Ғоҗинияз һаҗи қәбристанлиқиниң көчүрүлүши уйғурларда наразилиқ пәйда қилмақта


2006-03-24
Share

Йеқинда үрүмчи шәһири тәңритағ районлуқ қәбристанлиқни көчүрүш ишханиси тәрипидин, үрүмчи шамалбағ ғоҗинияз һаҗи қәбристанлиқиға чаплап қоюлған бир уқтуруш қолимизға тәгди. Уқтурушта мундақ йезилған:

Қәбристанлиқни көчүрүш тоғрисида елан

"Үрүмчи шәһриниң бағваранлашқан шәһәр бәрпа қилиш бойичә йолға қоюш лайиһиси"дики тәләпләргә асасән, тяншан райониниң бағваранлашқан район бәрпа қилиш нишаниниң оңушлуқ орундилишиға капаләтлик қилип, шәһәр райониниң муһитини йәниму яхшилаш үрүмчи шәһәрлик хәлқ һөкүмитиниң тәстиқлиши арқилиқ, тяншан районлуқ хәлқ һөкүмити иттипақ йоли шяңяң давинидики кона қәбристанлиқни көкәртип өзгәртиду. "Үрүмчи шәһриниң дәпнә ишлирини башқуруш низами" дики алақидар бәлгилимигә асасән, мәзкур қәбристанлиқтики қәбрә игилириниң 2006 - йили - 3айниң 31- күнидин бурун тяншан районлуқ қәбристанлиқни көчүрүш ишханисиға келип йөткәш- дәпнә қилиш рәсмийитини беҗиришини сораймиз. Вақти өтүп кәтсиму йөткәш рәсмийити беҗирилмигәнлири игисиз қәбрә қатарида бир тәрәп қилиниду.

Үрүмчи шәһири тяншан районлуқ хәлқ ишлири идариси үрүмчи шәһири тяншан районлуқ қурулуш идариси үрүмчи шәһәрлик дәпнә ишлирини башқуруш орни 2006 - йили 3 – айниң 1- күни

Мана бу аддийғина оқтуруш, ғоҗинияз, сабит дамолла, мәсут сабири, қурбан қодай қатарлиқ уйғурларниң миллий қәһриманлири ятқан, миллий ғорури һәмдә мустәқиллиқ арзулириниң символи сүптидә сақлинип келиватқан улуғларниң қәбрилирини көкәртиш баһанисида көчүрилидиғанлиқиға даир җиддий чиқирилған уқтуруштур.

Өрүп адәткә һақарәт

Ғоҗинияз һаҗи қәбригаһи. (Шәхсий рәсим)

Үрүмчидики аммидин игилишимизгә қариғанда қәбрә көчүрүш уйғурларниң миллий һәм диний өрп адәтлиридә еғир алидиған гунаһ һесаблинидиған, мейиткә болған һөрмәтсизлик, инсанпәрвәрсизлик һесаблинидиған бир һәрикәт. Һәммидин муһими бу мазарда уйғурларниң миллий қәһримани һәмдә даһийси болған ғоҗинияз һаҗи мәқбәриси қоюлған улуғ мазар болғанлиқи үчүн, хитай даирилириниң мәзкур пиланидин хәвәр тапқан уйғурлар гәрчә ашкара ипадилийәлмисиму қаттиқ нарази болуватқан икән. Әмма хитай даирилири амминиң пикригә писәнт қилмастин, қәбрә көчүрүшкә наһайити аз вақит бериш билән биргә қәбрә игилириниң пикрини алмастин туруп пиланини мәҗбурий иҗра қилмақта икән.

Хитай даирилириниң бу һәрикити чәтәлләрдики уйғур зиялийлири арисида болса "ғоҗинияз қәбристанлиқини оңшашниң орниға уни һәр хил баһаниләрни көрситип көчүрүш "хитай һөкүмитиниң явуз сияситиниң йәнә бир қетим ашкарилиниши, бу һәрикәт уйғур миллий мустәқиллиқи үчүн қан төккән бу шеһитләрни қайта өлүм җазасиға буйруғанлиқ" дегәндәк қаттиқ қаршилиқ инкаслирини пәйда қилмақта.

Материялларға асасланғанда әсли кона қәбристанлиқ аталған ғоҗинияз һаҗи қәбристанлиқи 1940 - йиллири үрүмчидики йәрлик уйғур, қазақ қатарлиқ милләтләр тәрипидин шәкилләндүрүлгән. 1947 ‏- Йили бу қәбристанлиққа ғоҗинияз һаҗи қатарлиқ миллий қәһриманларниң мәқбәриси қоюлғандин етибарән ғоҗиниязһаҗи қәбристанлиқи дәп атилишқа башлиған. Һәмдә барғанчә кеңәйгән. Шундақла бу қәбристанлиққа уйғурларниң сиясий, мәдәнийитидә муһим ролларни ойниған муһим һәм атақлиқ әрбаблар дәпнә қилинған.

Мазарниң көчүрүлүши, уларниң уйғурларниң сиясий тарихидики муһим шәхсләр болғанлиқидин

Хитай даирилири буниңдин бурунму мәзкур қәбристанлиқни көчүрүшкә түрлүк баһаниләрни көрситип кәлгән, бирақ бир қисим уйғур зиялийлири һәмдә кишиләрниң қаршилиқи сәвәблик пилани әмәлгә ашмиған иди.

Нөвәттә үрүмчи аммисиниң хитай даирилириниң ғоҗиниязһаҗи қәбристанлиқини көчүрүшкә қандақ инкасларда болуватқанлиқи һәққидә мәлумат елиш үчүн уйғурларниң нопузлуқ пешқәдәм зиялийлиридин, алим, тилшунас имин турсун һаҗиға телефон қилдуқ.

яшанған бу мойсипит өзиниң аилисидинму бир қанчә кишиниң һәмдә сәпдашлириниң ғоҗинияз қәбристанлиқида икәнлики, һөкүмәтниң қәбрә көчүрүш уқтурушини аңлиғандин кейин хатирҗәмсиз болуватқанлиқини ипадилиди.

Имин турсун әпәнди билән йәнә, ғоҗинияз һаҗи мәқбәрисиниң көчүрүлүши һәққидә пикирләштуқ, бу киши ғоҗиниязға охшаш кишиләрниң қәбрилириниң, әзизләнмәк түгүл, мушундақ асанла көчүрүлүши, уларниң уйғурларниң сиясий тарихидики муһим шәхсләр болғанлиқидин" дәп уһсинди.

Кәң амминиң инкаслири кишиләргә тәбий һалда қәбрә гүмбизидики яднамиларни әслитиду :

Қәлбимдә тавланди пиғанлиқ нида, қәбрәңниң муңланған қәддини көрүп. Қандақму чидаймән от йүрәк бова, мәнму бир пәрзәнтиң, бир нәврәң туруп.

(Гүлчеһрә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт