Enqerede “Sherqiy türkistan jumhuriyitining ishghali we xelq'ara qanun” témisida yighin chaqirildi

Yéqinqi yillardin béri türkiyining herqaysi jaylirida chaqirilghan yighinlarda Uyghur mesilisi dawamliq halda küntertipke kelmekte.
Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2011.04.20
rabiye-internet-arqiliq-nutuq-sozlimekte-305.jpg Enqerede échilghan “Sherqiy türkistan jumhuriyitining ishghali we xelq'ara qanun” témisidiki yighinda rabiye qadir xanim intérnét arqiliq échilish nutqi qildi. 2011-Yili 19-aprél.
RFA/Erkin Tarim

Hetta mexsus ilmiy muhakime yighinliri chaqirilip sherqiy türkistan mesilisi heqqide muzakiriler élip bérilmaqta.4-Ayning 19-küni enqere gazi uniwérsitétining yighin zalida “Sherqiy türkistan jumhuriyiti dölitining ishghali we xelq'ara qanun” témisida yighin chaqirildi. Türkiye qanun instituti bilen sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti ortaq uyushturghan bu yighinning échilish nutqini intérnét arqiliq dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim qildi. Rabiye qadir xanimning nutqi yighin'gha kelgenlerning qattiq alqishigha érishti. Yighin zalidiki kishiler qollirida sherqiy türkistanning ay yultuzluq kök bayriqini kötürgen halda, sherqiy türkistanliqlargha erkinlik dep sho'ar towlashti.

rabiye-hanim-hayrullah-385.jpg
Enqerede échilghan “Sherqiy türkistan jumhuriyitining ishghali we xelq'ara qanun” témisidiki yighinda rabiye qadir xanim intérnét arqiliq échilish nutqi qildi. 2011-Yili 19-aprél.
RFA/Erkin Tarim

Kéyin échilish murasimida yene türkiye qanun instituti enqere shöbisining bashliqi adwokat haqan ishq we sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti enqere shöbisi bashliqi hayrullah efendigil ependiler qildi. Gazi uniwérsitéti qanun fakultéti oqutquchisi prof. Dr. Wahit doghan riyasetchilik qilghan yighinda gazi uniwérsitéti oqutquchisi prof. Dr. Memet emin chaghiran ependi “Sherqiy türkistan jumhuriyiti dölitining ishghali we xelq'ara qanun” témisida, dotsént dr. Erkin ekrem ependi “Sherqiy türkistan jumhuriyetlirining ishghali” témisida we türk dunyasi insan heqliri jem'iyiti bashliqi abdullah büksür ependi bolsa “Sherqiy türkistanda insan heqliri depsendiliri” témisida söz qildi.

yighin-zalidin-korunish-385.jpg
Enqerede échilghan “Sherqiy türkistan jumhuriyitining ishghali we xelq'ara qanun” témisidiki yighin zalining körünüshi. 2011-Yili 19-aprél.
RFA/Erkin Tarim

Türkiye hoquq instituti enqere shöbisi mudiri haqan ishq ependi échilish nutqida bu yighinni échishtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi:
Bizning bu yighinni chaqirishimizdiki meqset türkiyidiki türklerning dunyadiki türkiy milletlerning mesililirige jümlidin sherqiy türkistanliqlargha köngül bölüshining qanchilik küchlük ikenlikini körsitishtin ibaret. Bu yighin arqiliq sherqiy türkistan mesilisining biz türklerning eng muhim mesililiridin biri ikenlikini ispatliduq. Bu yighinimizda sherqiy türkistan milliy herikitining lidiri rabiye qadir xanim intérnét arqiliq nutuq sözlidi. Sherqiy türkistan mesilisini anglatti, yighinimizni shereplendürdi. Bu yighin türkiyide qanunchilar teripidin sherqiy türkistan mesilisi heqqide tehlil élip bérilghan tunji yighin dések xata gep qilghan bolmaymiz.

Türkiye hoquq instituti enqere shöbisi mudiri adwokat haqan ishq ependi musteqil sherqiy türkistan jumhuriyitini xitaylarning 1949-yili ishghal qiliwalghanliqini xelq'ara qanunda Uyghurlarning bu jumhuriyitini eslige keltürüsh heqqige ige ikenlikini dunya döletlirining Uyghurlargha yardem qilish mejburiyiti barliqini anglitip mundaq dédi:
“Xitay 1949-yili sherqiy türkistan jumhuriyitini xelq'ara qanun'gha xilap halda ishghal qiliwalghan. Biz bu ilmiy muhakime yighini arqiliq sherqiy türkistanning xelq'ara qanunda musteqil dölet ikenlikini otturigha qoyush, sherqiy türkistanning heqsiz bésiwélin'ghanliqini otturigha qoyush, xelq'ara qanun asasida sherqiy türkistanning musteqilliqigha töhpe qoshushtin ibaret.”

Proféssor dr. Memet emin chaghiran ependi qilghan sözide xelq'ara qanun boyiche qaraydighan bolsa, sherqiy türkistanning bésiwélin'ghan tupraq ikenlikide héchqandaq guman yoqluqini, buni shin jyang ismidin, sherqiy türkistan zéminining seddichinning sirtida ikenlikidinmu asanla ispat qilghili bolidighanliqini éytti. U yene sözide xelq'ara qanunda ishghal qilin'ghan zéminni erkinlikke érishtürüsh üchün yerlik xelqlerning tajawuzchi küchlerge qarshi küresh qilish heqqining barliqini, dunyadiki herqaysi döletlerning ulargha yardem qilish mejburiyitining barliqini éytti. Prof. Dr. Memetemin chaghiran ependi Uyghurlarning tarixta köp dölet qurghanliqini bolupmu 1933- we 1944-yillirida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyetlirini bezi döletlerning resmiy tonughanliqini éytti. U sözide xelq'ara qanunda bésiwélin'ghan milletlerge bérilgen heq we hoquqlarni misallar bilen anglatti.

Kéyin dotsént dr. Erkin ekrem ependi 1933- we 1944-yilliri qurulghan ikki jumhuriyetni ruslarning yardimi bilen xitaylarning qandaq bésiwalghanliqini bayan qilip ötti.

Türk dunyasi insan heqliri jem'iyiti re'isi abdullah buksur ependi bügün xitay bolupmu sherqiy türkistan dunyada eng köp insan heqliri depsendiliri boluwatqan jaylar ikenlikini anglitip, Uyghurlarning insanlar behrimen bolushqa

Tégishlik eqelliy insan heq we hoquqliridinmu behrimen bolalmaywatqanliqini anglatqandin kéyin, öz tetqiqatlirigha tayinip turup öltürülgen kishilerning sanini berdi.

4-Ayning 19-küni enqere gazi uniwérsitétining yighin zalida sherqiy türkistan jumhuriyiti dölitining ishghali we xelq'ara qanun témisida chaqirilghan bu yighin yighinda söz qilghanlargha xatire buyumi teqdim qilish bilen axirlashti. 400 Etrapida kishi qatnashqan yighinda dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanimgha bérilgen xatire buyumini rabiye xanimgha wakaliten séyit tümtürk ependi aldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.