Уйғурларда пәрзәнт қәдри


2007-08-22
Share

Уйғурларда " балиси бар өй базарға, балиси йоқ өй мазарға охшайду" дәйдиған мақал бар. Бу уйғурларниң пәрзәнтлик болушқа нәқәдәр зор көңүл бөлидиғанлиқини ипадиләшкә йетәрликтур. Турмуш қурушниң бир ғайиси киши өзиниң мәниви еһтияҗини йоллуқ һалда тәмин етиши арқилиқ, һарам, паһишә ишлардин өзини сақлаш болса, униң әң асаслиқ ғайиси вә мәқсити нәсил йетиштүрүштин ибарәттур. Турмуш қурған һәрқандақ әр аялниң қәлбидә пәрзәнт көрүштин ибарәт болған бу арзу ортақ тәлпүниду. Һәр қандақ инсан өзиниң уруқ әвлади болуп, улар арқилиқ өзиниң нам нишанисини давам қилдурушни арзу қилиду.

Пәрзәнтләр аилиниң зиннити

Аллаһ нәсилниң һаятлиқни гүлләндүридиған вә кишигә бәхт саадәт беғишлайдиған әң чоң немәт икәнликини баян қилип мундақ дәйду: "маллар вә балилар дуня тирикчиликиниң зиннитидур". (Кәһф сүриси)

Сәуди әрәбистанниң мәдинә мунәввәрә шәһиридә турушлуқ яш алим муһәммәд нияз һаҗим пәрзәнтләрниң ата - анилар үчүн нәқәдәр қиммәтлик бир байлиқ икәнлики үстидә тохтилип мундақ деди:" пәрзәнтләр ата аниларниң йүрәк парилири, аилиниң гүллиридур. Ата аниларниң йүрәклири шу гүлләр билән яширип туриду. Дуняда пәрзәнтләр үчүн ата анилардинму көйүмчан кишиләр бармиду?! шуниң үчүн қуран кәримдә ата аниларға балилар һәққидә қилинған тәвсийәләрдин балиларға ата анилар һәққидә қилинған тәвсийә интайин көптур. Чүнки аллаһ әзәлдин ата аниларниң қәлблиригә балиларға көйиништин ибарәт бу интайин чоңқур муһәббәтни селивәткән, шуңа уларға балилар һәққидә тәвсийә қилмисиму, улар пәрзәнтлириниң келәчики үчүн һәр нәрсисини, һәтта җанлирини пида қилишқа һазир.

Әмма балилар уларниң әксичә, көпинчә һалларда өз аилиси билән мәшғул болуп қилип, ата анисиниң уларни беқип чоң қилиш җәрянида чәккән меһнәт җапалирини оңайла унтуп қалиду, уларниң қилған яхшилиқлирини қайтурушқа тиришмайду. Шуңа аллаһ таала балиларға, ата аниларға яхшилиқ қилиш һәққидә көплигән тәвсийәләрни қилди вә уларни ата анини қахшитишниң яман ақивәтлиридин агаһландурди."

Пәрзәнтләр билән зиннәтләнгән аилә һозурлуқ аилидур. У худди мевилик бағдәк бәрикәтлик, гүл бағчисидәк хушпурақ болиду. Пәрзәнтләр йүзисидин аллаһ униңға көплигән яхшилиқларни ата қилиду вә бала қазалардин һимайә қилиду. Шундақ икән, әлвәттә , ата анилар аллаһниң бу сан санақсиз немәтлирини тонуп, аллаһқа шүкүр қилиши вә немәт болуп берилгән бу әзиз пәрзәнтләрни қәдирлиши лазим.

Пәрзәнтләр аллаһниң аманәтлиридур

Муһәммәд нияз һаҗимниң ейтишичә, пәрзәнтләр ата аниларға аллаһ тәрипидин тапшурулған һәм шәрәплик һәм хәтәрлик бир аманәтләрдур. Ата анилар қиямәт күнидә аллаһниң алдида бу аманәтләрниң җавабкарлиқиға тартилиду. Шуңа аллаһ таала қуран кәримдә мусулманларни бу җавабкарлиқтин агаһландуруп мундақ дәйду: "өзүңларни вә бала чақаңларни, инсан вә ташлар йеқилғу болидиған, рәһим қилмайдиған қаттиқ қол пәриштиләр муәккәл болған дозахтин сақлаңлар." (Тәһрим сүриси)

Уларниң өзлирини вә бала чақилирини дозах азабидин сақлишиниң бирдин бир чариси үстидики пәрзәнт һәқлирини толуқ ада қилиштур. Ата анилар юқириқиларни ада қилғандин кейин, уларниң мәсулийити түгәйду. Кейинки ишларға балилар өзлири җавабкар болиду.

Ата анилар балиларниң қандақ йетишип чиқишидин мәсулдур. Улар балилирини вәтәнгә, хәлққә вә пүтүн инсанийәткә мәнпәәтлик қилип йетиштүрүп, яхши тәрбийиләп чиққан болса, униң мукапатини аввал мушу дуняда, андин ахирәттә чоқум көриду. Әгәр балилирини өз һавайи һәвәслиригә қоюп берип, тәләп қилинған бойичә йетиштүрәлмигән болса, униң җазасини аввал бу дуняда, андин ахирәттә тартиду. яман балиниң апити ата аниларни түрлүк балаларға дучар қилиду, қиямәт күнидиму уларни хатирҗәм қилмайду. Аманәтни зая қилған киши қандақ җавабкарлиққа тартилса , пәрзәнтлириниң келәчикини зая қиливәткән ата аниларму, униңдин еғиррақ җавабкарлиққа тартилиду. Чүнки пәрзәнтләр аллаһниң уларниң қоллириға тапшурған аманәтлиридур.

Балиларниң атиларға итаәт қилиши вә сөзигә кириши үчүн, ата аниларниң уларға яхши муамилә қилиши, меһри муһәббитини вә шәпқитини беғишлиши, әң муһими уларни яхши тәрбийилиши керәк. Балиларға уларниң достлириниң алдида аччиқлимаслиқ, уларға кәмчиликлирини тонутушта мунасип орун вә мунасип вақит таллашқа диққәт қилиш керәк. Балиларға нәсиһәт қилғанда аввал уларниң артуқчилиқлирини сөзләп, андин кәмчиликлирини силиқ, мәнтиқилиқ усулда ейтип берип, андин тоғра нәсиһәт қилиш, тәрбийә көргән ата аниларға хас алийҗанаблиқтур.

Балилар оттурисида адаләтлик иш көрүш пәрздур

Муһәммәд нияз һаҗим йәнә мундақ деди :" балилар оттурисида адаләтлик иш көрүш керәк. Бирини биридин артуқ көрүп, униңға алаһидә шәпқәт изһар қилиш арқилиқ башқилирини рәнҗитмәслик лазим. Балиларниң арисида адиллиқ қилмаслиқ уларниң өзара қериндашлиқ мунасивитигә сәлбий тәсир қозғайду. Ата аниғиму буниңдин яхши нәтиҗә кәлмәйду. Бу, аллаһниң алдидиму гунаһ санилидиған яман иштур.

Пәйғәмбәр әләйһиссалам бир һәдисидә: " аллаһдин қорқуңлар, балилириңлар арисида адиллиқ қилиңлар" дәп көрсәткән. Әнәс ибни малик рәзийәллаһу әнһудин ривайәт қилинидуки, у мундақ дәйду: "бир адәм пәйғәмбәр әләйһиссаламниң йенида олтуратти, йениға униң оғли кәлгән иди, униң пешанисигә бирни сөйүп қоюп йенида олтурғузди. Арқидин униң қизи кәлгән иди, уни сөймәйла йенида олтурғузди, пәйғәмбәр әләйһиссалам бу вақитта һелиқи адәмгә, 'сән уларниң оттурисида адиллиқ қилмидиң!' деди."

Балиларни әйибләш интайин хәтәрлик вә яман иштур. Болупму, бәзи ата анилар балиларниң аз тола наданлиқлириға аччиқланғанлиқтин өзлирини туталмай, еғизлирини қоюветишкә алдирайду балилирини әйибләйду. Уларни һақарәтләп сөкиду. Бу хата иштур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам бу һәқтә мундақ дәп көрсәткән: "өзүңларниң, әвладлириңларниң вә маллириңларниң зийиниға дуа қилмаңлар. Аллаһниң немә соралса беридиған бир саити бар, силәрниң бәддуайиңлар шу саәткә удул келип қалмисун." (Муслим ривайити)

Балиларниң тәнтәкликини вә қопал муамилилирини әпу қилип, уларниң яхшилиниши үчүн тиришчанлиқ көрситиш ата аниларға хас алийҗанаблиқ вә кәң қорсақлиқтур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам бир һәдисидә мундақ дегән: "башқиларға рәһим қилмиғанларға рәһим қилинмайду." (Тохти)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт