Dalay lama kaliforniyide musulman rehberliri bilen körüshti

• 
  2006-04-17

Dunya nobél tinchliq mukapatigha érishken tibetlerning diniy dahisi dalay lama yekshenbe küni kaliforniyide her qaysi jaylardin kelgen musulman rehberliri bilen körüshti. Zorawanliq we diniy radikalchiliqni azaytish meqsitide san-fransiskoda échilghan bu yighin'gha dunyadiki 30 nechche dölettin kelgen islam dini rehberliri we her qaysi din ölimaliridin bolup 600 ge yéqin kishi qatnashti. Tibet buddist dahiysi dalay lama bu yighin'gha qatnishish üchün eslidiki pilanini özgertip san-fransiskoda toxtidi.

Dalay lama: zorawanchilar pütün islamgha wekillik qilalmaydu

Yighinda yüksek hörmet we alqishqa érishken dalay lama köpchilikke, hazir nurghun kishilerning musulman döletliride yüz bergen özini öltürüwélish xaraktérlik partlash weqelirinila anglawatqanliqini, emma ularning musulmanlarning da'im kembeghellerge qandaq yar-yölekte bolushtek insanperwerlik pa'aliyetlirini körmeywatqanliqini éytti. U yene, kishilerning islamni urushxumarliq bilen baghlishining xataliqini körsitip, " dunyadiki barliq insanlar öz hésyatigha bolghan kontrolliqini yoqatqanda zorawanliq yoligha méngip qalidu. Uning üstige bir nechche kishige qarapla pütün étiqadqa baha bergili bolmaydu" dédi.

U yighinda qilghan sözide yene, özining nurghun musulman dostlirining barliqini, hetta ularning zorawanliq yolini tallap turup özini musulman dep atashni hergizmu heqiqiy islam dep qarimaydighanliqini bildürdi. U islam dinining dunyadiki yüksek dinlarning biri bolup, uning muhebbet we méhri-shepqetni terghip qilidighanliqini körsetti. U sözide yene tekrar halda sanaqliq zorawanchilarning pütün islamgha wekillik qilalmaydighanliqini éytti. Dalay lama musulmanlar bilen buddistlar otturisidiki munasiwette toxtilip, tibette buddistlar bilen musulmanlarning nechche esir tinch halda ortaq mewjut bolup turghanliqini éytti. Dalay lama yighinda yene, se'udi erebistanni ziyaret qilishqa teklip qilindi.

Séyid eli ghazwini: özimizning jem'iyitimiz ichide olturush bir yaxshi chare emes

Yighin oyushturghuchiliridin biri bolghan kaliforniyidiki islam diniy oqutushini élip baridighan zeytune institutining qurghuchisi hemze yüsüf bu yighinning musulmanlar bilen buddistlar arisida munasiwet ornitishqa paydiliq bolup, islam heqqide téximu chongqur chüshenche peyda qilishni ilgiri süridighanliqini bildürdi. Yüsüf sözide dalay lamaning bu pa'aliyetke qatnishishining buddi'izmni qobul qilidighan amérikiliqlarning islamgha bolghan qarishini illitishi mumkinlikini éytti. U " dalay lama bizni bir ittipaq jem'iyet sheklide körüshni xalaydu chünki u, hazir nurghun kishiler islamgha hujum qiliwatqandek hés qildi" deydu.

Kaliforniyidiki frezno islam medeniyet merkizining imami séyid eli ghazwini yighinda dalay lamagha bir tiziq teswiy sogha qildi hemde uning bu yerge qedem teshrip qilghanliqigha teshekkür éytti. Shundaqla u yene bu qétimliq yighinning, amérikidiki musulmanlarni buningdin kéyin téximu közge körünüp pa'aliyetchan bolushqa righbetlendürüshini ümid qilidighanliqini éytti. U " peqet özimizning jem'iyitimiz ichide yaki meschitimizde yalghuzla olturush bir yaxshi chare emes" dédi.

Alimlar yighilghan yighin

Dalay lama yene yighindin kéyin, küchlük bixeterlik tedbirliri élin'ghan ehwalda 40 nechche neper islam rehbiri bilen ayrim körüshti. Bularning arisida istanboldiki türkiye we islamiy sen'et muziyxanisining prézidénti sufi'izm proféssori mehmud qilich, shimaliy amérika islam jem'iyitining re'isi seyid siyit we kanadadiki ixsan musulman miras jem'iyitining prézidénti ehmed el hashimi qatarliqlar bar.

Musulman dunyasida diniy radikalchiliq we zorawanliqni azaytish mesilisi muzakire qilinidighan mezkur yighin'gha yene, amérikidiki diniy tetqiqat bilen shoghullinidighan bir qanche muhim alimlarmu qatnashti. Ular, bérkliy kaliforniye uniwérsitétining din ishliri proféssori xastin smis, sünzi herbiy ishlar desturini terjime qilip yazghan "urush sen'iti" dégen kitap bilen dang chiqarghan xarword uniwérsitétining proféssori tomas klériy hemde buddi'izmda chongqur tetqiqat élip barghan kolumbiye uniwérsitétining proféssori robért turmén qatarliqlar.

Proféssor xastin simis bu qétimliq yighinning dunyadiki islam namida élip bériliwatqan zorawanliq heriketliri üchün bir biwaste jawab bolalaydighanliqini éytti hemde musulman rehberlirining buddistlarning diniy dahiysi bolghan dalay lama bilen körüshishining bir chong bösüsh hésablinidighanliqini bildürdi.

Tibet buddistlirining diniy dahiysi dalay lama 1959‏- yili xitaydin hindistan'gha qéchip chiqqan hemde daramsalada tibetlerning sürgündiki hökümitini berpa qilghan. U 1989‏- yili dunya nobél tinchliq mukapatigha érishken. U hazir amérikida ziyarette boluwatqan bolup, uning amérikidiki sepiri xitay dölet re'isi xu jintawning mushu hepte amérikigha qilidighan sepiri bilen bir waqitqa toghra keldi. Bezi közetküchiler bu qétim xu jintaw bilen dalay lamaning söhbet üstilige kélish éhtimalliqining bar-yoqliqini yéqindin közetmekte. Dalay lama hetta amérikidiki her qaysi tibet teshkilatliri we shexslerni xu jintawning amérikidiki ziyariti dawamida her qandaq shekildiki naraziliq namayishi oyushturmasliqqa chaqirdi. (Peride)