Dalay lama otturigha qoyghan aliy aptonomiye teshebbusi xitayda asasiy qanun mesilisimu yaki siyasiy mesilimu?

Dalay lamaning wekilliri bilen xitay hökümiti otturisidiki söhbet netijisiz ayaqlashti. Xitay terep dalay lama wekillirining aliy aptonomye teshebbusini 'asasiy qanun'gha xilap' dep jakarlidi, dalay lama wekilliri xitaygha yene 'tibettiki emeli mesililerni ikki terep birlikte tetqiq qilish' teshebbusini otturigha qoydi.
Muxbirimiz weli
2010-02-02
Share
Dalay lama Dalay lamaning yéqinqi süriti.
AFP Photo

Bügün xelq'arada tibet mesilisi asasiy qanun mesilisimu yaki siyasi mesilimu dégen témida munazire qozghaldi. Béyjing bahari zhurnilining muherriri xu ping ependi radi'omizning ziyaritini qobul qilip, bu heqte mulahize élan qildi.

Norwégiyidiki 'tibet awazi'ning bayan qilishiche, dalay lamaning pewqul'adde wekili kasur lodigeri bilen kélsang gyatsénning xitay hökümiti bilen ötküzgen 9‏ - qétimliq söhbitide, 31‏ - yanwar küni xitay terep hem qattiq, hem qatmal tedbir qollinip, dalay lama terepning aliy aptonomiye teshebbusini ret qildi, muhajirettki tibet hökümitining bayanatchisi jimirinchingning bayan qilishiche, xitaydiki söhbet netijisiz ayaqlashti. Dalay lama wekilliri bügün 2‏ - ayning 2‏ - küni hinidistandiki dramsalagha qaytip keldi.

Ju wéyping: tibetlerning kelgüsini tibetlerni öz ichige alghan xitay xelqi belgileydu

Shinxu'a agéntli'iqning bayan qilishiche, xitay kommunist partiye merkizi komitét birliksep ministirliqining mu'awin bashliqi ju wéyping bügün 'tibetlerning kelgüsini tibetlerni öz ichige alghan xitay xelqi belgileydu' dep jakarlighan we 'emma 75 yashliq dalay lama alemdin ötse, tibetlerning junggo bilen ötküzidighan söhbiti siliq bolmasliqi mumkin' dégen.

Lodigeri: tibetning ichidiki ri'al mesililerni ikki terep birlikte tetqiq qilip, ortaq chüshenchige kélishi kérek

Roytrs agéntliqining dramsaladin bayan qilishiche, xitay bilen söhbet ötküzüp qaytip kelgen dalay lama wekilliri kasur lodigeri bilen kélsang gyatsén bügün xitay hökümitige qarita, tibetning ichidiki ri'al mesililerni ikki terep birlikte tetqiq qilip, ortaq chüshenchige kélish teshebbusini otturigha qoyghan. Shundaqla yene, xitay hökümitini bashtin - axir xitayning asasiy qanunigha asasen toluq aptonomiye teshebbusini otturigha qoyup dunyada nobil tinchliq mukapatigha érishken dalay lamagha qaritilghan 'bölgünchi', 'qanunisz heriket' dégen eyibleshni bikar qilishqa ündigen.

Amérika - xitay munasiwitini 'qiro basti'

'B b s ning bayan qilishiche, yéqinda gugul intérnét torining xitay hökümiti bilenki talash - tartishi otturigha chiqqandin kéyin, amérikining teywen'ge qoral satqanliqidin peyda bolghan sürkilish, amérika - xitay otturisidiki soda we pulning aborottiki nésbiti mesilisi qaytidin keskinliship, amérika - xitay munasiwiti jiddiylishiwatqanda, bügün buninggha yene tibet mesilisi qoshuldi. Shuning bilen amérika - xitay munasiwitini hazir 'qiro basti'.

Xitay hökümiti amérikining tibet, teywen mesilisidiki rolini yoqqa chiqarmaqchi

Fransye agéntliqining bayan qilishiche, xitay hökümiti bügün yene, amérikining tibet, teywen mesilisidiki rolini yoqqa chiqirish niyitide, amérika prézidénti obama dalay lama bilen körüshmesliki kérek, dep tekitligen. Emma aqsaray yardemchi bayanatchisining élan qilishiche, obama dalay lama bilen yenila belgilen'gen pilan boyiche körüshidiken.

Du chinglin: tibette aliy aptonomiyini yolgha qoyush junggoning asasiy qanunigha xilap

Amérika awazining bayan qilishiche, xitay kommunist partiye merkizi komitét birliksep ministiri du chinglin 'tibette aliy aptonomiyini yolgha qoyush junggoning asasiy qanunigha xilap' dep jakarlighandin kéyin, xelq'arada hazir tibet mesilisi asasiy qanun mesilisimu yaki siyasiy mesilimu, dégen témida munazire qozghaldi.

Tibet mesilisi asasiy qanun mesilisidin siyasiy mesilige aylandi

Amérikida chiqidighan 'béyjing bahari' zhurnilining muherriri xu ping ependi bügün radi'omizning ziyaritini qobul qilip, bu heqte mulahize élan qildi. Uning qarishiche, dalay lama xitayning aptonomiye qanunida belgilen'gen maddilargha asasen 'tibette toluq aptonomiye yolgha qoyulushi kérek' dégen teshebbusni otturigha qoyghan idi.

Mushu noqtidin qarighanda bu, asasiy qanun mesilsi. Emma kommunist xitay hökümiti xitayning asasiy qanunida belgilen'gen milliy térritoriyilik aptonomiyini ijra qilmidi, belki özining menpe'eti buyiche siyaset belgilep, tibetlerning arzuyini basturdi, shuning bilen bu mesile xitayda siyasiy mesilige aylandi.

Köpinche kishiler hazir xitay hökümitining tibet mesilisini yaxshi hel qilishidin ümid kütmeydu

Xu ping ependining qarishiche, dalay lamaning izchil halda aliy aptonomiye teshebbusini otturigha qoyup kéliwatqanliqi, xitay hökümitige barghansiri qattiq béisim bolmaqta. Köpinche kishiler buni qollaydu. Emma xitayda siyasiy islahat élip bérilmaywatqan ehwalda, xitayning asasiy qanunigha ri'aye qilmaydighan hazirqi xitay hökümitidin, tibet mesilisini yaxshi hel qilidu, dep ümid kütmeydu.

Prézidént obama amérikining tibetlerwe Uyghurlarning heqqaniy heriketlirini qollash siyasitide ching turushi kérek

- Prézidént obama hazir, amérikining tibetlerning, Uyghurlarning heqqaniy heriketlirini qollash siyasitide ching turup xitayning, amérikining tibet, Uyghur mesilisidiki rolini yoqqa chiqirish gherizini emelge ashurghuzmasliqi kérek, ‏ - dep tekitlidi xu ping ependi mulahiziside, - eger xitayda bundaq mustebitlik dawamlishiwerse, bu, pütün dunya üchün putlikashang bolidighan mesile. Shunglashqa xitay bilen qilghan her bir mu'amilide kishilik hoquq mesilisini, qanun mesilisni alahide orun'gha qoyush kérek.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet