Xitayda balilar bayrimi mezgilide bixeterlik tedbirliri kücheytildi

Xitayda bu yil "1 - iyun balilar bayrimi" mezgilide balilargha qarita zorawanliq heriketlirining yüz bermesliki üchün, bixeterlik tedbirliri kücheytilgen. "1 - Iyun balilar bayrimi" küni, xitay hökümiti yene béyjingda xitay kommunist hökümiti qurulghandin buyan tunji qétim " xitaydiki balilar parawanliq siyasiti doklati"ni élan qilghan.
Muxbirimiz mihriban
2010-06-01
Share
Uyghur-balilar-305.jpg 2006 – Yili 13 – öktebir küni birqanche uyghur baliliri xotende. Xitay dairilirining bildürüshiche, pilanliq tughut yolgha qoyulghandin buyan uygur élide 3 milyondin artuq bowaq az tughulghan.
AFP Photo

Xitayda ötkenki bir nechche aydin buyan yüz bergen kichik balilargha hujum qilish weqesidin kéyin, bu yilqi balilar bayrimi bixeterliki mesilisining xitay bixeterlik da'irilirini jiddiyleshtürgenliki ilgiri sürülmekte. Bu xil bixeterlik endishilirining Uyghur élidimu mewjut ikenliki melum.

"Shinxu'a agéntliqi" da xewer qilishiche, xitay jama'et xewpsizlik ministiri 30 - may téléwiziye - téléfon yighini chaqirip, jaylardin balilar bayrimi mezgilide balilar baridighan sorunlarda bixeterlik tedbirlirini kücheytishni telep qilghan. Bu yil herqaysi ölke sheherlerdiki balilar pa'aliyet élip baridighan sorunlarda saqchi we amanliq qoghdash xadimliri yillardikidin köpeytilgen.

"Tengritagh tori"ning 1 - iyundiki xewirige qarighanda, 31 - may aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik da'irilirimu, 5 - ay mezgilide aptonom rayon teweside "mektep bixeterlikige tehdit salghuchilargha zerbe bérish" herikiti élip barghan.

Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, bu yil balilar bayrimi mezgilide, ürümchidimu su üsti baghchisi, xelq baghchisi, haywanatlar baghchisi qatarliq orunlargha bayramliq baridighan balilar yildikidin az bolghan. Ismini ashkarilashni xalimighan ürümchidiki bireylenning bildürüshiche, bu yil, bu kishi balilirini su üsti baghchisigha élip barghan bolsimu, balilirining bixeterliki üchün, ularning yénidin bir qedemmu ayrilmighan we chüshtin kéyin baghchida adem köpiyishke bashlighan mezgildila balilirini baghchidin yandurup ketken.

Bu kishining bildürüshiche yene, bu yil baghchida balilar yillardikidek köp emes iken. Bu yil herqaysi mekteplermu ilgirikidek balilarni teshkillik halda baghchilargha apirip pa'aliyet ötküzmigen. Köpinche mektepler 28 - may mektepning özidila balilar bayrimini tebriklesh yighini ötküzgen. Sinip terbiyichiliri balilarni bayramliq dem élishqa qoyup bérishtin ilgiri, balilargha qayta - qaytilap, bayram mezgilide bixeterlikke diqqet qilishqa, herqandaq jaygha choqum ata - anisi we chonglarning hemrahliqida bérishni tapilighan. Bu kishi yene, özining 28 - may mekteptin ewetilgen, "ata - anilarning bayram mezgilide, balilirining bixeterlikige diqqet qilish" heqqidiki uqturushini tapshuruwalghanliqini bildürdi.

Xitay hökümiti bu yil 1 - iyun élan qilghan "xitaydiki balilar parawanliq siyasiti doklati", "xitay xewerler tori" da "xitay xelq jumhuriyiti qurulghandin buyan, xitayda mexsus balilar parawanliq xizmiti heqqide élan qilin'ghan tunji doklat" dep körsitildi.

Xewerde körsitilishiche, bu xitay xelq ishlar ministirliqi parawanliq ishliri tereqqiyat shirkiti, birleshken döletler teshkilati balilar fondi jem'iyiti, béyjing uniwérsitéti jem'iyet tereqqiyati we ammiwi siyaset instituti teripidin teyyarlan'ghan birleshme doklat iken.

Doklatta, xitay xelq jumhuriyiti qurulghan 60 yildin buyanqi, merkizi hökümet hem jaylardiki hökümet da'irilirining balilar parawanliq xizmiti xulasilan'ghan. Doklatta xitaydiki balilar parawanliq xizmitining yenila nurghun jehetlerde toluqlash halitide turuwatqanliqini, xitayda dölet boyiche sistémilashqan bir gewdige aylan'ghan balilar parawanliq sistémisining barliqqa kélishining zörürlüki otturigha qoyulghan.

Doklatta körsitilishiche, xitayda 5 yashtin 15 - yashqiche bolghan balilar üzlüksiz halda ziyankeshlikke uchrash obyékti bolup kelmekte iken. Yarilinish hem ölüsh paji'esige uchrap kéliwatqan balilar ichide 60%tin köpreki bashqilarning hujum qilishi hem tuyuqsiz yüz bergen weqeler sewebidin iken. Xitayda her yili 40 milyon bashlan'ghuch ottura mektep oqughuchisi her xil ziyankeshlikke uchraydighan bolup, xitayda bu yashtiki balilarning ziyankeshlikke uchrash nisbiti 50%ke yétidiken.

Halbuki Uyghur élide balilarning ziyankeshlikke uchrash mesilisi yillardin buyan éghir ijtima'iy mesililerning birige aylan'ghan idi. Uyghur biz qatarliq tor betliride bultur "ichkiri ölkilerdiki sergerdan Uyghur balilar" témisida mexsus munazire uyushturulghan bolup, xitay ölkilirige aldap apirilip sétiwétilgen, oghriliq yanchuqchiliq ishlirigha sélin'ghan sergerdan Uyghur balilirini qutquzuwélish, ulargha yardem qilish heqqide köp qétim muraji'etnamiler élan qilin'ghan idi.

Közetküchilerning qarishiche, ghuljida qurulghan "nurtay hajim yétimler mektipi", "sadiq hajim bashlan'ghuch mektipi", ürümchi, ghulja, chöchek qatarliq sheherlerdiki pénsiyige chiqqan ziyaliy ayallardin teshkillen'gen "méhriban anilar" fondi jem'iyetliri, yash sodigerlerdin teshkillen'gen "méhriban atilar" fondi jem'iyetliri qatarliqlar üzlüksiz halda yétim, namrat, sergerdan balilarni qutquzush ishliri bilen shughullinip kelmekte idi. Emma Uyghur aptonom rayoni hökümet da'iriliri teripidin qurulghan xelq ishlar idarisi, balilar parawanliq orunliri qatarliqlarning bu yillarda balilar üchün qilghan xizmiti yenila yétersiz bolmaqta iken.

Doklatta yene bu yil 3 - aydin buyan xitayda üzlüksiz yüz bérip kéliwatqan birqanche qétimliq balilargha hujum qilish weqesi tilgha élinip, jaylardin balilarning bixeterlikini qoghdash tedbirlirini kücheytish telep qilinip, balilar parawanliq xizmitini "xitayning 12 - 5 yilliq pilani"gha kirgüzüsh, mexsus balilar hoquqi qoghdash qanun sistémisi qurup chiqish teshebbus qilin'ghan.

Közetküchilerning qarishiche, nöwette xitayda balilar we ayallarning ziyankeshlikke uchrishi hem ularning qanuni heq hoquqliri mesilisi xitaydiki ijtima'iy mesililerning biri iken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet