Türkiye büyük birlik partiyisining re'isi yalchin topchu bilen Uyghurlar we sherqiy türkistan mesilisi heqqide söhbet

Yéqinda, yighin'gha qatnishish üchün türkiyining enqere shehiridin istanbulgha kelgen türkiye büyük birlik partiyisining re'isi hörmetlik yalchin topchu ependi bilen Uyghurlar heqqide söhbet élip barduq.
Muxbirimiz arislan
2010-04-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, türkiye büyük birlik partiyisining reisi yalchin topchu ependi.
Sürette, türkiye büyük birlik partiyisining reisi yalchin topchu ependi.
RFA Photo / Arslan

Büyük birlik partiyisi Uyghurlargha yéqindin köngül böluwatqan, shundaqla türk dunyasi qurush, adriyatiktin seddichin sépilighiche türkistan dunyasi qurush' shu'ari astida pa'aliyet qilidighan siyasiy partiye. Nöwette, biz büyük birlik partiyisining re'isi hörmetlik yalchin topchu ependi bilen élip barghan söhbitimizni teqdim qilimiz.

So'al: Hörmetlik re'is ependim büyük birlik partiysi Uyghurlar we sherqiy türkistan mesilisige qandaq qaraydu?

Jawab: Sherqiy türkistan méning 14 yéshimdin biri xiyalimda arzu qilip kéliwatqan adri'atiktin seddichin sépilighiche birleshken bir türkistan dunyasi qurush arzulirimizning eng muhim yaqut közi bolghan bir chégra rayon. Sherqiy türkistanni xiyal qilish 15 yéshimda yildirim beyazit oqughuchilar yurti bashliqining ishxanisida rehmetlik muhsin yaziji'oghlu bilen bir kitabta osman baturni xitay eskerliri öltürüsh aldida tartilghan resimini körüsh bilen teng sherqiy türkistanni oylashqa, xiyal qilishqa bashlidim. Büyük birlik partiyisining asasiy qatlam rehberliri bu xil chüshenche ichide, elwette qizil xitay sherqiy türkistan'gha alaqidar, qetli'amlar we atom bombisi sinaq qilish, insan'gha zulum qilishni, qirghinchiliq qilishni pütkül hör dunyaning köz aldida élip bériwatidu, xitay 5 ‏- iyul weqeliridin ilgiri adette hör dunyagha we türkiyige özini körsitip, döletning mu'awin bash ministiri süpiti bilen u yerge barghan bir partiyining re'isi qaytiwatqanda, u yerde sherqiy türkistan tarixini ipadileydighan on minglarche jiddiylik eserlerning köydürülishi, tilining cheklinishi, mekteplerdiki bésimlar, we netije étibari bilen jumhuriyet re'isimiz hörmetlik abdullahgülning u yerge bérishi bilen teng u yerdiki bir uyunjuq zawutida ishlewatqan Uyghur qizlirimizgha alaqidar ishlen'gen zulum we bésimlar netijiside sherqiy türkistanliq yigit ‏- ezimetlerning buninggha qarshi chiqishi we teng kéchide xitay quralliq qisimliri teripidin 200, 300 kishini qoghlap ow owlighandek qoghlap öltürüshliri, heq izdep hökümet binasigha barghan kishilerge perwasizliq bilen oq étishi bilen bashlan'ghan 5 ‏- iyuldiki weqeler yüreklirimizni téximu aghritti we azablarni téximu chongqurlashturdi. Elwette anatoliyidiki büyük türk milliti her da'im köngli bilen wijdani bilen qelbi bilen sherqiy türkistandiki asaret astida qalghan qan ‏- qérindashlirining yénida boldi. Emma epsuslinarliq bilen anatoliyidiki siyasiy hakimiyetler, büyük millitimizning bu iradisini, sherqiy türkistan'gha bolghan bu sezgürlükni milletning wijdanigha melhem bolghidek bir shekilde otturigha chiqarmidi.

So'al: Hörmetlik re'is ependim, silerning partiye Uyghurlargha nisbeten qandaq pa'aliyetler élip bériwatidu?

Jawab: Rabiye qadir xanimning türkiyige kélish wizsigha alaqidar merhum muhsin yaziji'oghlu hayat waqtida, türkiye parlaméntidin so'al sorap bir mektub sun'ghan iduq. Men ümid qilimenki, hörmetlik bash ministir 5 ‏- iyul ürümchi weqesidin kéyin men bir qanche téliwéziyilerde söz qilip bash ministirgha bu heqte chaqiriq qilghandin kéyin bash ministirning meslihetchiliri manga kélip, hörmetlik bash ministir munasiwetlik orunlargha buyruq berdi, dégen idi. Men ulargha, bu yéterlik emes buni xelq ammisigha élan qilish kérek dédim. Netijide hörmetlik bash ministir axbaratlar arqiliq, rabiye qadir xalisa biz wiza birimiz dep xelq ammisigha élan qildi. Men shuninggha ishinimenki türkiye bash ministiri bergen wediside turidu, rabiye qadir xanimning bu wiza mesilisini hel qilip, büyük türk xelqining iradisidiki bu muhim qiyinchiliqni hel qilidu we anatuliye insanliri bilen, büyük türk milliti bilen uchrashturidu dep oylaymen. Bu, netije étibari bilen eslide pütkül dunya türkliri üchün, pütkül mezlum millet üchün nahayiti muhim bir heriket qilin'ghan bolidu. Chünki pütkül türkiyini idare qilip kéliwatqanlar shuni bilish kérekki, sherqiy türkistanda bir ish bolghan haman ular diqqitini türkiyige qaritidu, kerkükte bir weqe yüz bergen haman diqqitini türkiyige qaritidu, shuninggha oxshash, kosuwada, qarabaghda, keshmirde, pelestinde bir qetli'am bolghan haman, birer kishilik hoquq depsendichiliki yüz bergen haman, pütkül bu mezlum milletler yüzlirini enqere terepke buraydu, buning sewebi, bizning shanliq tariximiz, bizning ejdadimizning bizge qaldurup ketken mirasi, shuning üchün hökümetler bu mirasqa qilishqa tégishlik bolghan xizmetlerni qilish lazim, hökümet büyük türk millitining, chüshenche we iradisini öz iqlimizidiki qandashlirimizgha, qérindashlirimizgha we dindashlirimizgha qarita milletning wijdanidiki iradisini hökümet qoli bilen kötürüshi kérek, men bularni déyishtiki meqsitim, bizning hökümet dunyadiki bashqa döletler bilen urush qilsun démekchi emes, sherqiy türkistan dégen yerning barliqi eslide yaxshi anglitilsa, diplomatiye munasiwetler tereqqi qilinsa, xelq'arada küchlük bir shekilde mudapi'e qilinsa, sherqiy türkistan mesilisi hazirqidin téximu yuqiri basquchqa kötürülgen bolatti, sherqiy türksitanning mewjutluqi xitay bilen türkiye otturisidiki munasiwetlerni yaxshilash mumkin, sherqiy türkistan xitaylardin kishilik hoquqlirini telep qilidu, xelq'araliq kélishimlerdin kélip chiqqan hoquqlirini telep qilidu, ularning üstidiki zulum, bésim we qirghinchiliqning yoqilishini xalaydu, türkiye buning qarita téximu jasaretlik we milletning iradisi teqezza qilghanni ishleshke tirishiwatidu, emma méningche bir az asta boliwatidu, hör dunya sükütte qéliwatidu, shuninggha ishinimen we ümid qilimenki, türkiye jumhuriyitining bash ministirining bergen wedisi yerde qalmaydu, rabiye qadirxanimgha alaqidar wiza bérish buyruqi eng qisqa waqit ichide emeliyilishidu we anatoliye türkliri buningdin memnun bolidu, dunya türkliri shundaqla mezlum milletler memnun bolidu.

So'al: Hörmetlik re'is ependim, erkin asiya radi'osi arqiliq Uyghurlargha démekchi bolghan sözingiz barmu?

Jawab: Sherqiy türkistandiki qérindashlirimiz shuni bilsunki, ularning tökülgen qanliri pütkül türk dunyasida söygü we tinchliq güli boliwatidu, netijide qan tökken düshmenlerge qarshi u güllerdiki minglarche tiken'ge oxshash boliwatidu, qizil xitay, kommunist xitay bu tökken qanlar bilen dunya jama'iti aldida, milletlerning wijdanida mehkumdur, buni hergizmu unutmisunlar. Ular qiyamet qayim bolghiche xitaylar qatil dep atilidu, pütkül milletlerning wijdanida emma sherqiy türksitanliq türkler dégen haman pütkül dunyadiki milletlerning wijdanida erkinlikning, tinchiliqning, huzurning hesritini chekken aq kepterge oxshash xatirleydu. Biz qérindashlirimizning dawasining yénida, pütkül dunya yénida, bular ötüp kétidu, dunyadiki döletler shu'an közini yumushi mumkin, emma pütkül dunyadiki yaxshi niyetlik insanlarning qelbi sherqiy türksitanda yol otturisida qetli qilin'ghan yash qizlirimiz, yash ezimetlirimiz bilen birge soqidighanliqini men his qiliwatimen, bu wijdanlar bir kün qozghilidu, we sherqiy türkistan közligen meqsetke yétip musteqilliqigha érishidu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet