Америка сот мәһкимиси гуантанамодики уйғурлар тоғрисида сот ачти


2005-08-02
Share
CUBA-US-ATTACKS-ENDURING-23.jpg
Бу рәсим 2002-йил 18-январ күни дөләт мудапиә министирлиқи тәрипидин елан қилинған болуп, афғанистандин тутуп келингәнләр гуантанамоға тутуп турулмақта.

Америкиниң вашингтон алаһидә районидики бир федерал сот мәһкимиси, дүшәнбә күни гуантанамо базисидики уйғур тутқун абабәкри қасим вә адил абликимләр тоғрисида сот ечип, тутқунларни қоюп бериш тоғрисидики әрзнамини тиңшиди.

"Уларни тутуп турушниң қануний асаси йоқ"

Мәркизи бостондики бикһам микачин қанун мулазимәт орниниң адвокати сәйбин виллет, абабәкри қасим вә адил абликимларниң 2005 - йили 26 - март күни америка алаһидә һәрбий сот коллигийиси тәрипидин " қанунсиз дүшмән җәңчилири әмәс," дәп ақланғанлиқини әскәртип, тутқунларниң қоюп берилишини тәләп қилди.

Адвукат сәйбин виллетниң тәкитлишичә, америка һәрбий сот коллигийиси тутқунларни америкиға тәһдит әмәс, дәп һөкүм чиқарғандин кейин, абабәкри қасим вә адил абликимларни гуантанамодики түрмидә давамлиқ тутуп турушниң қануни асаси қалмиған.

Дүшәнбә күнки сот абабәкри қасим вә адил абликимлар қатнашмиған әһвалда елип берилди. Адвукат сәйбин виллет, тутқунларниң қоюп берилишини тәләп қилиш билән биргә, уларни гуантанамодики түрмә сиртиға орунлаштурулуш шундақла вашингтондики сот мәһкимисгә чиқириш тәклипи бәрди.

Сәйбин виллетниң тәкитлишичә, тутқунларниң аилә - тавабати йеқинқи күнләргичә абабәкри қасим вә адил абликимларниң гуантанамода һаят икәнликидин хәвәрсизкән. Аилә - тавабати уларниң хәвирини йеқинда әркин асия радиосиниң бу һәқтики программисида аңлиған.

Сәйбин виллет, абабәкри қасим вә адил абликимларни ақлап, " улар турмуш қурған бир дада, бир бала, бир ини шундақла бир ака," дәп көрсәтти.

Тутқунларниң кишилик һоқуқиға һөрмәт қилиш керәк

Мәзкур дилони америка федерал сот мәһкимисиниң сотчиси җеймис робертсон сориди. Сотчиниң әскәртишичә, сотниң буш һөкүмитигә тутқунларни сот мәһкимисигә елип келишни тәләп қилиш мумкинчилики бар, әмма гуантанамодики тутқунларни пайтәхт вашингтонға елип келиш адәттики иш әмәс.

Көзәткүчиләр, әгәр тутқунлар вашингтондики сот мәһкимисигә елип келинсә, уларниң америкида қелиш йоли ечилидиғанлиқини билдүрмәктә. Сәйбин виллет, тутқунларниң адвокат билән әркин учришиш, тәрҗиман ишлитиш шундақла аилә - тавабати билән телефон алақиси қилиш һоқуқиға һөрмәт қилишни тәләп қилди.

Җеймис робертсон, адвокатниң тутқунларни гуантанамодики мусапирлар лагириға йөткәш тоғрисидики тәлипигә ойлишип җаваб берилиду, деди. Гуантанамода карайиблардики куба, һайти қатарлиқ дөләтләрдин қечип кәлгән мусапирларни йиғивелиш лагири бар. Әгәр җеймис робертсон адвокатиниң тәклипини қобул қилса, у һәрбий даириләргә тутқунларни түрмидин азат қилиш тоғрисида һөкүм чиқарған тунҗи сотчи болуп қалиду.

Америка уйғур җәмийитиниң рәиси нури түркәл дүшәнбә күнки сотни иҗабий бир қәдәм, дәп көрсәтти.

Бу йил 36 яштики абабәкри қасим билән 31 яштики адил абликимлар, 2001 - йилниң ахири яки 2002 - йилниң башлири пакистанда қолға елинған. Гуантанамодики " қанунсиз дүшмән җәңчилирини" сотлаш йолида қурулған америка һәрбий сот коллигийиси, абабәкри вә адилларни америкиға тәһдит әмәс, " хата чағда вә хата җайда туруп қалған кишиләр," дәп қарар қилди.

Һөкүмәт уйғур тутқунларни 3 - бир дөләткә орунлаштуруш үчүн теришмақта

Һөкүмәт тәрәпниң адвокати террий һенрийниң тәкитлишичә, буш һөкүмити уйғур тутқунларни 3 - бир дөләткә орунлаштуруш үчүн тиришмақтикән. Әмма у, тутқунларға даир мәсилиләрниң тәпсилати һәққидә тохтилишни халимиди.

Сәйбин виллет, тутқунларни америкидики уйғур җамәетиниң йитәкчиликигә тапшуруп бериш тәлипини оттуриға қойди. Сәйбин виллет тутқунлар тоғрисида " улар әскәр әмәс, улар җинайәтчи әмәс, улар пәқәт уйғур хәлқи," деди. У мундақ дәйду: " уйғурлар узундин бери хитай комунистлириниң бесими астида езиливатиду. Дуняда америкини уйғурларға охшаш қоллайдиған мусулманлар болмаслиқи мумкин. Мениң уларға охшаш езилгән инсанларни яхши көргән чағлиримиз һазирму есимдә бар."

Әмма һәрбий даириләр, уйғур тутқунларни " саламәтлик вә бихәтәрлик" сәвәблиридин давамлиқ тутуп туруш зөрүр, қаримақта. Сотчи робертсон, адвукатниң тутқунларни гуантанамодики әскәрләр туруватқан районға орунлаштуруш тәклипини тоғра тапмиди. Әмма у, тутқунларни мусапирларға охшаш әркин паалийәт қилалайдиған, әмма башқуруш астидики бир җайға орунлаштуруш мәсилисини ойлишип көрүшкә болиду, деди.

Сот мәһкимисидә һөкүмәт тәрәпниң адвокати террий һенрий, гуантанамодики уйғурлар билән 2 - дуня урушидики әсирләрниң әһвалини селиштуруп, уларниң уруш ахирлашқичә тутуп турулғанлиқини билдүрди. Әмма робертсон, германийилик уруш әсирлири билән уйғурларниң әһвали түптин пәрқлинидиғанлиқини ейтти.

Сәйбин виллетниң тәкитлишичә, у 7 - айда гуантанамоға берип, абабәкри қасимлар билән көрүшкәндин кейин, һәрбий сот коллигийиси уларни " қанунсиз дүшмән җәңчилири әмәс," дәп һөкүм қилғанлиқидин хәвәр тапқан. У, америка һәрбий сот коллигийисиниң буниңдин өзини хәвәрләндүрмигәнликигә нарази болди шундақла робертсон, һөкүмәт адвукатиниң буниңға изаһат беришини тәләп қилди. Сәйбин виллетниң тәкитлишичә, адил абликимниң һәдиси йеқинда униңға телефон қилип, " инимизни өлди, дәп келивататтуқ, дәп тәкитлигән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт