Бейҗиң әйдиз тәтқиқат орни доклат елан қилип, хитайдики уйғур мусапирлириниң еғир йәкләшкә учраватқанлиқини тәнқид қилди

Хитайда әйдиз бимарлириниң һоқуқини қоғдаш паалийити билән шуғуллинидиған аммиви тәшкилат - бейҗиң әй җишиң тәтқиқат орни йеқинда доклат елан қилип, хитайдики чоң шәһәрләрдә яшайдиған уйғур мусапирлириниң еғир йәкләшкә учраватқанлиқини, уларда әйдиз кесәлликиниң тарқилиш әһвали еғир икәнликини, уларниң маарип, давалиниш, олтурақлишиш җәһәтләрдә чәткә қеқиливатқанлиқини илгири сүргән.
Мухбиримиз әркин
2010.04.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Beyjingda-sergerdanliq-ichide-tijaret-qiliwatqan-Uyghurlar-305.jpg Сүрәт, www.tudou.com Да берилгән, уйғур тиҗарәтчиләрниң бейҗиңдики турмуши әкис әттүрүлгән филимдин көрүнүш.
www.tudou.com Дин елинди.

Мәркизи бейҗиңдики "әй җишиң тәтқиқат орни" ниң бейҗиң шәһиридә яшайдиған уйғурларни асас қилип тәйярлиған "хитай шәһәрлиридики уйғур көчмә нопусиниң саламәтлик, олтурақлишиш вә кишилик һоқуқ әһвали" дегән мавзудики доклати алдинқи күни елан қилинди. Доклатта, хитай өлкилиридики уйғурлар дуч келиватқан турмуш, мәдәнийәт, саламәтлик, маарип, олтурақлишиш шәрт - шараити, балиларниң өсүп йетилишигә даир түрлүк мәсилиләр оттуриға қоюлған болуп, уйғур мусапирлириниң омумйүзлүк йәкләшкә учраватқанлиқини, кишилик һоқуқи көзгә илинмайватқанлиқини илгири сүргән.

"Әй җишиң" намидики мәзкур тәтқиқат орни 2006‏ - йилдин башлап уйғурларға диққәт қилишқа башлиған болуп, бу орган алдинқи йили бейҗиң шәһәрлик һөкүмәткә хәт йезип, бейҗиңдики уйғур аһалисиниң маарип, давалиниш, олтурақлишиш җәһәттики қийинчилиқиға көңүл бөлүшни, җ х органлириниң уйғурларниң кишилик һоқуқиға һөрмәт қилишини тәләп қилған иди. Доклатта, ичкиридики түрлүк кәспләр билән шуғуллинидиған төвән қатлам уйғур аһалисиниң пәрзәнтлирини мәктәпкә орунлаштуруш вә туралғу мәсилиси еғир қийинчилиққа дуч келиватқанлиқини әскәртип, уйғур пәрзәнтлириниң мәктәпсиз қеливатқанлиқини, йәрлик хәлқниң уйғурларға өй иҗарә бәрмәйдиғанлиқини, туралғу мәсилиси ичкиридики көпчилик уйғурлар үчүн еғир мәсилә болуп қалғанлиқини тәкитлигән.

"Әй җишиң тәтқиқат орни " ниң мәсули вән йәнхәй әпәнди уйғурлар билән хитайларниң тили вә мәдәнийәт пәрқи шундақла хитай җәмийитиниң уйғурларға тутқан бир тәрәплимилик позитсийиси уйғурларниң йәклинишкә учришидики муһим сәвәбләрниң бири болуп қеливатқанлиқини билдүрди.

Доклатта, ичкиридики уйғур мусапирлириниң арисида әйдиз кесилиниң наһайити кәң тарқалғанлиқини агаһландуруп, лекин уйғур әйдиз бимарлириниң хитай һөкүмити әйдиз бимарлириға чиқарған түрлүк сиясәтләрдин бәһриман болалмайдиғанлиқини илгири сүргән. Улар хитайниң нопус - туралғу түзүми вә мунасивәтлик сиясәтлириниң чәклимисигә учрап, давалиниш вә ағриқни пәсәйткүчи дорилар билән тәминлинишкә еришәлмәйдиғанлиқини, бәзи бимарлар вақтида қутқузүшқа еришәлмәй кочиларда өлүп қалидиғанлиқини билдүргән.

Әйдиз кесили уйғурлар дуч келиватқан әң җиддий саламәтлик мәсилиси болуп, уйғурлар хитай чегриси ичидики әйдиз виросиниң тарқилиш сүрити вә көлими әң хәтәрлик әһвалға берип қалған милләтләрниң бири һесаблиниду. "Әй җишиң тәтқиқат орни"дики вән йәнхәй ичкиридики уйғурларниң әйдизгә грипдар болуш әһвалини хебейниң "әйдизләр кәнти"дики хитай диһқанлириниң юқумлиниш әһвалиға селиштурушқа болидиғанлиқини билдүрди.

Анализчилар хитай тор бәтлиридики уйғурларниң образини хунүкләштүрүш характерлик тәшвиқат, уйғурларға тутқан позитсийидики бир тәрәплимилик қатарлиқлар хитай авам хәлқи вә хитай әмәлдарлирида уйғурларни чәткә қеқиш хаишини күчәйтипла қалмай, уйғурлардики ялғузсираш хаһишини улғайтип, уларда җәмийәт вә иҗтимаий мәсилиләргә ерәңсизлик билән қараш һалитини күчәйтиватқанлиқини илгири сүрмәктә.

"Әй җишиң тәтқиқат орни"дики вән йәнхәй әпәнди һәр қетим ичкиридә зор көләмлик байрам яки хәлқара паалийәт өткүзүлсә, даириләрниң асаси нишанини уйғурларға қаритип, уларға "қияси дүшмән муамилиси" тутидиғанлиқини, бу уйғурлардики наразилиқниң күчийипигә сәвәб болуватқанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт