Ghojiniyaz haji qebre tashliridin abidiler


2006.03.23
ghojiniyaz-haji-150-olturup.jpg

Xitay da'iriliri xelqning naraziliqlirigha qarimay nöwette ghojiniyaz haji, sabit damolla, mes'ut sabiri qatarliq Uyghurlarning milliy qehrimanliri depne qilin'ghan, ulugh mazar - ürümchi shamalbagh ghojiniyaz haji qebristanliqini kökertish bahanisida köchürüshke heriket qilmaqta.

Eger xitay da'irilirining mezkur pilani ishqa ashsa, esli tarixiy yadikarliq ornida qoghdilidighan bu mazar weyran qilin'ghandin bashqa, ghojiniyaz haji bashliq Uyghur milliy azadliqi üchün qan tökken ezimetler, milliy qehrimanlarning gümbez hem qebre tashlirigha oyulghan, Uyghurlarning rohigha, arzulirigha wekillik qilidighan qol yazmilarmu yoq qilinidu.

Bu abidiler yiqilish aldida, ghojiniyaz haji qebrisige ziyaret qilghuchilar teripidin yézip qoyulghan qol yazmilar yoqilish aldida, ige bolghan matiriyallirimiz asasida, biz ixlasmenlirimizge qebrige türlük qelemler bilen yézilghan pütüklerni tonushturushni toghra taptuq.

Tashta qaldurulghan abidiler

Yurt oghli ghojiniyaz haji meqberisi, 1947 - yili ürümchi kona qebristanliqigha heshemetlik qilip qaturulghandin buyan, bu milliy qehrimanni ziyaret qilidighan kishilerning ayighi üzülmey kelgen. Uyghur élining her qaysi jayliridin kelgen kishiler uning rohigha atap uzaq- uzaq du'alar qilip qaytidu, beziliri qebre ichidiki gej bilen suwalghan tam yüzige her xil qelemlerde, qelem tapalmighanliri hetta pichaq, sim, yaghach ‏- tashlar bilen özining bu wetenperwer erbabqa bolghan hörmet sözlirini yézip qaldurghan.

1960 - Yillarda gerche gümbezning yérimi dégüdek örülüp chüshken bolsimu, kishiler yenila töt bulungda saq qalghan orunlargha üsti- üstilep béghishlima hem iradilirini bildüridighan sözlerni yézip kelgen.

Ige bolghan cheklik matiriyallirimizgha asaslan'ghanda, hazir éniq oqughili bolidighan pütükler ellik nechche parchigha yétidiken. Ghojiniyaz hajining qebrisige yézilghan bu pütüklerning waqti hem mezmunliridin Uyghurlarning dewri xaraktérlik rohi özgirishliri ipadilinip turidu.

50 - 60 - Yillar

ghojiniyaz-qebre.jpg
Ghojiniyaz haji qebrisi jaylashqan gümbez

50 - Hem 60 - yillarda ziyaret qilghuchilar asasen merhumning menggü untulmaydighanliqini ipadileydighan mundaq sözlerni qaldurghan:

Bismillahir rehmani rehim, bizlerki kuchadin kelgen tumaqchi imin axun, xélil axun, abdushükür axunlar, ghojiniyaz hajimning tupraq béshigha kélip ziyaret qilip qayttuq. 1950 – Yili 10 - ayning 20 si

Sidiq bekri, ershidin hapizlar kélip inqilabiy ustazni, xelqning ulugh oghlanini eslep qebrigahingizni ziyaret qilduq. 1953 - Yili 5 - ayning 2 - küni

Weten üchün qurban bolghan qehriman ghojiniyaz hajining yatqan yéri jennette bolghay! Altaydin haji. 1954 - Yili 10 - ay.

Sherqiy türkistan menggü hayat! ghojiniyaz qelbimizde menggü hayat! 1958 - Yili -5 - ayning 29 – küni. Abdulla

80 – 90 - Yillar

ghajiniyaz-haji-tash1-200.jpg
Qehriman oghlan ghojiniyaz haji, menggü yad étimiz, ishliringizgha choqum wari'usliq qilimiz. 1995 –Yil 4-yaning 5-küni. (Ghojiniyaz haji qebristanliqtiki yaldamilardin)

Emdi 1980 - yillardin kéyin Uyghurlarning musteqilliq éngining qayta oyghan'ghanliqini hemde wetenperwerlikni ipade qilidighan mundaq xitablar yézilghan:

Merhum ghojiniyaz hajimning ishlirigha menggü warsliq qilimiz! hörlük üchün axirghiche küresh qilimiz. Shemshinur, zöhre. 1987 - Yili 4 - ayning 27 – küni.

Türk oghli qojamniyaz merhumni korip qayttuq. Juman, saparqan. 1988 - Yili 4 - ayning 19 – küni.

Tengritagh oyghinip etrapqa baqti, tarim tolghinip dolqunlap aqti. Yillar küresh dewrini tapti, arslanlar nijatliq urighin chachti. 1990 - Yili. (Namsiz)

Bu qebrini bek kéchikip körginimdin ökündüm, sizge shan‏- sherepler mensüp bolsun! 1990 - Yili 10 - ayning 2 – küni. Reshide

Uruqlar bixlinip yarghanda tupraq, arqidin oyghinip chiqidu yapraq. Uchqunini öchürüp körenglep ketme, qudriti uningdin ot bolup yanmaq. 1992 - Yili 4 – ayning 11- küni. Ghéni muhemmed

Sizning oqingiz chala tégip qaldi, bizning oqimiz choqum düshmenning yürikige tégidu. 1997 - Yili 10 – ay. Ghéni.

Biz Uyghurlar qorqunchaq bolup qalduq, küresh qilayli! 1996 – Yili 8 – ay. Hesen

Qelbimde tawlandi pighanliq nida, qebrengning munglan'ghan qeddini körüp. Qandaqmu chidaymen ot yürek bowa, menmu bir perzenting, bir newreng turup. 1994 - Yili 6 - ayning 12 – küni. Qumuldin nur'abdulla, eli, rustem

21 – Esir

ghojiniyaz-chala-tekken-oq.jpg
Sizning oqingiz chala tégip qaldi, bizning oqimiz choqum düshmenning yürikige tégidu. 1997 - Yili 10 – ay. Ghéni.

Mulahizichiler, xitay hökümiti yéqinqi bir nechche yildin buyan musteqilliq arzusi bolghan Uyghurlarni üch xil küchlerge zerbe bérish, térrorchiliqqa qarshi turush bahanisida yenimu qattiq basturup keldi. Emma ghojiniyaz haji qebrisige yéqinqi yillarda yézilghan bayanlargha qarighanda, eksiche Uyghur yéngi ewladliri shundaqla yashlarning milliy rohi hemde sherqiy türkistan musteqilliqqa bolghan ishenchisi hem iradisining barghanche küchiyip bériwatqanliqini hés qilmaq tes emes, dep bildürdi.

Ghojiniyaz bowa sizni menggü esleymiz, bizmu sizdek bolushni oylaymiz. Xatirjem yéting, biz choqum azadliqni qolgha keltürimiz! 2000 - Yili 6 - ayning 16 – küni

Némishqa bundaq bizning halimiz? chiqmasmu ghojiniyazdek, qehrimanimiz? 2000 - Yili 12 - ayning 7 – küni. Abdulla

Qebrengni axir taptuq, qisas iradini kücheytidu! 2000 - Yili 12 - ayning 28 - küni

Men chong bolghanda qebringizni choqum ongshaymen! Ghulja: weli. 2001 - Yili 7 - ay

Küreshchan Uyghur perzentliri biz, ezeldin jenggiwar ata- bowimiz. Bügünki" bext" biz üchün néme? kelgüsi bextke teyyar jénimiz. Uniwérstéti oqughuchiliri. 2002 - Yili 6 - ay

Uyghur oghlani qehriman bowa, eslep keldimmen qebreng béshigha. Sözümni qilalmay yüreklik towwa, yashlirim töküldi qebreng téshigha. Atush: rena. 2003 - Yili 8 - ayning 2 - küni

Ey Uyghur senmu bir ademdek yasha, hergizmu xar bolma xitay qolida. Qulluqtin hörlükke érishish üchün, jan bersek erziydu küresh yolida. Shinjang uniwérsitéti oqughuchiliri: 2005 – yili 8 - ayning 7 - küni

Ghojiniyaz bowa, qebreng buzulsimu, séning azadliq, hörlük üchün küresh qilish rohing ewladtin -ewladqa yashaydu, chécheklep méwe béridu. Uniwérsitét oqughuchiliri. 2005 - Yili 8 - ay.

Hörmetlik ixlasmen, mana siz bu minutlarda weten-millet üchün qan tökken bir milliy qehrimanning qebrisige yézilghan sözlerni anglimaqtisiz, gerche bu söz‏ - ibariler pat arida ghojiniyaz qebristanliqining köchürilishi bilen teng yoq qilinsimu, emma ghojiniyaz haji qatarliq milliy qehrimanlarning büyük obrazi hem rohi xelqining qelbide buzulmas abide süpitide saqlinidu. (Gülchéhre)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.