Әкмәләддин иһсаноғли: 'уйғурларға миллий вә диний һоқуқлар техиму кәң йосунда берилиши керәк'

Дуня ислам кеңиши тәшкилатиниң баш катиби әкмәләддин иһсаноғли бүгүн уйғур елидики зияритини аяқлаштурди. У бейҗиңда қайтиш алдида мухбирларға бәргән баянатида уйғур райониниң вәзийити, уйғурларниң мәдәний, дини һоқуқлири үстидә муһим сөзләрни қилди.
Мухбиримиз ирадә
2010.06.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Dunya-Islam-Teshkilati-bash-sekritari-305 5 - Ийул үрүмчи қанлиқ вәқәсидин кейин ислам конфранси тәшкилати баш секритари әкмәләддин иһсаноғли бу ишқа алаһидә әһмийәт берип, үрүмчи вәқәси һәққидә тәпсилий мәлумат елиш үчүн түркийә әнқәрә университетиниң оқутқучиси доктор әркин әмәт әпәндини җиддигә тәклип қилған. Сүрәттә, баш секритар әкмәләддин иһсаноғли әпәнди.
www.oic-oci.org Дин елинди.

Дуня ислам кеңиши тәшкилатиниң баш катиби әкмәләддин иһсаноғли 5 - июл үрүмчи вәқәси болғандин кейин өзиниң вәқә һәққидики пикрини наһайити очуқ вә кәскин билдүргән. Баш катиб әкмәләддин иһсаноғли әйни чағда " бу тоқунушниң қандақту миллий зиддийәт әмәс, бәлки хитайларниң уйғурларға қиливатқан зулумидин келип чиқиватқан бир мәсилә " икәнликини очуқ оттуриға қойған. Вә бу земинниң әсли игилири болуш сүпити билән уйғурларниң өз һоқуқини тәләп қилиш һоқуқиға игә икәнликини билдүргән иди.

5 - Июл вәқәсиниң бир йиллиқ хатирә мәзгили йеқинлишип қалған мәзгилдә дунядики тәсири чоң бир тәшкилатниң баш катиби вә хитайға қарита өз пикрини баян қилиштин еһтият қилмиған бир кишиниң уйғур райониниң үрүмчи вә қәшқәр қатарлиқ җайлирида зиярәт елип бериши алаһидә диққәт тартти.

Әкмәләддин иһсаноғли бу қетимлиқ зияритини аяғлаштурғандин кейин мухбирларға бәргән баянатидиму дипломатик услуб арқилиқ уйғур райониниң вәзийитигә даир муһим ноқтиларни оттуриға қойған болуп, у өзиниң уйғур районидики миллий мәдәнийәтниң қоғдиниш әһвалидин әндишә қиливатқанлиқини оттуриға қойған.

Җиһан хәвәр агентлиқиниң билдүрүшичә, әкмәләддин иһсаноғли қәшқәрдики зиярити җәрянида хитай башлиқлириға "қәшқәр қәдимий бир шәһәр, бу тарихий шәһәрни қоғдаңлар, бу қәдимий шәһәр йеңи заманиви биналарниң ичидә ғайиб болуп кәтмисун" дегән.

Хәвәрдә көрситилишичә, иһсаноғли сөзидә уйғур елиниң иқтисадий әһвалиниму тилға алған. У уйғурларниң кириминиң интайин төвәнликини, уйғур райониниң иқтисадиниң башқа хитай өлкилиридикидәк сәвийигә йәткүзүлүши керәкликини тәкитлигән.

Униң сөзиниң әң муһим нуқтиси болса, уйғурларниң миллий вә диний һәқлириниң берилиши һәққидә болуп, у бу һәқтә тохтилип": иқтисад билән бирликтә, уйғурларниң миллий вә диний һоқуқлири техиму кәң йосунда берилиши керәк. Хитайниң асасий қанунда бәлгиләнгән өлчәм бойичә берилиши керәк. Хитайниң асасий қанунида нурғун һоқуқлар бәлгиләнгән икән. Биз әнә шу қанунниң һәқиқий түрдә йолға қоюлушини тәләп қилимиз" дегән.

Иһсан оғли мухбирниң райондики зиярәт җәрянида сизни әң һаяҗанландурған нуқта қайси болди, дегән соалиға җавабән мәһмут қәшқири вә йүсүп хас һаҗипниң мазириға қилған зияритиниң өзини әң һаяҗанландурғанлиқини, өзиниң у йәрдә нурғун яшанған кишиләр билән сөһбәт елип бериш пурситигә еришкәнлигини билдүргән.

Биз ислам кеңиши тәшкилатиниң баш катиби әкмәләддин еһсаноғлуниң бу зиярити вә униң әһмийити үстидә түркийидики илаһийәтшунаслиқ доктори атавуллаһ шаһяр әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ.

Атавуллаһ әпәндиниң билдүрүшичә, әкмәләддин иһсаноғли өзи бир тарих пәнлири профессори болуп, у қәшқәрдики зияритидә мәсилигә қарита тарихи җәһәттин көзитиш елип барған. Униң қәшқәр қәдимий шәһирини қоғдап қелиш һәққидә қилған сөзи хитай һөкүмити қәшқәр қәдимий шәһирини чеқип, уйғурларниң мәдәний мираслирини йоқитиватқан мушундақ бир пәйттә дәл җайида вә интайин тоғра қилинған бир сөз болған.

Атавуллаһ шаһяр әпәнди еһсаноғлуниң бу зияритиниң муһим нуқтиси үстидә тохтилип өтти. У сөзидә, уйғур районини ташқи дуняға тақақ һаләттә тутуп кәлгән хитай һөкүмитиниң бундақ бир зиярәтниң әмәлийлишишигә рухсәт қилишини иҗабий бир қәдәм дәп қарашқа болидиғанлиқини билдүрди.

Атавуллаһ шаһяр әпәнди йәнә, хитай һөкүмитиниң бу арқилиқ ислам дөләтлириниң көңлини утушниму нийәт қиливатқан болуши мумкинликини оттуриға қойди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт