу мәсилиләр һазирчә биз вә кәң радио аңлиғучилиримизға йәнила бир сир.

Хумдан вәқәси дәпсәндичиликниң типик мисали

Америкидики анализчи лю шавҗу әпәнди, бу вәқә хитайда әмгәкчиләр һоқуқи қайси дәриҗидә дәпсәндә қилиниватқанлиқиниң типик мисали, дәп көрсәтмәктә. У, " бу вәқә җуңгода әмгәкчиләр һоқуқи қайси дәриҗидә дәпсәндә қилиниватқанлиқиниң типик мисали. Иккинчидин, бу вәқә җуңгониң әркинликкә, ахбаратни қоюветишкә қанчилик муһтаҗ икәнликини көрсәтти. Чүнки бу вәқәни тордашлар интернеттә паш қилғандин кейин, җәмийәттә җамаәт пикири қозғап, һөкүмәтни тәдбир қоллинишқа мәҗбурлиди. Шуңа интернет әркинлики һазирқи мәвҗүт сестимини бөсүп өтүп пуқралар билән пүтүнлишиштики пурсәт,"дәйду.

Хитай мәтбуатлириниң хәвәрлиридә сақчилар адилниң зуванини уқалмиғанлиқини язмақта. Әмма у, хитайчини билмигәнлики түпәйли ғәризини уқтуралмидиму яки әқли һушиниң җайида әмәслики үчүн ғәризини билдүрәлмидиму ? дегән мәсилә айдиңлашмиди. Кишини һәммидин бәк әпсусландуридиғини, хитайниң мәмликәт ичи вә сиртида зор ғула - ғула қозғиған бу вәқәдин, уйғур аптоном райони сәргәрдан балиларни қутқузуш мәркизи хәвәрсиз. Бу мәркәзниң исмини ашкарилашни халимайдиған бир нөвәтчи хадими, " бизниң бу ишлардин хәвиримиз йоқ. Мән бу ишларни билмәймән," дәп көрсәтти.

Һөкүмәт нимә қилиш керәк ?

Шәншидики қара хумданлиқларда балилар вә кишиләрни қуллар әмгикигә селиш вәқәсини сүрүштүрүш йеқинда хенәнлик 400 нәпәр ата - аниниң " балилар шәншидики хумданлиқларға сетиливатиду‏ - 400 нәпәр ата - аниниң қан зари" дегән чақириқни елан қилиши билән башланди.

Хенәнлик ата - анилар чақириқнамида адәм бидиклириниң пәрзәнтлирини җеңҗуда шәншидики қара хумдан игилиригә 500 йүәндин сатқанлиқини, балиларниң шәншидики тағ арисиға җайлашқан хилвәт хумданлиқларда еғир әмгәккә селинғанлиқини паш қилған.

Уйғур аптоном райони хәлқ ишлар назаритиниң исмини ашкарилашни халимайдиған бир хадими, хитай һөкүмити адәм әткәсчиликигә қарши зәрбә бериш нуқтисини күчәйтиш керәк, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. У, " һөкүмәт бундақ ишларға зәрбә бериш дәриҗисини күчәйтиши керәк. Әсли бундақ ишларни бөшүкидә уҗуқтуруветиш керәк иди. Әң муһими мәсилисини һәл қилиш " дәйду.

Сақчилар балиларни қутқузмастин ата-аниларни тосиған

Қара хумдан вәқәсини өз көзи билән көргүчиләрниң ашкарилишичә, бу йәрдики балилар еғир хорлуққа учрапла қалмай, йәнә даим ач қоюлған вә күнигә 14 саәттин көп ишләшкә мәҗбурланған вә башқурғучилар тәрипидин уруп яриландурулған , бәзи балилар җан үзмәй турупла тирик көмүветилидиған әһваллар йүз бәргән.

Қара хумдан вәқәси дуняға ашкариланғандин кейин, бу мәсилә кишиләрдә хитай һөкүмити немә үчүн һазирға қәдәр бу вәқәни биләлмиди ? дегән соални туғдурмақта. Хенәнлик 400 нәпәр ата - аниниң интернеттики чақириқнамисида, бәзиләр ата ‏- анилар пәрзәнтлирини қутқузуш мәқситидә шәншигә барса, сақчилар бу кишиләрниң балиларни қутқузушиға рухсәт қилмиғанлиқини вә бала ишчиларни сетиш содисида сақчиларниң қоли барлиқини илгири сүргән.

Уйғур аптоном райони хәлқ ишлар назаритидики юқуриқи хадим, "бәзи ишларни биз пуқралар билип кетишимиз тәс. Сақчилар қошунида бәзи мунапиқларниң болуши пүтүнләй мумкин. Бу түрдики сақчилар җуңгода адәм бидиклиригә алақидарла әмәс, башқа саһәләрдиму қанунсиз унсурлар билән тил бириктүридиған сақчилар бар "дәйду.

Хумданларда техиму көп бала ишчилар болуши мүмкин

Хитай мәтбуатлириниң хәвәрлиригә қариғанда, шәншидики қара хумданлиқларда қуллар әмгикигә селиниватқан бала ишчилар аз дегәндә 1000 ға йетиши мумкин.

Шәншидики қара хумдан вәқәси буниңдин 2 күн бурун америка ташқи ишлар министирлиқи адәм әткәсчилик содиси һәққидә доклат елан қилип, хитайни адәм әткәсчилик содисиниң өткили, ахирқи бекити вә мәнбәси, дәп тәнқид қилғандин кейин йүз бәрди. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт