Уйғур аптоном районидики хитайчә "сотсиалистик йеңи йеза" да уйғур деһқанлириниң кирими чиқимини қаплиялмайду


2007.03.09

Хәлқарада учур вастилири һәр йили бейҗиңда ечилидиған икки чоң йиғинда музакирә қилинидиған "сотсиалистик йеңи йеза қуруш" дегән темидики тәпсилий мәлуматларға интайин әһмийәт берип кәлмәктә. Б б с агентлиқи бу йилму, икки чоң йиғинда сөзләнгән "йеза" сиясәтлири вә униңға аит мулаһизиләрни тунуштурди. Униңда баян қилинишичә, хитай һөкүмитиниң йеңи йеза қуруш дегини бир қуруқ хиял болуп қалған.

Вен җабавниң "йезиларда әң төвән турмуш сәвийисигә капаләтлик қилишни әмәлгә ашуруш" дегини хәлқаралиқ өлчәмдин көп йирақта

Һазир бейҗиңда ечиливатқан икки чоң йиғинда, хитайниң баш министири вен җабав йәнә "йеза мәсилиси" ни көп қетим тилған алған. Б б с ниң баян қилишичә, хитай һөкүмитиниң "йеза мәсилиси" яки "деһқанлар мәсилиси" дегән аталғусини хитай җәмийитидә һәммә адәм "намратлиқ мәсилиси" дәп чүшиниду. Буниңға изаһат кәтмәйду. Вен җабав бултур икки чоң йиғинда "йигирмә бәш өлкидики 2133 наһийидә әң төвән өлчәмдики турмуш сәвийисигә капаләтлик қилиш әмәлгә ашти" дегән иди. Бу йилқи икки чоң йиғинда бәргән доклатида йәнә "бу йил йезиларда әң төвән өлчәмдики турмуш сәвийисигә капаләтлик қилиш әмәлгә ашурулиду" дәп тәкрарлиған. Мутәхәссисләрниң тәһлил қилишичә, гәрчә хитай һөкүмитиниң өлчими бойичә, йезиларда йиллиқ кирими 683 юәнгә, һәр күнлүк кирими 2 юәнгә йәтмигәнләр "намрат" дәп аталсиму, әмма бу хәлқаралиқ өлчәм буйичә һәр күнлүк кирими бир америка доллириға, йәни 7.74 юәнгә йәтмисә намрат дәп қарилидиған өлчәмдин техи көп йерақ. Вен җабавниң бу йил оттуриға қойған өлчими йәнила мүҗмәл.

"Сотсиалистик йеңи йеза қуруш" сиясити әмәлийәттә деһқанларни вәйранчилиққа учратмақта

Б б с ниң баян қилишичә, хитайда "деһқанларни намратлиқтин қутулдуруш" дегән коммунист әмәлдарлириниң бирхил "сиясий уюни" болуп қалған. "Деһқанларни намратлиқитин қутқузуш" дегән мәбләғ барлики җайда коммунист әмәлдалири алидиған "нәп" бар. Улар мушундақ шәклидики "деһқаларни намратлиқитин қутулдуруш" сияситини мәңгү давамлаштурушни арзу қилиду. Хитай пәнләр академийиси тәтқиқатчилириниң ейтишичә, әгәр деһқанларни намратлиқитин қутулдуруш" дегән намда 20 милйон деһқанға буйруп берилидиған пулни, һәр бир деһқанниң қолиға 1000 юәндин бәрсә, уларға бивастә нәп тегәтти. Һазирқи әмәлий әһвалға нәзәр селинидиған болса, хитай һөкүмитиниң "йеза игиликини заманивийлаштуруш" дегини бир "қуруқ хиял. Һөкүмәтниң һазирқи "йеза игиликини заманивийлаштуруш" сиясити әмәлийәттә йезилардики 3 йүз милйон ешинчи әмгәк күчиниң иһтияҗиға һәргиз мас кәлмәйду". Бейҗиң университетидики иқтисадшунас рең линфуниң мулаһизә қилишичә, "сотсиалистик йеңи йеза қуруш" дегән "кона өйләрни чеқип орниға йеңи өй селиш" тинла ибарәт болуп қалған, әмәлийәттә бу, деһқанларни йәр- вә макандин мәһрум қалдуруп вәйранчилиққа учратмақта. Йезиларда амалсиз қалған деһқанлар шәһәрләргә кирсә, улар шәһәрләрдә йәнә иш һәққини кечиктүрүш" кә дуч кәлмәктә.

Уйғур аптоном районидики хитайчә "сотсиалистик йеңи йеза" да уйғур деһқанлириниң кирими чиқимини қаплиялмайду

Хитай һөкүмитиниң "сотсиалистик йеңи йеза қуруш", "йеза игиликини заманивийлаштуруш" дегән сиясәтлириниң нәтиҗиси қандақ боливатқанлиқи һәққидә қәшқәр йезилиридики мәлум бир хитай кадирниң баян қилишичә, уйғур йезилирида аптономийә қануни бар, һәққий аптономийә аллиқачан әмәлгә ешип болған, йезиларда деһқанларниң кирими наһайити юқури, барғансири өрләватиду, ‏- дәйду бу хитай йеза әмәлдари, әмма у конкрет санни ейтип беришни рәт қилди. Униң ейтишичә, ‏-‏ йезиларда бир нәччә миң юәнлик кирим дегән һеч гәп әмәс. Йезиларниң иқтисадий сәвийиси әтраптики қазақстан, һиндистан дегәндәк дөләтләр билән бир сәвийидиму әмәс, улардин көп юқури. Бу җайдики кишилик һуқуқ тоғрисида һечқандақ бир дөләтниң әйибләш һәққи йоқ.

Әмма қәшқәр йезилиридики уйғур деһқанлириниң баяни бу хитай кадирниң баяниға тамаман охшимайду. Мәлум бир уйғур аял деһқанниң баян қилишичә, уйғур деһқанлириниң йиллиқ кирими өзиниң йиллиқ териқчилиқ вә турмуш чиқимини қаплиялмайду, улар қәрз елип териқчилиқ қилип, келәр йилиға наһайити тәстә улишиду. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.