Uyghurlarda perzent qedri

2007-08-22
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlarda " balisi bar öy bazargha, balisi yoq öy mazargha oxshaydu" deydighan maqal bar. Bu Uyghurlarning perzentlik bolushqa neqeder zor köngül bölidighanliqini ipadileshke yéterliktur. Turmush qurushning bir ghayisi kishi özining meniwi éhtiyajini yolluq halda temin étishi arqiliq, haram, pahishe ishlardin özini saqlash bolsa, uning eng asasliq ghayisi we meqsiti nesil yétishtürüshtin ibarettur. Turmush qurghan herqandaq er ayalning qelbide perzent körüshtin ibaret bolghan bu arzu ortaq telpünidu. Her qandaq insan özining uruq ewladi bolup, ular arqiliq özining nam nishanisini dawam qildurushni arzu qilidu.

Perzentler a'ilining zinniti

Allah nesilning hayatliqni güllendüridighan we kishige bext sa'adet béghishlaydighan eng chong német ikenlikini bayan qilip mundaq deydu: "mallar we balilar dunya tirikchilikining zinnitidur". (Kehf sürisi)

Se'udi erebistanning medine munewwere shehiride turushluq yash alim muhemmed niyaz hajim perzentlerning ata - anilar üchün neqeder qimmetlik bir bayliq ikenliki üstide toxtilip mundaq dédi:" perzentler ata anilarning yürek pariliri, a'ilining gülliridur. Ata anilarning yürekliri shu güller bilen yashirip turidu. Dunyada perzentler üchün ata anilardinmu köyümchan kishiler barmidu?! shuning üchün qur'an kerimde ata anilargha balilar heqqide qilin'ghan tewsiyelerdin balilargha ata anilar heqqide qilin'ghan tewsiye intayin köptur. Chünki allah ezeldin ata anilarning qelblirige balilargha köyinishtin ibaret bu intayin chongqur muhebbetni séliwetken, shunga ulargha balilar heqqide tewsiye qilmisimu, ular perzentlirining kélechiki üchün her nersisini, hetta janlirini pida qilishqa hazir.

Emma balilar ularning eksiche, köpinche hallarda öz a'ilisi bilen meshghul bolup qilip, ata anisining ularni béqip chong qilish jeryanida chekken méhnet japalirini ongayla untup qalidu, ularning qilghan yaxshiliqlirini qayturushqa tirishmaydu. Shunga allah ta'ala balilargha, ata anilargha yaxshiliq qilish heqqide köpligen tewsiyelerni qildi we ularni ata anini qaxshitishning yaman aqiwetliridin agahlandurdi."

Perzentler bilen zinnetlen'gen a'ile hozurluq a'ilidur. U xuddi méwilik baghdek beriketlik, gül baghchisidek xushpuraq bolidu. Perzentler yüzisidin allah uninggha köpligen yaxshiliqlarni ata qilidu we bala qazalardin himaye qilidu. Shundaq iken, elwette , ata anilar allahning bu san sanaqsiz németlirini tonup, allahqa shükür qilishi we német bolup bérilgen bu eziz perzentlerni qedirlishi lazim.

Perzentler allahning amanetliridur

Muhemmed niyaz hajimning éytishiche, perzentler ata anilargha allah teripidin tapshurulghan hem shereplik hem xeterlik bir amanetlerdur. Ata anilar qiyamet künide allahning aldida bu amanetlerning jawabkarliqigha tartilidu. Shunga allah ta'ala qur'an kerimde musulmanlarni bu jawabkarliqtin agahlandurup mundaq deydu: "özünglarni we bala chaqanglarni, insan we tashlar yéqilghu bolidighan, rehim qilmaydighan qattiq qol perishtiler mu'ekkel bolghan dozaxtin saqlanglar." (Tehrim sürisi)

Ularning özlirini we bala chaqilirini dozax azabidin saqlishining birdin bir charisi üstidiki perzent heqlirini toluq ada qilishtur. Ata anilar yuqiriqilarni ada qilghandin kéyin, ularning mes'uliyiti tügeydu. Kéyinki ishlargha balilar özliri jawabkar bolidu.

Ata anilar balilarning qandaq yétiship chiqishidin mes'uldur. Ular balilirini weten'ge, xelqqe we pütün insaniyetke menpe'etlik qilip yétishtürüp, yaxshi terbiyilep chiqqan bolsa, uning mukapatini awwal mushu dunyada, andin axirette choqum köridu. Eger balilirini öz hawayi heweslirige qoyup bérip, telep qilin'ghan boyiche yétishtürelmigen bolsa, uning jazasini awwal bu dunyada, andin axirette tartidu. Yaman balining apiti ata anilarni türlük balalargha duchar qilidu, qiyamet künidimu ularni xatirjem qilmaydu. Amanetni zaya qilghan kishi qandaq jawabkarliqqa tartilsa , perzentlirining kélechikini zaya qiliwetken ata anilarmu, uningdin éghirraq jawabkarliqqa tartilidu. Chünki perzentler allahning ularning qollirigha tapshurghan amanetliridur.

Balilarning atilargha ita'et qilishi we sözige kirishi üchün, ata anilarning ulargha yaxshi mu'amile qilishi, méhri muhebbitini we shepqitini béghishlishi, eng muhimi ularni yaxshi terbiyilishi kérek. Balilargha ularning dostlirining aldida achchiqlimasliq, ulargha kemchiliklirini tonutushta munasip orun we munasip waqit tallashqa diqqet qilish kérek. Balilargha nesihet qilghanda awwal ularning artuqchiliqlirini sözlep, andin kemchiliklirini siliq, mentiqiliq usulda éytip bérip, andin toghra nesihet qilish, terbiye körgen ata anilargha xas aliyjanabliqtur.

Balilar otturisida adaletlik ish körüsh perzdur

Muhemmed niyaz hajim yene mundaq dédi :" balilar otturisida adaletlik ish körüsh kérek. Birini biridin artuq körüp, uninggha alahide shepqet izhar qilish arqiliq bashqilirini renjitmeslik lazim. Balilarning arisida adilliq qilmasliq ularning öz'ara qérindashliq munasiwitige selbiy tesir qozghaydu. Ata anighimu buningdin yaxshi netije kelmeydu. Bu, allahning aldidimu gunah sanilidighan yaman ishtur.

Peyghember eleyhissalam bir hediside: " allahdin qorqunglar, baliliringlar arisida adilliq qilinglar" dep körsetken. Enes ibni malik reziyellahu enhudin riwayet qiliniduki, u mundaq deydu: "bir adem peyghember eleyhissalamning yénida olturatti, yénigha uning oghli kelgen idi, uning péshanisige birni söyüp qoyup yénida olturghuzdi. Arqidin uning qizi kelgen idi, uni söymeyla yénida olturghuzdi, peyghember eleyhissalam bu waqitta héliqi ademge, 'sen ularning otturisida adilliq qilmiding!' dédi."

Balilarni eyiblesh intayin xeterlik we yaman ishtur. Bolupmu, bezi ata anilar balilarning az tola nadanliqlirigha achchiqlan'ghanliqtin özlirini tutalmay, éghizlirini qoyuwétishke aldiraydu balilirini eyibleydu. Ularni haqaretlep sökidu. Bu xata ishtur. Peyghember eleyhissalam bu heqte mundaq dep körsetken: "özünglarning, ewladliringlarning we malliringlarning ziyinigha du'a qilmanglar. Allahning néme soralsa béridighan bir sa'iti bar, silerning beddu'ayinglar shu sa'etke udul kélip qalmisun." (Muslim riwayiti)

Balilarning tenteklikini we qopal mu'amililirini epu qilip, ularning yaxshilinishi üchün tirishchanliq körsitish ata anilargha xas aliyjanabliq we keng qorsaqliqtur. Peyghember eleyhissalam bir hediside mundaq dégen: "bashqilargha rehim qilmighanlargha rehim qilinmaydu." (Toxti)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet