D u q xelq'arani Uyghurlargha qaritilghan ölüm jazasini bikar qilish üchün xitaygha dawamliq bésim ishlitishke chaqirdi

23 - Awghust küni échilghan, xitayning memliketlik 16 - nöwetlik xelq qurultiyida, iqtisadiy jinayetlerge qarita ölüm jazasi bérishni bikar qilish layihisi sunuldi. Bu layihe élan qilin'ghandin kéyin, xelq'ara jem'iyette küchlük inkas qozghidi.
Muxbirimiz mihriban
2010-08-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, xitay ölümge buyrighan uyghur yashlarning biri.
Sürette, xitay ölümge buyrighan uyghur yashlarning biri.
www.uyghuramerican.org Din élindi.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishitmu ziyaritimizni qobul qilip, bu layihining xitaydiki ölüm jazasini azaytishta türtkilik rol oynaydighanliqini ilgiri sürüsh bilen bille, xelq'ara jem'iyetni nöwette Uyghur élide ijra qilinish nisbiti eng éghir boluwatqan "siyasiy jinayet bilen eyiblen'gen Uyghur siyasiy aktiplirigha ölüm jazasi bérish"ni chekleshte xitay hökümitige dawamliq bésim ishlitishke chaqirdi.

Xitay memliketlik xelq qurultiyi teripidin sunulghan bu layihide, bir qisim iqtisadiy jinayetlerge qaritilghan ölüm jazasini bikar qilish teklipi sunulghan. Layihide medeniy yadikarliqlarni, qedimiy qebrilerni, qimmet bahaliq kan bayliqlirini, dölet teripidin qoghdilidighan yawayi haywanlarni oghrilap sétish jinayiti, parixorluq, chiriklik, baj oghrilash, saxta talon yasash qatarliq 13 xil iqtisadiy jinayet bilen eyiblen'güchilerge bérilidighan ölüm jazasini emeldin qaldurush telep qilin'ghan.

Xitayning shinxu'a agéntliqining xewiride, ölüm jazasi bikar qilinish telep qilin'ghan bu 13 xil iqtisadiy jinayet, xitayda ölüm jazasi ijra qiliniwatqan jinayet türlirining 19.1%Ni igileydighanliqini bildürgen.

 Birleshken döletler teshkilatining asiya ishliri bölümining mu'awin bashliqi bob kesirin amérika awazi muxbirining ziyaritini qobul qilip, xitayning ölüm jazasigha tüzitish kirgüzüsh teklip layihisini qarshi alidighanliqini, emma layihide otturigha qoyulghan 13 xil jinayetning eslidinla ölüm jazasi intayin az ijra qiliniwatqan türler ikenlikini, xitayning nöwette ijra qiliniwatqan bashqa türlerdiki ölüm jazalirinimu qedemmu - qedem bikar qilishi kéreklikini bildürgen.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi, bu layihining gerche xitaydiki ölüm jazasini azaytishta türtkilik rol oynishi mumkinlikini ilgiri sürüsh bilen bille, parixorluq hem chiriklikte chékige yetken xitay emeldarlirini qoghdap qélish rolini oynishi mumkinlikini otturigha qoydi.

Fransiye agéntliqining xewiride, xitayda her yili ottura hésab bilen nechche on ming kishige ölüm jazasi bérilidighanliqi, bu yillarda türlük siyasiy jinayetler bilen eyiblinip, ölüm jazasigha höküm qiliniwatqan siyasiy aktiplarning sani barghanche éshiwatqanliqi otturigha qoyulghan.

Dilshat rishit ependi yene, nöwette sherqiy türkistanda, xitay hökümitining Uyghurlargha qaritilghan ölüm jazasini barghanche köpeytiwatqanliqini bildürdi.

Bultur "5 - iyul ürümchi weqesi"din kéyin Uyghur aptonom rayonluq qanun da'iriliri, weqede jinayi jawabkarliqi bar dep eyibligen Uyghurlarning zor köpchilikige ölüm jazasi hem muddetsiz qamaq jazasigha oxshash éghir jazalarni höküm qilghan bolup, xitay da'irilirining bu qilmishi dunya jama'etchilikining eyiblishige uchrighan idi.
 
Dilshat rishit bu heqte toxtilip, xelq'ara jem'iyetni, Uyghurlarning ölüm jazasigha höküm qilinish ehwaligha yéqindin diqqet qilip, nöwette Uyghur élide ijra qilinish nisbiti eng yuqiri boluwatqan "siyasiy jinayet bilen eyiblen'gen Uyghur siyasiy aktiplirigha ölüm jazasi bérish"ni chekleshte, xitay hökümitige dawamliq bésim ishlitishke chaqirdi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Toluq bet