Sabiq sowét ittipaqi prézidénti gorbachéw yéngi kitab yazdi

• 
  2006-04-03

70 Yilliq mustebit impériyini yoqitip, démokratik tüzümning ornitilishining ulini salghuchi sabiq sowét ittipaqi prézidénti mixa'il gorbachéw yéqinda amérikini ziyaret qilghanda özining pat yéqinda hazirqi rusiye we prézidént wladimir putinining dölet bashqurush siyasiti hemde sowét ittipaqi dewrige a'it mexsus kitabini neshir qilduridighanliqini bildürdi. Moskwadiki gorbachéw fondimu resmi yosunda mixa'il gorbachéwning " qayta qurush heqqidiki chüshinish néme üchün hazirmu muhim?" dégen téma astidiki kitabining neshir qilinidighanliqini élan qildi.

Gorbachéw özining yéngi kitabida sowét ittipaqining yimirilginige 15 yil bolsimu, lékin kishiler arisida dawamlishiwatqan sowét ittipaqini yoqitish we saqlap qélish hemde gorbachéw yürgüzgen " qayta qurush" tin ibaret démokratik islahat shuningdek bügünki rusiye hem prézidént putin'gha a'it bir qatar talash-tartishlar heqqide öz köz qarashlirini otturigha qoyidu .

Gorbachéw yéltsinni döletni buziwetti dep eyiblidi

Rusiyining www.newsru.com Namliq intérnét uchur torining xewiride körsitilishiche, mixa'il gorbachéw sabiq rusiye prézidénti boris yéltsinni eyiblep, uninggha "döletni buziwetti" dep baha bergen.

Gorbachéw " boris yélitsin döletning bayliqining bir qanche ademler teripidin igilinishige yol qoyghan bolup, bu waqitta gherb héchqachan yéltsinni tenqid qilmidi"deydu.

Eyni waqitta sowét ittipaqining yimirilish mesilisi hel qilghuch basquchqa kirgende boris yélitsin bilen mixa'il gorbachéw arisida ötkür küresh dawamlashqan bolup, özining "glostnosti" we "qayta qurush" dep atalghan siyasiy islahati arqiliq sabiq sowét ittipaqini démokratiyileshtürgen mixa'il gorbachéw emeliyette sowét ittipaqining biraqla parchilinip kétishini xalimighan bolup, u sowét ittipaqi dégen atalghuni emeldin qaldurup , " igilik hoquqluq döletlerning barawerliki astidiki "yawro-asiya ittipaqi" we yaki bashqa bir xil nam astidiki yéngi ittipaqni shekillendürmekchi bolghan idi. Ene shu waqitta, boris yélitsin dadilliq bilen meydan'gha chiqip, sowét ittipaqining biraqla parchilinip kétishini tézletken idi. Shunga , gorbachéwning bashtin axiri yéltsin'ge tenqidiy pozitsiyide bolup kéliwatqanliqi ilgiri sürülmekte.

Mixa'il gorbachéwning qarishiche, hazirqi rusiye prézidénti wladimir putin ene shu yélitsin qalaymiqan qiliwetken rusiyini tüzeshke intilmekte hemde u téximu ijtima'iy -démokratik siyaset yürgüzüp, sehiye we ma'arip jehetlerde yaxshilash élip bérishqa qarap tirishchanliq körsetmekte. Biraq, gherb rusiyining bash kötirishini qobul qilmaydu.

Gorbachéwni peqet kona kommunistlarla eyibleydu

Mixa'il gorbachéw özining néme üchün bu kitabni yazghanliqining sewebini chüshendürüp, özining bu kitabini eyni waqittiki sowét ittipaqining qayta qurush mezgilidiki ehwallarghimu béghishlighanliqini körsitidu. Uning éytishiche, 1985-yilidiki qayta qurush herikitining bashlinishi sowét ittipaqi tarixidiki 1917-yilidiki inqilab we 40-yillardiki ikkinchi jahan urushining ghelibisi bilen oxshash üch ehmiyetlik zor weqening biridur. Uning qarishiche, hazir rusiyide yene köpligen kishiler eyni waqittiki qayta qurush herikiti heqqide munazire élip barmaqta, bir qisim ademler uninggha selbiy baha bermekte, lékin istatistikiliq melumatlar ashkarilidiki yenila 77% rusiyilik erkin we démokratik dölette yashashni xalaydu, mana bu démokratiye ene shu qayta qurushning mirasidur.

Mixa'il gorbachéwning qarishiche, bügünki künde peqet eshu mezgildin éship qalghan kona kommunistlar, eyni waqitta rehberlik wezipilirini aqturghan siniplar shuningdek urush qatnashquchiliri gorbachéw yürgüzgen démokratik islahat yeni qayta qurushni yaman boldi dep eyibleydu, ular gorbachéwni sowét ittipaqini yimiriwétishke élip kelgen dep chüshinidu. " Men ularni chüshinimen, chünki ular qiyinchiliqta yashimaqta, bir qisim kishiler üchün rusiyide yashash nahayiti müshkül, biraq men ularning eshu yüz bergen ishlar heqqide qayta oylinip béqishini ümid qilimen" deydu mixa'il gorbachéw.

Gorbachéwning shexsiy turmushi

Newsru. Kom intérnét torining uchuridin melum bolushiche, mixa'il gorbachéw özining shexsiy hayati bolupmu, 1999-yili uning ayali rayisa ölgendin kéyinki ehwali heqqide toxtilip, özining hazir qizi we ikki newrisi bilen yashaydighanliqini bildürgen. U yene qérip qalghanliqi tüpeylidin sayahet ishlirida jismaniy qiyinchiliqqa yoluqiwatqanliqini eskertken.

Mixa'il gorbachéw özining pénsiye kirimini yoshurmay ashkarilighan bolup, uning bir ayliq dölet teripidin bérilidighan pénsiye ma'ashi 40 ming rubléy yeni bir ming 400 dollar etrapida iken. U tenheriket bilen shughullinishni yaxshi körgenliki üchün her küni dégüdek öyide chéniqidiken. Rus tamaqliridin bashqa italiyiliklerning we ottura yer déngiz boyidiki xelqlerning milliy tamaqliridin hozurlinidiken.

Gherb siyasetchilirining neziride bu yil 75 yashqa kirgen sabiq sowét ittipaqi kommunistlar partiyisining birinchi sékritari we sowét ittipaqining birinchi hem axirqi prézidénti mixa'il gorbachéw kommunistik tüzümni axirlashturup, dunya yüzide démokratik islahat ornitilishning asasini salghuchi erbabtur. Shunga u gherb dunyasida zor hörmetke sazawer bolup, her yili köp qétim amérika qatarliq gherb memliketlirige kélip, siyasetchiler sahesi hemde uniwérsitét qatarliq ilim dergahlirida nutuq sözleydu. Gorbachéw da'im dégüdek rusiyining siyasiy ehwali, yüzlinishi hemde mewjut mesililer heqqide tekliplerni bérip turidu. Uning bu teklipliri we tenqidliri metbu'atlarning bash betliridin orun élip turidu. U köpligen xelqaraliq mukapatlarning érishküchisidur .

Munasiwetlik kishilerning éytishiche, mixa'il gorbachéw Uyghurlar mesilisinimu bilgen, u 1997 -yili özining chong hejimlik kitabining birinchi bétige " Uyghur xelqining kutupxanisigha teqdim" dep imza qoyup, Uyghurlargha teqdim qilghan idi. Gorbachééw 1992-yilidin étibaren xelqaraliq gorbachéw fondini bashqurup kelmekte. (Ümidwar)