Б д т хитайдики фалунгуңға мунасивәтлик кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә доклатларни елан қилди

• 
  2005-05-05

Җәнвәдә ечилған бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң 64 - нөвәтлик кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидики бу йиллиқ йиғини җәрянида, хитайниң өткән бир йилдин буянқи кишилик һоқуқ мәсилиси вә фалунгуң әзалириниң давамлиқ һалда хитай һөкүмити тәрипидин зиянкәшликкә учраватқанлиқи һәққидә хитай һөкүмитини әйиблигән доклатлар елан қилинди. Шуниң билән бир вақитта, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң хитай һөкүмити билән елип барған кишилик һоқуқ мәсилиси сөһбәт хатирисидики мәзмунларму оттуриға қоюлди.

1600 Нәпәр фалунгуң әзаси қийнап өлтүрүлгән

Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң "етиқад әркинлики" бойичә әвәтилгән кишилик һоқуқ мутәхәссислириниң игилигән учурлиридин мәлум болушичә, хитай һөкүмити 1999 - йили 7 - айниң 20 - күнидин башлап, фалунгуңни бастуруп кәлгән. Һазирға қәдәр 1600 нәпәр фалунгуң әзаси қийнап өлтүрүлгән. Нәччә йүзлигән фалунгуңчилар сотқа тартилип, уларға 20 йилларчә қамақ җазаси берилгән. Бәзи фалунгуң әзалири қанунсиз һалда роһи кесәлликләр дохтурханисиға әвәтилип, қамап қоюлған. Нурғунлиған фалунгуңчилар сотқа әвәтилмәй туруп, әмгәк билән өзгәртиш орунлириға әвәтилгән вә назарәт астиға елинған. Мәлуматта ейтилишичә, назарәт қилип тутуп туруш җәрянида өлгән фалунгуңчиларниң сани 1000 ға йәткән. юқирида дәп өткән бу әһваллар түпәйлидин, бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин "етиқад әркинлики" бойичә әвәтилгән кишилик һоқуқ мутәхәссислири хитай һөкүмити билән мәхсус сөһбәт өткүзүшкә тоғра кәлгән.

Фалунгуң әзалири қийин – қистаққа учримақта

Җәнвәдә ечилған бу қетимқи бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидики йиллиқ йиғини җәрянида елан қилинған доклатлардин мәлум болушичә, хитай һөкүмәт әмәлдарлири таки бүгүнгә қәдәр фалунгуң әзалирини қийин - қистаққа елип, уларниң инсаний һоқуқини давамлиқ һалда халиғанчә дәпсәндә қилип, уларни өз етиқадидин ваз кечишкә мәҗбурлап кәлмәктә.

Мәлуматларда йәнә, фа лунгуң әзалириниң қамақта түрлүк қийин- қистақларға елиниватқанлиқи, уларниң инсан чидуғусиз қийнашларға йолуқиватқанлиқи вә яриланған фалунгуң әзалириниң давалиниш пурситигиму еришәлмәй келиватқанлиқи қатарлиқ әһваллар бир бирләп оттуриға қоюлған.

Доклатта ашкарилинишичә хитайниң "әмгәк билән өзгәртиш" дегини 1 йилдин 3 йилғичә болған һәтта йәнә бир йил узартсиму болидиған назарәт астидики тутуп туруш җазаси болуп һисаблиниду. Буниңға һечқандақ әрз қилиш, тәкшүрүш яки сотлаш дигәндәкләр кәтмәйду. Әмгәк билән өзгәртиш урунлириға әвәтилгәнләрниң һечқандақ адвокат тәклип қилиш яки өзини ақлаш һоқуқи болмайду.

2004 - Йили 12 - айниң 15 - күни, бирләшкән дөләтләр тәшкилати етиқад әркинлики, сот тәртипигә хилап қилмишлар, сотчи вә адвокатниң мустәқиллиқи, сөзләш әркинликини қоғдаш, қийин- қистақ мәсилиси, аялларға зораванлиқ қилиш қилмишлири, хәлқниң җисманий вә роһий сақлиқ һоқуқиға капаләтлик қилиш қатарлиқлар бойичә мәхсус мутәхәссисләрни хитайға әвәткән.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин әвәтилгән бу кишилик һоқуқ мутәхәссиислири бирликтә хитай һөкүмитигә хәт йезип, өзлириниң фа лунгуң тәшкилатиға интайин көңүл бөлидиғанлиқини билдүргән. Улар өткән 5 йилдин буян йүз бериватқан фа лунгуң әзалириниң кишилик һоқуқиниң дәпсәндә боливатқанлиқи һәққидики нурғун дилолар һәққидә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға доклат сунған һәмдә йүз бәргән дилоларни мисалға елип хитай һөкүмитини әйиблигән.

"610 Ишханиси"

Җәнвәдә ечилған бу қетимқи бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидики йиллиқ йиғини җәрянида елан қилинған доклатта йәнә, коммунист хитайниң 1999 – йили 6 - айниң 10 күни фалунгуңни бастуруш үчүн мәхсус ишхана қурғанлиқини, һәмдә бу ишханини қурулған ай- күнини хатириләш үчүн "610 ишханиси" дәп нам қойғанлиқини мәлум қилған. Доклатта көрситилишичә, мәзкур ишхана қурулиши биләнла юқириниң буйруқи бойичә, өз алдиға фа лунгуң қатарлиқ барлиқ ғәйрий тәшкилатларни халиғанчә қаттиқ бастурушқа башлиған. 1999 – Йили 7 - айниң 22 - күни, фа лунгуң хитай һөкүмити тәрипидин рәсмий чәкләнгәндин кейин, һөкүмәт вә әдилийә органлири нурғун қарар вә уқтурушларни чүшүрүп, фа лунгуңни бастуруш җәһәттики барлиқ һәрикәтләрни рәсми қанунлаштурған. Доклатта йәнә: 1999 - йили 11 - айниң 5 – күни хитайниң алий сот мәһкимисиниң мәхсус уқтуруш чүшүрүп, һәрқайси орунлардики әдилийә орунлириға сиясий вәзипә тапшурғанлиқини һәмдә мәзкур орунларниң ғәйри тәшкилат әзалирини қаттиқ җазалишини, болупму фа лунгуң әзалирини партийә комитетиниң рәһбәрлики астида җиддий биртәрәп қилишини тәләп қилғанлиқини ашкарилап, хитай һөкүмитини қаттиқ әйиблигән. (Меһрибан)