Chégrasiz muxbirlar teshkilati yawropa ittipaqini xitayning uchur kontrolluqigha qarita éniq pozitsiye tutushqa chaqirdi

Merkizi parizhdiki xelq'ara axbarat erkinlik orgini‏- chégrasiz muxbirlar teshkilati, xitay kompartiyisi 18- qurultiyi yépilghan charshenbe küni bayanat élan qilip, xitayning qurultay mezgilide intérnét we axbaratni kontrol qilghanliqi, öktichilerge zerbe bergenlikini tenqid qildi.
Muxbirimiz erkin
2012-11-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay kompartiyisi merkizi komitét siyasiy byurosining shi jinping bashchiliqidiki 7 kishilik da'imiy ezasi. 2012-Yili 15-noyabir, béyjing.
Xitay kompartiyisi merkizi komitét siyasiy byurosining shi jinping bashchiliqidiki 7 kishilik da'imiy ezasi. 2012-Yili 15-noyabir, béyjing.
AFP

Yawropa ittipaqini xitayning uchur erkinlik mesiliside éniq pozitsiye tutushqa chaqirip mundaq dégen: gerche xu jintaw qurultayning échilishida "Junggo hergiz gherb siyasiy sistémisini örnek almaydu" dégen bolsimu, biz xelq'ara jem'iyet we yawropa ittipaqini xitayda uchur erkinlikini algha sürüshke chaqirimiz. Chünki uchur erkinliki gherb siyasiy sistémisigha xas nerse emes. U kishilik hoquq uniwérsal ehdinamisining 19 ‏- maddisida étirap qilin'ghan tüp erkinliktur.

Bayanatta yene, chégrasiz muxbirlar teshkilatining bash katipi kristof délo'ir eskertip: biz bu munasiwet bilen yéqinda nobél tinchliq mukapatigha érishken yawropa ittipaqining omumiy kishilik hoquq, uchur erkinlik jehetlerdiki üstige alghan mes'uliyitini ada qilip, bu jehetlerde xitayning yéngi rehberlirige türtke bolushqa chaqirimiz, dégen.

Chégrasiz muxbirlar teshkilatining asiya ishlirigha mes'ul xadimi bénjamin ishma'il radi'omizgha söhbet élan qilip, yawropa ittipaqining kishilik hoquqni herqandaq siyasiy, iqtisadi sewebke qurban qiliwetmeslikni telep qildi.

U mundaq deydu: yawropa ittipaqi xitay kishilik hoquq mesilisini aldinqi orun'gha qoyushi kérek. Bu bizning yawropa ittipaqidin kütidighan ümidimiz. Gerche bizning bezi shübhilirimiz bolsimu, biraq rehberlik almishishtin özgirish bolushini izchil kütüp kelduq. Yüzmu-yüz körüshkende yaki rehberlik almishish heqqide élan qilghan herqandaq bayanatida, özgirish élip bérishqa chaqiriq qilish yawropa ittipaqining wezipisi. Ular yene, xitay bilen qandaq ishlarni qilish, qandaq munasiwetni algha sürüsh arzusi barliqini bildürüshi lazim. Xitay bilen yawropa ittipaqi kishilik hoquq di'alogi élip bériwatqan'gha uzun yil boldi. Ular mezkur mesilini xitay yéngi rehberlirining aldigha qoyushi kérek. Biz yawropa ittipaqini xitaygha küchlük telep qoyushqa, herqandaq siyasiy, iqtisadi sewebni dep, kishilik hoquqni qurban qilmasliqqa chaqirimiz.

Xitay kompartiyisi 18‏- qurultiyi charshenbe küni axirliship, yéngi teshkil qilin'ghan merkizi komitét peyshenbe küni shi jinping bashchiliqidiki 7 kishilik siyasiy byuro da'imiy hey'etlirini élan qilghan. Közetküchilerning ilgiri sürüshiche, yéngi teshkil qilin'ghan siyasiy byuro da'imiy hey'etlirining ichide siyasiy pikri konsérwatip shexsler köp sanliqni igiligen bolup, bu shi jinpingning siyasiy islahat élip bérishini ümid qilghuchilar üchün ijabiy signal emes.

Chégrasiz muxbirlar teshkilati bayanatida, shi jinpingni omumi yüzlük siyasiy islahat élip bérishqa chaqirip, biraq 18‏- qurultaygha axbarat cheklimisi qoyulghanliqi, buning bilen kishilerdiki xitayning axbarat erkinlikige hörmet qilishigha bolghan ümidwarliq suslashqanliqini bildürgen.

Bénjamin ishma'ilning bildürüshiche, xitay yéngi rehberlirining siyasiy islahat élip bérishi shübhilik.

U: qurultay mezgilide qolgha élish we cheklime dawamliq yüz berdi. Xu jintaw we bashqa xitay rehberlirining qurultay jeryanida qilghan qilghan bezi sözliri, kishini shübhilendüridu. Mesilen, xu jintawning gherb siyasiy sistémisini hergiz örnek almaymiz, dégen sözi kishini endishige salidu. Chünki u bu arqiliq xelq'ara ölchemlerni tetbiq qilmaydighanliqini bildürdi. Gherb jem'iyiti xelq'ara ölchemlerni hörmet qilidu we uninggha ri'aye qilidu. Biz shuni qeyt qilmaqchi, biz qoghdawatqan asasi kishilik hoquq we erkinlik herqandaq bir gherb siyasiy sistémisigha mensup nerse emes. U dunyadiki herqandaq dölet we hökümet hörmet qilishqa tégishlik uniwérsal qimmet. Shunga bizning bezi shübhilirimiz bar. Shi jinping bilen li kéchyang bashqilargha qarighanda azraq konsérwatip, dep qaralsimu, jyang zémin guruhigha mensup bolmisimu, biraq shi jinpingning tibet heqqide qilghan sözliri kishide endishe qozghaydu, dep körsetti.

Chégrasiz muxbirlar teshkilatining bayanatta ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti qurultay mezgilide intérnét kontrolluqini kücheytip, nurghun xitay mikro bloglirini taqash, Google we Gmail ge kirishni tosupla qalmighan. Ular yene, barliq tedbirlerni qollinip, tibet heqqidiki xewerlerni pütünley kontrol qilghan. Kontrolluq mislisiz derijige yétip barghan. Chégrasiz muxbirlar teshkilatidiki bénjamin isma'il, bu xil kontrolluqning Uyghur élide oxshashla éghirliqini bildürüp, xitayning mezkur rayondiki siyasitini tenqid qildi.

U mundaq deydu: Uyghur rayoni uchur qattiq kontrol qilin'ghan rayonlarning biri. Bu xil kontrolluq da'im jem'iyet tertipini qoghdash, qalaymiqanchiliqtin saqlinish dégendek bixeterlik jehettiki éhtiyajni bahane qilip yolgha qoyulup keldi. Uyghur éli bilen ichki mongghul oxshashla köplep herbiy orunlashturulghan rayonlar. Bu ikki rayonda oxshashla alaqe we axbarat nahayiti qattiq kontrol qilinidu. Uyghurlarning pa'aliyet sorunliri we tor betliri qattiq teqib qilinip, yerlik hökümet tenqid qilin'ghan her qandaq uchur derhal basturulup keldi. Uchur yollighuchilar köp hallarda qolgha élinidu. Bu rayonning weziyiti xitayning béyjing, shangxey qatarliq sherqidiki sheherlerge qarighanda nahayiti jiddiy.

Chégrasiz muxbirlar teshkilati her yili dunyaning axbarat erkinlik ehwali heqqide doklat élan qilip, xitayning intérnét we axbaratni kontrol qilish siyasitini tenqid qilip kelgen. Mezkur teshkilat 2012‏- yilliq doklatida xitayni özbékistan, shimaliy koriye, kuba, iran qatarliq intérnétqa düshmen, 12 döletning biri, dep élan qilghan.

Toluq bet