Мусулманлар билән ғәрб оттурисидики бөлүнүшни дин яки мәдәнийәт әмәс, бәлки сиясәт пәйда қилди


2006.11.13

"Франсийә агентлиқи"ниң истанбулдин 13 ‏- ноябир күни хәвәр қилишичә, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң баш катипи кофи аннан истанбулда, хәлқарадики алимлар, сиясәтшунаслар вә диний йетәкчиләрдин тәшкилләнгән мәшһур затларниң мусулманлар билән ғәрбниң мунасивитини яхшилаш һәққидики тәклиплирини аңлиған бу йиғинға, испанийә вә түркийиниң тәшәббуси билән бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин тәшкилләнгән "мәдәнийәт бирләшмиси" ниң әзалиридин сабиқ иран президенти хатәми, җәнубий африқиниң мәшһур паалийәтчиси, нобил тинчлиқ мукапатиға иришкән десмонд туту қатарлиқ кишиләр қатнашқан .

Хәлқаралиқ қанун вә кишилик һоқуқ җәһәттә икки хил өлчәм қоллинилғанлиқтин мусулманлар диму, ғәрб җәмийәтлиридиму охшаш наразилиқ пәйда болди

"Б б с" ниң хәвәр қилишичә, хәлқарадики мәшһур әрбаблардин хатәми, туту қатарлиқ кишиләр бир йилдин артуқ вақит сәрп қилип тәйярлиған бир нусха доклат б д т ниң баш катипи кофи аннанға тапшурулған. Мәзкур доклатта "мусулманлар билән ғәрб җәмийити бир-биридин тәһдит һес қиливатқанлиқини мәдәнийәт әмәс, динму әмәс, бәлки сиясәт кәлтүрүп чиқарди, буниң ениқ мисали исраилийә-пәләстин тоқунуши" дәп көрситилгән. Мәзкур доклатта йәнә "һазир ислам дуняси оттура шәрқ туқунуши вә ирақ уруши арқилиқ зиян-зәхмәткә учримақта", "хәлқаралиқ қанунларни иҗра қилиш вә кишилик һоқуқни қоғдаш җәһәттә охшимиған өлчәм қоллинилғанлиқи нәтиҗисидә, һазир мусулманлар районлиридиму, ғәрб җәмийәтлиридиму охшашла қаттиқ наразилиқ кәйпият пәйда болди", "нурғун мусулманлар барғансири қоллиғучисиз һалға чүшүп қеливатқанлиқини һес қиливатиду" дәп көрситилгән.

Мәсилиләрни һечқачан қуран, тәврат яки инҗил пәйда қилған әмәс

Бирләшмә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, б д т ниң баш катипи кофи аннан "мусулманлар билән ғәрб оттурисидики җиддийликни диний пәрқләр әмәс, бәлки сиясәт пәйда қилди, буни һәл қилишниң һәр қандақ чариси исраилийә билән әрәб әллири оттурисидики тоқунушни һәл қилишни өз ичигә алған болуши керәк" дегән. Хәвәрдә баян қилинишичә, кофи аннан мәшһур әрбабларниң доклатини тапшуруп алғандин кейин, "биз алди билән шуни муәййәнләштүрүшимиз керәкки, мәсилиләрни һечқачан қуран, тәврат яки инҗил пәйда қилған әмәс"дәп көрсәткән. Кофи аннан бу доклатни б д т ниң вәзипә тапшурувелиш алдида турған йеңи баш катипи бән кимун әпәндигә йоллап бәргәндә "зораванлиқ һәрикәтләрдә көйүватқан отқа өз -ара ишәнмәслик, қорқунч-әндишә, иқтисадий җәһәттин парчилиниш, ғәрб күчлири билән мусулман дөләтлири отурисида йүз бәргән уруш вә исраилийә -әрәп тоқунуши яғ чачти", "әгәр пәләстинликләрниң ишғалийәт астида ғурбәтчиликтә, һақарәт ичидә көчүрүватқан турмуши давам қилсила, исраилийиниң һәммә йеридә, һәтта аптобуслири, тансиханилиридиму от учқуни тохтимайду" дегән.

Америка буниңдин кейин ирақ мәсилисни һәл қилиш үчүн иран вә сүрийиләр билән музакирә қилишниму чәткә қақмайду б б с ниң хәвәр қилишичә, америкиниң б д т да турушлуқ әлчиси болтон әпәнди "америка буниңдин кейин ирақ мәсилисидә йеңи сиясәт қоллинидиғанлиқи ениқ, ирақ мәсилисни һәл қилиш үчүн һәтта иран вә сүрийиләр билән бирликтә музакирә қилишниму чәткә қақмайду" дегән. Сүрийиниң америкида турушлуқ баш әлчиси мустафа " ирақ вәзийитини муқимлаштуруш җәһәттә сүрийә күч чиқиришни халайду, әгәр ирақ хәлқи шундақ қилишни халисила " дегән.

Ғәрб әллири хамас һөкүмитигә иқтисадий җаза қойса, әрәб дөләтлири улар билән һәргиз һәмкарлашмаслиқи мумкин

Хәвәрдә баян қилинишичә йәнә, әрәб бирлики тәшкилатиниң баш катипи муса б б с ниң мухбириға "әгәр ғәрб әллири хамасниң пәләстин һөкүмитигә иқтисадий җаза қойса, әрәб дөләтлири улар билән һәргиз һәмкарлашмайду, бу қарар әрәб дөләтлири ташқи ишлар миниситирлириниң қаһирәдә ечилған йеғинида мақулланди, дегән. Әмма бу әрәб әллири ғәрб банкилириниң җазалаш тәдбирлиригә қандақ тақабил туридиғанлиқини ашкарилимиған.

Түркийә ислам билән ғәрбниң биллә яшиялишини тәтқиқ қилидиған тәҗирибихана болушқа тәйяр

Хәвәрдә баян қилинишичә йәнә, аһалисиниң 99% и мусулманлардин тәркип тапқан түркийиниң баш министири рәҗәп әрдоған билән демократийини яқлайдиған католик дөлити болған испанийиниң баш министири заватеро әпәндиләр тинчлиқ үчүн ғәрб җәмийәтлири билән һәр қандақ җәһәттин һәмкарлишишни қарши алидиғанлиқини билдүргән. Рәҗәп әрдуған әпәнди "түркийә ислам билән ғәрбниң биллә яшиялишини тәтқиқ қилидиған тәҗирихана болушқа тәйяр"дегән. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.