Xitayning énirgiye éhitiyaji we Uyghur ilining tebi'iy bayliqi

Türkiyide chiqidighan yéngichagh gézitide xitayning néfit baziliri we sherqiy türksitandiki énirgiye bayliqliri dégen témida bir maqale élan qilindi.
Ixtiyari muxbirimiz arslan
2012-01-20
Share
tebiiy-bayliq-305.png Tebi'iy bayliq yötkesh
Public Domain

Maqalide mundaq déyilgen: xitay döletlik néfit shirketliri, sherqiy türkistandiki lökchün néfit saheside dunyadiki eng chongqur néfit menbesini tépish üchün keng kölemlik qédirip tekshürüsh we izdesh ishlirini bashlidi. Xitayning ishghali astidiki Uyghur türkliri yashaydighan sherqiy türkistan, 12 - besh yilliq döletlik iqtisadi we tereqqiyat programma boyiche, pilan axirlashqiche bolghan jeryanda, xitayning eng chong néfit we tebi'y gaz ishlepchiqirish bazisigha aylinidu.

Maqalide yene mundaq déyilgen: béyjing da'iriliri Uyghur diyarigha yardem bérish we meblegh sélishni téximu ashuridighanliqini bildürdi. Sherqiy türkistan néfit we ximiye ishlepchiqirish zawutining emeldarliri teripidin bérilgen melumatlargha qarighanda, xitay hökümiti Uyghur diyarigha sélighan mebleghni 12 - besh yilliq pilanida téximu ashuridighanliqini bildürgen. Buning bilen birge, yerlik hökümetni rayondiki zawut - karxanilarni néfit we tebi'i gaz ishlepchiqirish mehsulatlirini tereqqiy qildürüshqa teshwiq qilidiken. 12 - Besh yilliq pilan axirlashqandin bashlap sherqiy türksitanda néfit we ximiye zawutlirida ishlepchiqirish qimmitini 560 milyard yüen'ge yetküzüshni meqset qilghan. Xam néfit ishlepchiqirish miqdari 33 milyon tonna we tebi'iy gaz 45 milyard kupmtérgha chiqirishni nishan qilghan. Xitayda 2011 - yili 3 - ayning 14 - küni pilan'ghan 12 - besh yilliq döletlik iqtisadi we tereqqiyat pilani 2011 - yili bilen 2015 - yili arisidiki iqtisadi xizmetlerni öz ichige alidiken. Xitay döletlik néfit shérkiti (CNPC) xitayning ishghali astidiki sherqiy türkistan - Uyghur aptonom rayonidiki lökchün néfit bazisida dunyaning eng chongqur néfit menbesini qédirip tépish üchün keng kölemlik izdeshni bashlidi. (CNPC) Xitay döletlik néfit shérkitining tarmaq shérkiti turpan - qumul néfit saheside we lökchünda 113 néfit quduqi achqan.

Yéngichagh gézitide élan qilin'ghan maqalide yene, Uyghur diyarining bayliqi toghrisida toxtilip mundaq déyilgen: sherqiy türksitan, néfit, wolfiram, altun, kömür, uran'gha oxshash istratégiyilik xam maddilar bilen sanaqsiz yer asti we yer üsti bayliqlargha ige bir ölke. Xitayda tépilidighan 148 maddidin 118 xil türi sherqiy türksitandin chiqidu. Sherqiy türkistanda hazirghiche 5000 orunda néfit bazisi ishlepchiqirishni yolgha qoyghan. Bu xitaydiki jem'iy néfit bazilirining 85% ini teshkil qilidu. Texminen 500 orundin néfit, 30 rayondin tebi'iy gaz chiqirilmaqta.

Maqalide yene mundaq déyilgen: sherqiy türkistan xitayning eng muhim néfit we tebi'iy gaz ishlepchiqirish merkizi bolup qaldi. Sherqiy türkistanning ottura qismigha jaylashqan tarim oymanliqida ghayet zor néfit zapisining barliqi perez qilinmaqta. Tarim oymanliqida, 10.7 Milyard tonnidin artuq néfit zapisining barliqi mölcherlenmekte. Gé'ologlar teripidin élip bérilghan tetqiqatlar 300 milyon tonnidin artuq néfit we 220 milyard kup métrdin artuq tebi'iy gaz ishlepchiqirish imkaniyitining barliqini ashkarilimaqta. Sherqiy türksitandin her yili 10 milyon tonna néfit xitaygha yötkilidu. Xitayning néfit bayliqining yérimi sherqiy türkistanda, xitay yene sherqiy türkistanda her yili 360 klogiram altun ishlepchiqiridu.

Dunya bulteni tor békitide, yéqinda, xitay bilen rusiye tebi'iy gaz talishish urushi namliq bir maqale élan qilindi. Bu maqalide xitayning énirgiyige bolghan éhtiyajining barghanséri éshiwatqanliqini bildürüp mundaq déyilgen: xitay bilen rusiye arisida ottura asiya döletlirining néfit we tebi'iy gazlirini sétiwélishta bir - biridin qizghinip riqabetlishidighan weziyet shekillendi.

Yéqindin buyan tebi'iy gazgha bolghan éhtiyaji köp miqdarda éshiwatqan xitayning 2000 - yillarda tebi'iy gazgha bolghan yilliq éhtiyaji 24,5 milyard kupmétir bolup, xitay 2008 - yili bolsa 80 milyard kupmétir tebi'iy gaz stimal qilghan. Bügünki künde bolsa bu san 109 milyard kupmtérgha yetken weziyette boldi. Dunyadiki döletler arisida döletning iqtisadi we sana'iti eng tiz tereqqiy qilghan döletler qataridin orun alghan xitayning tebi'iy gaz éhtiyaji 2020 - yiligha barghanda yilda 300 milyard kupmtér. 2035 - Yiligha barghanda bolsa 395milyard kupmtérgha yétidighanliqi texmin qilinmaqta. Bu weziyette xitay chet'eldin import qilidighan tebi'iy gaz texminen 35% ni bashta türkmenistan qatarliq ottura asiya döletliridin import qilishi körülmekte. Deslepte qazaqistan teb'iy gazini sétiwélish üchün qurulghan, qazaqistan - xitay turubba liniyisige munasiwetlik toxtam 2003 - yili xitay dölet re'isi xu jintawning qazaqistan ziyariti jeryanida imzalan'ghan. Buningdin kéyin xitay da'iriliri ottura asiyaning bashqa döletliri bolghan türkmenistan bilen tebi'iy gaz sétiwélish toghrisida toxtam tüzgendin kéyin 2007 - yili özbékistan bilenmu u dölettin tebi'iy gaz sétiwélish toghrisida toxtam tüzdi. Xitay da'iriliri 2008 - yili türkmenistandin bashlap özbékistan we qazaqistanni kisip ötidighan xitaygha tebi'iy gaz yötkeydighan ottura asiya - xitay teb'iy gaz turuba liniyisi qurushning insha'atini bashlidi.

Türkmenistan - xitay turuba liniyisi

Maqalide yene mundaq déyilgen: tünji basquchi 2009 - yili 12 - ayda pa'aliyet bashlighan we türkmenistandin bashlinip özbékistan we qazaqistanni kisip ötüp xitaygha suzulghan türkmen - xitay teb'iy gaz turuba liniyisining uzunluqi 7 ming kilomitér bolup buning 185 kilomitér uzunluqi türkmenistandin, 530 kilomitér uzunluqi özbékistandin, 1304 kilomitér uzunluqi qazaqistandin ötüp qalghan 5 ming kilomitér uzunluqi sherqiy türksitan zémini arqiliq xitaygha tutishidu. Hazir inshi'ati yasiliwatqan 3 - tür ottura asiya - xitay turuba liniyisi üchün ajiritilghan jem'iy mebleghning miqdari 20 milyard amérika dolliri teximin qilinmaqta.

Maqalining axirida yene mundaq déyilgen : 2008 - yili 8 - ayda xitay bilen türkmenistan otturisida 30 yil boyiche xitaygha yilda 40 milyard kupmitér türkmen tebi'iy gaz sétip bérishke munasiwetlik toxtam imzalandi. Eng axirida ikki dölet otturisida xitaygha sétilmaqchi bolghan türkmen tebi'iy gazning yilliq miqdarini 65 milyard kupmtérgha chiqirish toghrisida toxtam tüzülüp imza qilindi. Bu munasiwet bilen 2008 - yili qurulushi bashlan'ghan ottura asiya - xitay tebi'iy gaz turuba liniyisining birinchi liniyisi 2009 - yili, ikkinchi liniyisi 2010 - yili ish bashlidi. Bu turuba liniyisi arqiliq 2011 - yili 20milyard kupmitér tebi'iy gaz, 2012 - yili 30 milyard kupmitér, 2015 - yili bolsa 65 milyard kupmitér tebi'iy gaz tükmenistandin we bir qismi özbékistandin xitaygha toshushni nishanlighan.

Xitayning énirgiye éhtiyaji toghrisida söz qilghan istratégiye mutexessisi doktur erkin ekremning ipadilishiche, énirgiye éhtiyaji kündin - kün'ge éshiwatqan xitaygha nisbeten, ottura asiya xitayning énirgiye jan tomuri bolup qalghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet