Хитайда балилар байрими мәзгилидә бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилди

Хитайда бу йил "1 - июн балилар байрими" мәзгилидә балиларға қарита зораванлиқ һәрикәтлириниң йүз бәрмәслики үчүн, бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилгән. "1 - Июн балилар байрими" күни, хитай һөкүмити йәнә бейҗиңда хитай коммунист һөкүмити қурулғандин буян тунҗи қетим " хитайдики балилар параванлиқ сиясити доклати"ни елан қилған.
Мухбиримиз миһрибан
2010-06-01
Share
Uyghur-balilar-305.jpg 2006 – Йили 13 – өктәбир күни бирқанчә уйғур балилири хотәндә. Хитай даирилириниң билдүрүшичә, пиланлиқ туғут йолға қойулғандин буйан уйгур елидә 3 милйондин артуқ бовақ аз туғулған.
AFP Photo

Хитайда өткәнки бир нәччә айдин буян йүз бәргән кичик балиларға һуҗум қилиш вәқәсидин кейин, бу йилқи балилар байрими бихәтәрлики мәсилисиниң хитай бихәтәрлик даирилирини җиддийләштүргәнлики илгири сүрүлмәктә. Бу хил бихәтәрлик әндишилириниң уйғур елидиму мәвҗут икәнлики мәлум.

"Шинхуа агентлиқи" да хәвәр қилишичә, хитай җамаәт хәвпсизлик министири 30 - май телевизийә - телефон йиғини чақирип, җайлардин балилар байрими мәзгилидә балилар баридиған сорунларда бихәтәрлик тәдбирлирини күчәйтишни тәләп қилған. Бу йил һәрқайси өлкә шәһәрләрдики балилар паалийәт елип баридиған сорунларда сақчи вә аманлиқ қоғдаш хадимлири йиллардикидин көпәйтилгән.

"Тәңритағ тори"ниң 1 - июндики хәвиригә қариғанда, 31 - май аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик даирилириму, 5 - ай мәзгилидә аптоном район тәвәсидә "мәктәп бихәтәрликигә тәһдит салғучиларға зәрбә бериш" һәрикити елип барған.

Радиомиз игилигән учурлардин мәлум болушичә, бу йил балилар байрими мәзгилидә, үрүмчидиму су үсти бағчиси, хәлқ бағчиси, һайванатлар бағчиси қатарлиқ орунларға байрамлиқ баридиған балилар йилдикидин аз болған. Исмини ашкарилашни халимиған үрүмчидики бирәйләнниң билдүрүшичә, бу йил, бу киши балилирини су үсти бағчисиға елип барған болсиму, балилириниң бихәтәрлики үчүн, уларниң йенидин бир қәдәмму айрилмиған вә чүштин кейин бағчида адәм көпийишкә башлиған мәзгилдила балилирини бағчидин яндуруп кәткән.

Бу кишиниң билдүрүшичә йәнә, бу йил бағчида балилар йиллардикидәк көп әмәс икән. Бу йил һәрқайси мәктәпләрму илгирикидәк балиларни тәшкиллик һалда бағчиларға апирип паалийәт өткүзмигән. Көпинчә мәктәпләр 28 - май мәктәпниң өзидила балилар байримини тәбрикләш йиғини өткүзгән. Синип тәрбийичилири балиларни байрамлиқ дәм елишқа қоюп бериштин илгири, балиларға қайта - қайтилап, байрам мәзгилидә бихәтәрликкә диққәт қилишқа, һәрқандақ җайға чоқум ата - аниси вә чоңларниң һәмраһлиқида беришни тапилиған. Бу киши йәнә, өзиниң 28 - май мәктәптин әвәтилгән, "ата - аниларниң байрам мәзгилидә, балилириниң бихәтәрликигә диққәт қилиш" һәққидики уқтурушини тапшурувалғанлиқини билдүрди.

Хитай һөкүмити бу йил 1 - июн елан қилған "хитайдики балилар параванлиқ сиясити доклати", "хитай хәвәрләр тори" да "хитай хәлқ җумһурийити қурулғандин буян, хитайда мәхсус балилар параванлиқ хизмити һәққидә елан қилинған тунҗи доклат" дәп көрситилди.

Хәвәрдә көрситилишичә, бу хитай хәлқ ишлар министирлиқи параванлиқ ишлири тәрәққият ширкити, бирләшкән дөләтләр тәшкилати балилар фонди җәмийити, бейҗиң университети җәмийәт тәрәққияти вә аммиви сиясәт институти тәрипидин тәйярланған бирләшмә доклат икән.

Доклатта, хитай хәлқ җумһурийити қурулған 60 йилдин буянқи, мәркизи һөкүмәт һәм җайлардики һөкүмәт даирилириниң балилар параванлиқ хизмити хуласиланған. Доклатта хитайдики балилар параванлиқ хизмитиниң йәнила нурғун җәһәтләрдә толуқлаш һалитидә туруватқанлиқини, хитайда дөләт бойичә системилашқан бир гәвдигә айланған балилар параванлиқ системисиниң барлиққа келишиниң зөрүрлүки оттуриға қоюлған.

Доклатта көрситилишичә, хитайда 5 яштин 15 - яшқичә болған балилар үзлүксиз һалда зиянкәшликкә учраш обйекти болуп кәлмәктә икән. ярилиниш һәм өлүш паҗиәсигә учрап келиватқан балилар ичидә 60%тин көпрәки башқиларниң һуҗум қилиши һәм туюқсиз йүз бәргән вәқәләр сәвәбидин икән. Хитайда һәр йили 40 милйон башланғуч оттура мәктәп оқуғучиси һәр хил зиянкәшликкә учрайдиған болуп, хитайда бу яштики балиларниң зиянкәшликкә учраш нисбити 50%кә йетидикән.

Һалбуки уйғур елидә балиларниң зиянкәшликкә учраш мәсилиси йиллардин буян еғир иҗтимаий мәсилиләрниң биригә айланған иди. Уйғур биз қатарлиқ тор бәтлиридә бултур "ичкири өлкиләрдики сәргәрдан уйғур балилар" темисида мәхсус муназирә уюштурулған болуп, хитай өлкилиригә алдап апирилип сетиветилгән, оғрилиқ янчуқчилиқ ишлириға селинған сәргәрдан уйғур балилирини қутқузувелиш, уларға ярдәм қилиш һәққидә көп қетим мураҗиәтнамиләр елан қилинған иди.

Көзәткүчиләрниң қаришичә, ғулҗида қурулған "нуртай һаҗим йетимләр мәктипи", "садиқ һаҗим башланғуч мәктипи", үрүмчи, ғулҗа, чөчәк қатарлиқ шәһәрләрдики пенсийигә чиққан зиялий аяллардин тәшкилләнгән "меһрибан анилар" фонди җәмийәтлири, яш содигәрләрдин тәшкилләнгән "меһрибан атилар" фонди җәмийәтлири қатарлиқлар үзлүксиз һалда йетим, намрат, сәргәрдан балиларни қутқузуш ишлири билән шуғуллинип кәлмәктә иди. Әмма уйғур аптоном райони һөкүмәт даирилири тәрипидин қурулған хәлқ ишлар идариси, балилар параванлиқ орунлири қатарлиқларниң бу йилларда балилар үчүн қилған хизмити йәнила йетәрсиз болмақта икән.

Доклатта йәнә бу йил 3 - айдин буян хитайда үзлүксиз йүз берип келиватқан бирқанчә қетимлиқ балиларға һуҗум қилиш вәқәси тилға елинип, җайлардин балиларниң бихәтәрликини қоғдаш тәдбирлирини күчәйтиш тәләп қилинип, балилар параванлиқ хизмитини "хитайниң 12 - 5 йиллиқ пилани"ға киргүзүш, мәхсус балилар һоқуқи қоғдаш қанун системиси қуруп чиқиш тәшәббус қилинған.

Көзәткүчиләрниң қаришичә, нөвәттә хитайда балилар вә аялларниң зиянкәшликкә учриши һәм уларниң қануни һәқ һоқуқлири мәсилиси хитайдики иҗтимаий мәсилиләрниң бири икән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт