Уйғур елиниң үрүмчи шәһиридики әйдиз вәзийити техиму еғирлашмақта


2007.03.30

Хитай агентлиқиниң үрүмчидин бәргән хәвиридә, мәзкур шәһәрдә өткән бир йил ичидила әйдиз бимарлириниң сани 6936 нәпәр болуп, алдинқи йилидикидин 2051 нәпәр көпәйгәнлики йәни тарихтин буян әң көп көпәйгән йили болуп һисаблинидиғанлиқи ашкариланған. Демәк һазир уйғур елидә, әйдиз бимарлири тәхминән күнигә 6 дин көпәйгән.

Әйдизниң көпийишидики сәвәбләр

Хәвәрдә ейтилишичә, әйдиз бимарлириниң үрүмчидә бундақ тез сүрәттә көпийиши зәһәрлик чекимлик чәккүчиләр, паһишә аяллар вә җинсий кесили барлар билән зич мунасивәтлик болғанлиқтин, йеқинда үрүмчидә 7 түрдики кишиләр арисида қаттиқ тәкшүрүш елип бериш һәққидә мәхсус ухтуруш чүшүрүлгән. Бу 7 хил кишиләр болса зәһәрлик чекимлик чәккүчиләрни назарәт қилиш вә башқуруш орунлирида ишләйдиғанларни, зәһәрлик чекимлик чәккүчиләрни, паһишиләрни, җинсийәт кесилигә гириптар болғучиларни, үзүн йоллуқ йүк машинисини һәйдәйдиған шопурларни, һамилдар аялларни вә мулазимәт ишлири билән шуғуллинидиған күткүчи қизларни өз ичигә алидикән.

Радиомизниң һәқсиз телефон ленийисигә келиватқан телефонлардин мәлум болушичә, һазир үрүмчидә әйдиз кесилиниң көпийип кетиши билән бир вақитта, кишиләрниң бу хил кесәлгә болған йиргиниш вә қорқуш һалитиму наһайити еғир болған.

Радиомизниң зияритини қобул қилған үрүмчидики бир зиялий аял мәзкур җайдики әйдиз мәсилисиниң һәқиқәтән наһайити еғир болуватқанлиқини тәкитләп, "бундақ болуши зәһәрлик чекимлик чәккүчиләрниң күнсери көпийип кетиши билән бир вақитта, зәһәрлик чекимликни сатқучиларниңму барғансери әвҗ елип кетиватқанлиқидин " дәп билдүрди. У йәнә һазир үрүмчидә зәһәрлик чекимликни чекидиғанларниң һәммиси дегидәк уйғур болуп, уни сатқучилар хитай вә тунган миллити икәнликини, бу хил әһвални көрүп турған сақчиларниңму пул үчүн көрсиму көрмәскә селип, интайин мәсулийәтсиз болуп кәткәнликини мәлум қилди.

Пешқәдәм әйдиз паалийәтчисиниң ейтқанлири

Йеқинда хәлқаралиқ мукапатқа еришкән йеши 80 дин ашқан хитайниң даңлиқ әйдиз паалийәтчиси дохтур гав явҗие ханим америкиға келип вашингитонда өткүзүлгән мукапатлаш мурасими күниниң әтиси әркин асия радиомизға келип, мухбирларниң зияритини қобул қилғанда, һазир хитай һөкүмити тәрипидин елан қилинған 31 өлкә, шәһәр вә районларда, әйдиз мәсилисиниң күнсери еғирлишип кетиватқанлиқини һәмдә өзиниң вә сәбдашлириниң һәммила өлкигә дегидәк берип тәкшүрүш елип барғанлиқини тәкитләп, буларниң арисида уйғур елидики әйдиз апитиниң хитайдики һәрқандақ өлкидикидин техиму бәкрәк еғир болуватқанлиқини билдүргән.

Гав яв җйе ханим сөһбәт җәрянида йәнә, хитай вә уйғур елидики әйдиз апитиниң йилдин ‏- йилға еғирлишиватқанлиқини тәкитләш билән бирвақитта, "биздә һазир әйдиз кесили пәқәт җинсий мунасивәт яки зәһәрлик чекимлик төпәйлидинла әмәс, әң муһими йәнила қан сетиш вә қан елиш қатарлиқ йоллар билән тарқалмақта. Булупму бу хил әһвал һазир аяллар арисида техиму бәк еғир болуп, дохтурханида бала туғуш җәрянида, туғутни контрол қилиш үчүн үзүк селиш яки опиратсийә қилиш җәрянида қан арқилиқ әйдиз кисилини өзигә юқтурувалғанлар сани наһайити көп болмақта. Шуниң билән, анидин балиға юқудиған әһвалму илгирики йиллардикидин көпийишкә башлиди " дәп көрсәтти. У йәнә " һазир хитай һөкүмити әйдиз кесилиниң алдини алимиз 'дәп қуруқ тәшвиқат қилғини билән, йәр асти қан понкитлирини йоқитишта, һечқандақ җиддий чарә- тәдбирләрни қолланғини йоқ. Қан арқилиқ әйдиз кесилини өзигә юқтурувалғанлар пәқәт хенән өлкисидила әмәс, башқа өлкиләрдиму нурғун, һәтта хенән өлкисидикидинму еғир " дәп билдүрди.

Радиомизниң һәқсиз ленийисигә келиватқан телефонлардин мәлум болушичә, һазир уйғур елидә, хитай өлкилиридин кәлгән аққунлар тәрипидин ечилған йәр асти шәхси қан понкитлири йәнила нурғун болуп, мунасивәтлик назарәт қилиш орунлири бу хил әһвални көрүп турупму кари болмиған. Бир қисим анализчилар уйғур елидики әйдиз мәсилисиниң бундақ еғир һаләткә чүшүп қилиши мәзкур райондики әйдиз һәққидә елип бериливатқан тәлим- тәрбийә вә тәшвиқат ишлириниң дегәндәк яхши болмайватқанлиқидин шундақла һөкүмәтниң мәзкур мәсилидә һәқиқий көңүл бөлмәйватқанлиқидин вә қаттиқ чарә -тәдбир қолланмайватқанлиқидин " дәп билдүрмәктә. Лекин радиомизниң зияритини қубул қилған ню йоркта турушлуқ медитсина тәтқиқатчиси муһәммәт имин әпәнди " биз үчүн һазирқи әң муһим мәсилә һөкүмәттин үмид күтүп олтуруш әмәс, бәлки алди билән өзимизни өзимиз қутқузуш мәсилиси " дәп тәкитләп, өз ой пикирлирини мундақ ипадилиди. (Меһрибан)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.