Германийә - хитай мунасивәтлиридики сүркилиш


2007.01.04

Германийә баш министири анҗила мәркилниң һакимийәт бешиға чиқиши билән, германийә хитай оттурисидики узундин буян давамлишип кәлгән иҗил мунасивәт, күнсери бузулушқа қарап йүзләнгән иди. Баш министир анҗила мәркилниң хитайға қарита германийиниң сабиқ баш министири шродергә охшаш достанә болмиғанлиқи, хитайни алдинқи бир йерим йилда хелила биарам қилған болсиму, хитай һөкүмити бу хил начар вәзийәтни узун давам қилмайду, дәп хата мөлчәрлигән иди. Хитайниң бу мөлчиригә сәвәп болған амил, әлвәттә, хитай - германийә оттурисидики 60 милярд доллардин һалқип кәткән иқтисади келишим иди. Әмма хитай һөкүмити бүгүнгә кәлгәндә, өзиниң йеңилишқанлиқини етирап қилишқа мәҗбурлинидиған бир вәзийәткә дуч кәлмәктә.

Германийә мәтбуатлирида хитай һәққидики мақалилар көпләп елан қилинмақта

Бүгүнки германларниң хитайға тутқан муамилисидә, һечқачанқиға охшимайдиған соғуқ бир килимат һөкүм сүрмәктә. Бүгүн, германийә мәтбуатлирида хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликигә аит хәвәрләрниң салмиқи барғансири көпийишкә башлиди. Хитайдики муһит булғинишни әйибләйдиған әсәрләрниң салмиқи һәссиләп ашти. Хитайдики тәқлидчиликни паш қилидиған мақалилар қәдәмдә бир көзгә челиқидиған болди. Техиму гәвдилик болғини; хитайниң сахта таварлириниң явропа базарлирида төкмә қилинип сетилиши вәҗидин, явропа иқтисадиниң зор зиянға учраватқанлиқи һәққидики шикайәтләрниң салмиқи ешип кәтти.

Болупму, германийә таварлириниң хитайлар тәрипидин копийә қилинип, базарға селиниши, һәтта Made in Germany дегән марка билән ясалған сахта мәһсулатларниң таможниниң көзидин қечип, германийә базарлириға қәдәр еқип кириши, германларни ғәзәпләндүрүшкә башлиди. Техи бир қанчә кун илгири германийә мәтбуатлирида елан қилинған "дунядики һәр үч сахта таварниң бири хитайниң" намлиқ хәвәрдә, хитайларниң айропиландин тартип, велисипиткә қәдәр болған мәһсулатларни копийә қилип, 3 - дуня әллиригә сетиватқанлиқи вә бу сәвәблик германларниң зор иқтисади зәрәр көрүватқанлиқи тилға елинип өткәниди.

Хитайлар техникилиқ сорунларда болуши қарши елинмайду

Алдинқи айда германийиниң мюнхен шәһридә хәлқаралиқ өй әслиһәлири көргәзмиси ечилди. Бу көргәзмигә тәрҗиман болуп қатнашқан меһригүл исимлик уйғур қизи, зияритимизни қобул қилип, хитайларниң һәр хил сәвәбләр билән көргәзмигә қатнаштурулмиғанлиқини ейтти.

Бүгүн германийидә, һәр қандақ хитайниң юқири техникилиқ орунларда ишлиши, юқири техника саһәсидә пирактика қилиши, йеңи техникилиқ мәһсулатлар көргәзмисигә қатнишиши мәни қилинмақта. Германийиниң һөкүмитидин тартип пуқралириға қәдәр, хитайдин сәскиниш кәйпиятиниң мәтбуатларда бу қәдәр ашкарә тилға елиниши кәм көрүлидиған һадисә иди. Бу һадисә, гәрманларда "сериқ апәт нәзәрийиси" ниң қайта баш көтүрүп чиқишини мәйданға кәлтүридиғандәк бир бишрәтни бәрмәктә хитайниң техника оғрилири вә копичилиқи, германийә - хитай оттурисидики сүркилишниң асаси сәвәби болсиму, бу сәвәпкә яндашқан йәнә бир муһим сәвәп; ениқ сиясий түс алған инсан һәқлири мәсилиси болмақта.

2006 - Йили язда, хитай баш министири вен җябав германийигә зиярәткә кәлгәндә, баш министәр анҗила мәркил хели қаттиқ тәләппузда "биз иқтисади мәнпәәтни дәп, инсан һәқлирини чәткә қайрип қоялмаймиз, хитай өзиниң инсан һәқлири мәсилисигә җидди муамилә қилиши керәк" дегән иди һәмдә, хитайниң техника оғрилиқи, копийчилиқ илләтлирини түзитишини алаһидә тилға алған.

Германийә уйғур мунасивитидә йеңилиқлар барлиққа кәлмәктә

2006 - Йили 20 - өктәбир күни, германийә һөкүмәт хадимлири уйғурларға һесдашлиқ қилип, хитайни ашкарә әйибләш ипадисинини билдүрди. Баварийидики йешиллар партийисиниң мәсуллиридин бири болған маргарита ханим, уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханимни қобул қилғанда, уйғурларға дүшмәнлик қиливатқан хитай баш консули яңни ишпийонлуқта әйибләп, сотқа беридиғанлиқини ашкарилиди. 11 - Айниң 24 - күни сәһәр, германийә гезитлири, уйғурларниң миллий қурултийиға тосқунлуқ қилған хитай консулини әйибләп мәтбуатларда хәвәрләр елан қиливәтти. Техиму һәйран қаларлиқи, 24 - ноябир кәч, 2 - нөвәтлик д у қ ға германийә президенти Horz Kohler, баш министири анҗила мәркил вә германийиниң ички - ташқи ишлар министирлиқлири, һәр қайси партийиләр мәсуллири тәбрик телеграммиси йоллап, уйғурларниң қурултийини қутлуқлиди.

11 - Айниң 30 күни, йешиллар партийисиниң германийә парламентидики вәкили волкәр бәк әпәнди, 614 нәпәр парламент әзалири алдида уйғурлар мәсилини ашкарә оттуриға көтүрүп чиқти. Ундин илгири вә кейин, германийә юқури дәриҗилик һөкүмәт хадимлири, уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири, д у қ рәиси рабийә қадир ханимни қобул қилип, уйғурлар мәсилиси һәққидә сөһбәтләр елип барди. Бу бир қатар һадисиләр; хитай - германийә оттурисидики йошурун сүркилишниң рәсмий ашкариланғанлиқиниң бир ипадиси болуп қалди.

Сиясий анализчилар; хитай һөкүмити алий аптономийичи тибәтликләрдин бәкрәк, мустәқилчи уйғурлардин қорқатти. Бүгүн уйғурлар явропаниң санаәт тәрәққият мәркизи болған германийә һөкүмитиниң ашкарә һимайисигә еришти. Димәк, әтә пүтүн явропаниң ашкарә һимайисигә еришиду. Германийә - хитай оттурисидики пул үстигә қурулған мунасивәтниң өмри узунға бармайду, дәп қаримақта. Д у қ болса, биз уйғур дәвасини хәлқаралаштуруш басқучини бесип болдуқ. Әмди миллий ирадимизни әмәлгә ашуруш басқучини басимиз, демәктә. (Әкрәм)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.