Хәлқара кәчүрүм тәшкилати оттура асия дөләтлиридики кишлик һоқуқ вәзийити һәққидә доклат елан қилди

2007-04-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт

huseyin-jilil.jpg
Канада пуқраси һүсәйин җелил. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң бу қетимқи доклатида өзбекистан даирилириниң һөсәйин җелилни хитайға тапшуруп бәргәнликиму тәнқит қилинған.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатида, оттура асия дөләтлиридә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң давамлишиватқанлиқи, һазирғичә бу дөләтләрдә кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғанлиқи ениқланған һечқандақ қанун иҗра қилғучи орган хадиминиң сотқа тартилмиғанлиқи, түрмиләрдә мәһбусларға тән җазаси беришниң күндилик ишқа айланғанлиқи тәкитләнгән.

Хәлқара террорчилиққа қарши уруштин пайдиланмақта

2006‏-Йили январ ейидин 2007‏- йили март ейиғичә болған вақит ичидә йүз бәргән кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини өз ичигә алған доклатта, чирикиликниң оттура асия дөләтлиридики әдлийә даирилири вә бихәтәрлик органлири ичидә кәң тарқалғанлиқи, бу әһвалниң хәлқиниң әдлийә вә қанун иҗра қилғучи органларға болған ишәнчисини йоқитишиға сәвәб болғанлиқи билдүрүлгән.

Доклатта шундақла, оттура дөләт рәһбәрлириниң өз һакимийәтлирини мустәһкәмләш һәмдә сиясий өктичиләрни бастуруш үчүн болупму мустәқил исламий гуруппиларни бастуруш үчүн хәлқара террорчилиққа қарши уруштин пайдилиниватқанлиқи тәкитләнгән.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатида, оттура асия дөләтлириниң хәлқара қанун вә қаидиләргә хилап һалда, уйғур сиясий паалийәтчиләрни хитайға қайтуруватқанлиқи оттуриға қоюлған. Доклатта, йүсүп қадир тохти вә абдуқадир сидиқ намлиқ икки уйғур паалийәтчиниң 2006‏- йили 5‏-айниң 10‏- күни қазақистан һөкүмити тәрипидин хитайға қайтурулғанлиқи, оттура асия дөләтлириниң хәлқара қанун қаидиләргә хилаплиқ қиливатқанлиқиниң җанлиқ мисали сүпитидә оттуриға қоюлған.

Қазақистан даирилириниң уйғурларни хитайға қайтурғанлиқи әйибләнгән

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатида ейтилишичә, қазақистан һөкүмити, йүсүп қадир тохти вә абдуқадир сидиқлар хитайға қайтурулса, уларниң кишилик һоқуқиниң дәпсәндә қилинидиғанлиқини, қаттиқ җазаға учрайдиғанлиқини һәтта өлүмгә һөкүм қилиниш еһтмаллиқи барлиқини билип туруп, хитайға қайтурған.

Йүсүп қадир тохти 1996‏- йили хитайдин қазақистанға қачқан. Хитай һөкүмити уни бөлгүнчилик паалийәтләр билән шуғулланған дәп әйибләп, қазақситан һөкүмитидин уни хитайға қайтурушини тәләб қилған. У 2006‏- йили абдуқадир сидиқ билән бирликтә қазақистан сақчилири тәрипидин қолған елинған.

Абдуқадир сидиқ хитайдин қазақистанға қичип өткән болуп, чеградин өтүши биләнла қазақситан даирилири тәрипидин қолға елинған. Қазақистан даирилири уни чегридин қанунсиз өткән дәп әйибләп, 6 айлиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған. Лекин у 6 айдин кейин түрмидин қоюп берилмигән. Абдуқадир сидиқниң хитайға қайтурулушидин бурун түрмидин язған хетигә қариғанда у ни қазақистан түрмисидә хитай сақчилири сорақ қилип, униңға тәһдит қилған.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң билдүрүшичә, хитай һөкүмити һазирғичә, йүсүп қадир тохти вә абдуқадир сидиқниң қайси йәрдә тутуп турулуватқанлиқи вә уларниң әһвалиниң қандақ икәнлики тоғрисида һечқандақ мәлумат бәрмигән. Бу икки уйғур паалийәтчи 2006‏- йили июн ейидин бери йәни қазақистандин хитайға қайтурулғандин бери из-дирәксиз йоқап кәткән.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатида, қазақистан тәрипидин хитайға қайтурулғанлиқи илгри сүрүлгән йәнә бир уйғур паалийәтчиси әркин садиқ мәсилисиму тилған елинған. Доклатта ейтилишичә, б д т мусапирлар ишханиси тәрипидин сиясий панаһлиқ тәлипи қобул қилинған әркин садиқ 2006‏- йили өктәбир ейида қазақистан даирилири тәрипидин қолға елинған болуп, шуниңдин бери, у из-дерәксиз ғайип болған. Б д т мусапирлар идариси қазақистан һөкүмитиниң әркин садиқни хәлқара қанун-қаидиләргә хилап һалда хитайға қайтуруп бәргән болуши мумкинлиқини билдүрмәктә. (Қанат)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт