Б д т әмәлдари кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә хитайни зиярәт қилди


2005-08-29
Share

Әнгилийә б б с радио- телевизийә ширкитиниң хәвәрләр тор бетидә берилгән мәлуматта ейтилишичә, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң юқири дәриҗилик әмәлдари луис арбор)Louise Arbour ( ханим 8 - айниң 29 - күни башлиған бу зияритидә хитайдики кишилик һоқуқ мәсилиси тоғрилиқ, хитайниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири билән мәхсус сөһбәттә болидикән. Луис арбор пәқәт хитай дөләт рәиси ху җинтав биләнла көришип қалмай, йәнә хитай ташқи ишлар министири, әдлийә министири шундақла бир қисим һөкүмәт әмәлдарлири, һөкүмәтсиз тәшкилат вәкиллири биләнму көришидикән.

Көплигән анализчиларниң билдүрүшичә, хитай һөкүмитиниң һәр қайси мәтбуатларни давамлиқ һалда қаттиқ контрол қилип келиватқанлиқи һәмдә уйғур ели билән тибәт районидики өктичиләрни һәр заман қаттиқ қоллуқ билән рәһимсиз һалда бастуруп келиватқанлиқи, узундин буян хәлқараниң әйиблишигә учримақта. Дәл мушу сәвәбләр түпәйлидин, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң юқири дәриҗилик әмәлдари хитайни йәнә бир қетим зиярәт қилишни ойлиған.

Хитайниң кишилик һоқуқ әһвалини давамлиқ тәкшүрүп туруш керәк

Ню йоркта нәшр қилинидиған "бейҗиң баһари" жорнили ниң баш тәһрири, хитай демократи шө вей әпәнди "бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң юқири дәриҗилик әмәлдарлириниң кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә хитайға бериши тунҗи қетим әмәс. Улар бундин илгириму мәзкур мәсилә һәққидә көп қетим барған. Хитайниң кишилик һоқуқ хатириси дуняда интайин начар болғачқа, давамлиқ тәкшүрүп турмиса болмайдиған дәриҗигә берип йәтти" дәп көрсәтти.

Радиомизниң зияритини қобул қилған хитай демократи шө вей әпәнди сөһбәт җәрянида йәнә " хитайда әзәлдин кишилик һоқуқ дегән нәрсә болуп бақмиған. Хитайдики кишиләрни башқа дөләтләрдики кишиләр билән селиштурғанда, улар һечқачан һәқиқий инсаний һаят кәчүрүп бақмиған. Чүнки уларда та бүгүнгә қәдәр сөзләш әркинликиму болмиған. Хитай һөкүмити һазир пәқәт бейҗиң, шаңхәй қатарлиқ чоң шәһәрләрдики хәлқниң турмуш һалитини бир қәдәр яхшилап, сиртқи дуняға көрсәтмәктә. Әмәлийәттә кәң йезилардики вә чәт өлкиләрдики хәлқниң турмуш шараитиға кәлсәк, йәнила наһайити ечинишлиқ һаләттә. Шуңа бу хил әһвални хәлқара җәмийәт чоқум йеқиндин көзитиши керәк " дәп билдүрди.

Хитайда кишилик һоқуқи әң еғир дәпсәндә болуватқанлар аз санлиқ милләтләр

Хитай демократи шөвей әпәнди тибәт вә уйғур елидики кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә тохтилип мундақ деди:

" Тибәттики вә шундақла уйғур елидики кишилик һоқуқ мәсилисигә кәлсәк, уларму хитай миллитигә охшаш һечқандақ инсаний һоқуқидин бәһриман болалмиди. Улар һәтта хитай миллитидинму бәкрәк зәрбиләргә учримақта. Мана бу миллий кәмситиш. Коммунист хитайниң тәсири түпәйлидин, хитай миллитиму аз санлиқ милләтләрни кәмситип, уларни халиғанчә бозәк қилидиған болған. Шуңа мәнчә, хитайда кишилик һоқуқи әң еғир дәпсәндә болуватқанлар аз санлиқ милләтләр болуп һесаблиниду. Улар хитай миллитидинму еғир азабларға дучар болмақта. Әлвәттә коммунист хитайниң бесими астида яшаватқан хитай миллити өзиму һечқандақ кишилик һоқуқтин бәһриман болалмай кәлмәктә".

Әркинлики үчүн күрәш қиливатқанлар террорчи атилип, бастурулмақта

Вашингтондики хитай учур мәркизиниң мәсули чин күйде әпәнди " бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң юқири дәриҗилик әмәлдариниң бу қетим бейҗиңни зиярәт қилиши хитай үчүн елип ейтқанда, мәйли қандақла болмисун, бир қетимлиқ агаһландуруш болуп, хитай һөкүмитиниң һошярлиқини қозғайду. Лекин бу қетимқи зиярәттин кейин қандақ қилиш мәсилиси йәнила хитай һөкүмитиниң өзигә бағлиқ. " Дәп тәкитләп, уйғур елидики кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә тохтилип мундақ деди :

" Хитай һөкүмити хәлқара җәмийәтни сәзмәйду дәп, түрлүк баһаниләр арқилиқ хәлқниң кишилик һоқуқини дәпсәндә қилса һәргизму болмайду. Әлвәттә хитай һөкүмити һазир, илгирикидәк : " ички ишимизға арилашмаңлар " дәйдиған гәпләрни азайтти. Лекин улар йеңи бир хил усулни қоллинип, болупму шинҗаң мәсилисигә кәлгәндә, террорчилиққа қарши туруш дегән баһанә билән, кишилик һоқуқ үчүн күрәш қиливатқан аз санлиқ милләт өктичилирини бастурмақта. Улар ташқи дуняға мәзкур райондики демократийә вә әркинлик үчүн күрәш қиливатқан өктичиләргә террорчи дегән қалпақни кийгүзүп, уларни халиғанчә тутқун қилип, уларниң кишилик һоқуқини халиғанчә дәпсәндә қилмақта. Хәлқара җәмийәт бухил мәсилиләрни чоқум йеқиндин күзитиши керәк, хитай һөкүмитиниң хәлқара вәзийәттин пайдилинип, хәлқниң кишилик һоқуқини бундақ дәпсәндә қилишиға һәргизму йол қоймаслиқи керәк !"

Хитай һөкүмити 2004 - йили 3 - айдила " хәлара кишилик һоқуқни қоғдаш әһдинамиси " ни асасий қанунға киргузгән. Лекин анализчиларниң билдүрүшичә, хитай һөкүмитиниң бундақ қилиши пәқәт, өз һөкүмранлиқ һоқуқини қоғдап қелиш үчүнла икән. Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң юқири дәриҗилик әмәлдари луис арбор ханимниң бу қетим хитайни зиярәт қилиши, йеқинқи 7 йилдин буян, бирләшкән дөләтләр тәшкилати юқири дәриҗилик әмәлдарлириниң хитайға қилған 8 - қетимлиқ зиярити болуп һесаблинидикән. (Меһрибан)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт