"Asiya heptilik zhurnili" muxbiri gheyret niyazni ziyaret qilish jeryanini ashkarilidi

"Asiya heptilik zhurnili" muxbiri li yongféng 30 - iyul " gheyret niyazni ziyaret qilish jeryanim" namliq maqale élan qilip, xitay hökümitini gheyret niyazgha töhmet qilish bilen eyiblidi.
Muxbirimiz mihriban
2010.08.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Mezkur maqale xitay da'iriliri 23 - iyul "shinjang iqtisad géziti"ning muxbiri gheyret niyazni " dölet bixeterlikige tehdit salghan" dégen jinayet bilen 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghandin kéyin élan qilindi.

Muxbir maqaliside, "5 - iyul ürümchi weqesi", 8 - aylardiki "yingne sanjish weqesi" we "3 - séntebir xitaylar namayishi" mezgilide gheyret niyaz bilen ötküzgen söhbetliri hemde eyni chaghda özi igiligen bezi ehwallarni bayan qilghan.

Maqalide, Uyghur aptonom rayon da'irilirining muxbir gheyret niyazni " chet'el muxbirlirigha dölet me'ipiyetlikini ashkarilighan"," dölet bixeterlikige tehdit salghan" dégen jinayetlerni artip, uni 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilishining bimenilik ikenliki otturigha qoyulghan.

Muxbir, gheyret ninyazning ziyaret jeryanida, rayonda yüz bergen heqiqiy ehwalni eynen bayan qilghanliqini, shundaqla ziyaret jeryanida bashtin - axir xitayning dölet menpe'eti nuqtisida turup sözligenlikini ilgiri sürüp, xitay hökümet da'irilirining gheyret niyazgha oxshash bir kishini jazalishining xitayning öz qanunighimu xilap ikenlikini ilgiri sürgen.

Muxbir, gheyret niyaz bilen bolghan tunji qétimliq söhbet heqqide mundaq bayanlarni béridu. " Men uning ürümchi yen'en kochisidiki ishxanisida uning bilen söhbetleshtim. Biz asasen Uyghur tarixi, medeniyiti, Uyghurlarning psixik xaraktéri qatarliq mesililer heqqide söhbetleshtuq. Söhbet jeryanida men gheyret nnyazning xitay hökümitining menpe'eti üchün sözleydighan adem ikenlikini hés qildim. Manga oxshash bir xitay muxbirgha u semimiylik bilen öz qarashlirini bayan qildi. U özining bir qisim xitay puqralirining Uyghurlar heqqidiki qarashlirigha bolghan naraziliqini ipadilidi. U yene özining eyni chaghda Uyghur aptonom rayonida hökümranliq qiliwatqan bezi kishilerge bolghan naraziliqinimu qilche yoshurmay otturigha qoydi."

Muxbir li yongféng gheyret niyazning " 5 - iyul xitay puqralirining ölüsh weqesi" hem " 7 - iyul xitaylarning kaltek kötürüp Uyghurlarni urup - öltürüsh" weqesi heqqidiki qarashlirini semimiylik bilen eynen bayan qilghanliqini mundaq yazidu.

" Men gheyret niyazgha ürümchi hem qeshqerni ziyaret qilish jeryanida körgen ehwallarni hem saqchilar teripidin awarichilikke uchrighinimni dep berdim. Men uninggha bayila bulaq béshi kochisida xitay puqraliri ölgen jayda, hélimu yerde uyup qalghan qan izlirini körüshke bolidighanliqini bayan qilghinimda, u manga 7 - iyul xitaylar toxmaq kötürüp namayish qilghinida, paji'elik öltürülgen bir hamilidar ayal bilen nir naraside Uyghur balisi heqqidiki ehwalni misal qilip sözlidi. Éniqki bu chaghda gheyret niyaz tolimu hayajanlinip ketken idi. Gheyret ninyazni eng azablighini, 5 - iyul namayish yüz bérishtin ilgiri hökümet da'irilirining weqege qarita derhal tedbir almighanliqi iken. Gheyret niyaz manga, 4 - iyul kechqurunluqi özining qanun sistémisidiki xizmetdashlirigha ürümchide weqe chiqidighanliqi heqqide agahlandurush berginide, ularning özige "yuqirigha melum qilduq, hazir yuqirining qararini saqlawatimiz"dep jawab bergenlikini bayan qildi.

Muxbir maqaliside, " 5 - iyul ürümchi weqesi"din ilgiri, gheyret nnyazning hökümet emaldarlirini, rayonda zor weqe yüz bérishning aldini élishni agahlandurghanliqi heqqidiki weqeni mundaq bayan qilghan.

"Méning qayta - qayta sorap turuwélishim bilen, gheyret niyaz manga, 5 - iyul etigen sa'et 10 da, özining Uyghur aptonom rayonining re'isi nur bekri bilen yüz - turane körüshüp, uninggha 3 xil teklip bergenlikini bayan qildi. Gheyret niyazning déyishiche, u, dostlirining hemrahliqida, awwal Uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari wang léchüen bilen körüshkili barghan iken, emma shu küni etigen sa'et 10 etrapida wang léchüen ürümchide emes iken. Shunga gheyret niyaz amalsiz nur bekri bilen körüshken. Nur bekri bu chaghda bir yighinda bolup, gheyret niyaz uni yighindin chaqirtip chiqqan we uninggha özining weziyet heqqidiki tehlili hem chong weqe yüz bérishining aldini élish heqqidiki 3 maddiliq teklipini sun'ghan. Emma nur bekri gheyret niyazgha, buni aldi bilen yuqirining testiqlishigha sunidighanliqini bildürgen. Gheyret niyazning chüshinishiche, nur bekri sözide démekchi bolghan " yuqirining testiqlishi" emeliyette wang léchüenning testiqidin ötküzüshke qaritilghan bolushi mumkin iken."

Muxbir li yongféng yene eyni chaghda gheyret niyazning özidin, " asiya heptilik xewerliri" zhurnilida élan qilidighan xewiride nur bekri hem wang léchüen qatarliqlarning ismini tilgha almasliqni telep qilghanliqini mundaq bayan qilghan.

" Gheyret niyaz manga, " 5 - iyul weqesi" yüz bérip, özining " chong weqe chiqishi mümkinliki" heqqidiki perizi ispatlan'ghandin kéyin, hökamet da'irilirining uninggha nisbeten gumani éship, özige bolghan tekshürüsh hem nazaretning kücheytilgenlikini bayan qildi. Lékin u yene hökümet organlirining özi üstidin élip barghan tekshürüshi ayaghlashqanda özining aqlinip chiqidighanliqigha bolghan ishenchisini bildürdi. Men gheyret niyazdin uning hökümet bashliqlirigha chong weqe chiqish éhtimalliqi heqqide agahlandurush bergenliki heqqidiki tepsilatni xewirimde bérishke bolidighan yaki bolmaydighanliqini sorighinimda, u manga bu xewerni yazsam bolidighanliqini, emma bu bashliqlarning ismini biwasite tilgha almasliqimni telep qildi. Gheyret niyazning qarishiche, bu emeldarlarning ismini biwasite élan qiliwétish ularning nami üchün yaxshi emes iken."

Muxbir yene, özining gheyret niyazni ziyaret qilishtin ilgirila chet'el metbu'atlirida, Uyghur aptonom rayon da'irilirining " 5 - iyul namayishi" heqqidiki xewerni bilidighanliqi heqqidiki xewerlerning bésilip bolghanliqini, shunga xitay da'irilirining gheyret niyazni " dölet mexpiyetlikini ashkarilighan " dégen jinayet bilen eyiblishining pütünley orunsiz ikenlikini otturigha qoyghan.

U mundaq yazghan " men eyni chaghda, gheyret niyazdin uning hökümet emeldarlirini agahlandurghanliqi heqqidiki xewerni anglighinimda peqetla heyran qalmidim. Chünki Uyghur aptonom rayon re'isi nur bekri 18 - iyul roytérs agéntliqi, birleshme seher géziti, türkiye jahan agéntliqi qatarliqlarning ziyaritini qobul qilghinida, hökümet da'irilirining 5 - iyul namayishi heqqide xewiri barliqini bildürgen idi. Men bolsam gheyret niyazni 21 - chésla chüshtin kéyin ziyaret qildim, bu xewer asiya heptilik zhonilida 23 - chésla bésildi, emma zhurnalning neshr qilin'ghan waqti bolsa 2 - awghust, dep yéziqliq idi. 23 - Iyul men ayropilan bilen xongkonggha qayttim we etisi etigende pochta téz yollanmisi bilen zhurnalning bir nusxisini gheyret niyazgha ewetip berdim."

Qedirlik radi'o anglighuchi dostlar, " asiya heptilik zhurnili" muxbiri li yongféngning gheyret niyazni ziyaret qilghan maqalisi élan qilin'ghandin kéyin, gheyret niyaz qandaq awarichiliklerge yoluqti? 2009 - yili 8 - ayda ürümchide yüz bergen "yingne weqesi",2009 - yili 9 - ayda ürümchide yüz bergen "3 - séntebir xitaylar namayishi"din kéyin, gheyret niyaz " asiya heptilik xewerliri" zhurnili muxbirining ziyaritini qayta qobul qilghinida muxbirgha némilerni dédi? Uyghur aptonom rayon da'irilirining gheyret niyazgha 15 yilliq qamaq jazasi höküm qilishida yene qandaq sewebler bar? kéler qétimliq programmimizda muxbir li yongféngning bu heqtiki bayanlirini dawamliq anglitimiz.

Yuqiridiki ulinishtin bu progirammining tepsilatini anglighaysiler.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.