5-Féwral shahitlirining bayani

1997-Yildiki ghulja féwral weqeside ili tewesidin türküm-türküm Uyghur yashliri qolgha élinip, ularning nurghunliri eyni chaghda türmilerde paji'elik halda ölüp ketkenliki bügün'giche kishiler arisida teriplinip kelmekte.
Muxbirimiz méhriban
2011-02-02
Élxet
Pikir
Share
Print
1997-Yili 5- féwral ghulja weqesidin kéyin qolgha élin'ghan abduxélil adumijitning türmidiki süriti. Melum bolushiche, abduxélil abdumijit qolgha élin'ghandin kéyin, 2000-yili 15-öktebir küni  chapchal türmiside qiynap öltürülgen.
1997-Yili 5- féwral ghulja weqesidin kéyin qolgha élin'ghan abduxélil adumijitning türmidiki süriti. Melum bolushiche, abduxélil abdumijit qolgha élin'ghandin kéyin, 2000-yili 15-öktebir küni chapchal türmiside qiynap öltürülgen.
www.uyghurnews.com

Eyni chaghda féwral weqesi sewebidin xitay türmiside yétip chiqqan shahitlar radi'omiz ziyaritini qobul qilip, özlirining eyni chaghda türmide yoluqqan qiyin-qistaqlarni hem türmidin qoyup bérilgendin kéyinki nazaret astidiki hayatini bayan qildi.

1997-Yili 5-féwral küni minglighan ghulja yashliri démokratiye hem erkinlik telep qilip ghuljida namayish qildi. Eyni chaghda minglighan ili yashliri tinchliq bilen élip barghan bu namayish hökümet da'iriliri teripidin qanliq basturuldi. Shundin buyan her yili 5-féwral küni chet'ellerge chiqip olturaqliship qalghan Uyghurlar, dunyaning herqaysi jaylirida 5-féwral namayishchilirini xatirilep türlük yighilishlarni ötküzüp kelmekte.

Igiligen matériyallardin melum bolushiche, shu qétimliq weqe sewebidin yüzligen Uyghur yashliri türmilerge tashlan'ghan. Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan ikki neper shahitning bildürüshiche, 5-féwral namayishidin kéyin, Uyghur élining herqaysi jaylirida 5-féwralgha baghlinishliq dep qaralghanlarni zor kölemlik tutqun qilish bashlan'ghan bolup, tutqun qilish taki 1998-yili 6-ay hem uningdin kéyinki mezgillergiche dawamlashqan.

1997-Yili namayishtin kéyin, 8 -féwral küni weqege munasiwetlik dep qarilip, öz öyidin qolgha élin'ghan bireylen eyni chaghda, saqchilarning özini tutqun qilish jeryanida qattiq qiynash usulini qollan'ghanliqini bayan qildi.

Uning bildürüshiche, eyni chaghda saqchilar uning bilen bille yene 17 neper Uyghur yashni qolgha alghan bolup, bu balilar eyni chaghda küytüngdiki bingtu'en türmisige qamilip, bingtu'enning qoralliq saqchiliri teripidin saqchi apsharkilirigha talitish qatarliq ten jazasigha uchrighan.

Ili 5-féwral weqesidin kéyin, Uyghur élide xelq arisida diniy ilmiy bar dep qaralghan bir türküm diniy erbablarmu tutqun qilin'ghan. Eyni chaghda féwral weqesi bilen baghlinishi bar dep türmide soraq qilin'ghan bireylen, saqchilarning soraq qilish jeryanini bayan qildi.

Uning bildürüshiche, saqchilar uni xitayning türme qanunida belgilen'gen "Jinayetchilerni 70 sa'ettin artuq uyqusiz halette qaldurushqa bolmaydu" dégen belgilimisige xilap halda uda 120 sa'etkiche uyqusiz halette soraqni dawamlashturghan. Bu kishi özining soraqtin kéyinki salametlik ehwalini teswirlep, uda 120 sa'et uyqusiz halette qaldurulup soraq qilin'ghandin kéyin, özide xamushluq, tili kalwalishish qatarliq késel alametliri körülgenlikini bildürdi.

Bu kishi yene, eyni chaghda özi yatqan türmide, 5-féwral weqesidin kéyin qolgha élin'ghan obul abdulla isimlik bir balining türme saqchiliri teripidin urup öltürülüp, türme meydanigha tashlap qoyulghan jesitini öz közi bilen körgenlikini bayan qildi.

Bu kishining bayan qilishiche, u türmidiki chaghda yene, 5-féwral ghulja namayishini pilanlighuchilarning biri dep qolgha élinip, ölüm jazasigha höküm qilin'ghan ibrahim xélil 1998-yili 6-ay mezgilide, ghulja shehiri aydöng mehelliside qolgha élin'ghan iken.

Bu kishi yene, özining türmidin chiqqandin kéyinmu dawamliq nazaret astida turghanliqini bayan qilip, nöwette Uyghur élide jaza mudditi toshup, türmidin qoyup bérilgen siyasiy mehbuslarning dawamliq nazaret astida turidighanliqini ilgiri sürdi.

Chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri hem Uyghur weziyitini közetküchilerning qarishiche, 1997-yilidiki féwral weqesidin kéyin tutqun qilin'ghan Uyghur yashlirining sani xitay hökümiti teripidin dawamliq mexpiy tutup kéliniwatqan bolup, hazirghiche eyni chaghda türmige qamalghan hem türlük qiynashlar sewebidin türmide ölgen Uyghurlarning heqiqiy sani yenila bir sir iken.

Toluq bet