Halal - haram we mal boghuzlash

Islam peyghembiri hezriti muhemmed eleyhissalam :"pakizliq imanning yérimidur" dep körsetken. Ademning dili pak, köngli yoruq, téni saghlam, eqli ötkür, xatirisi küchlük bolishi üchün choqum pakizliqqa alahide étibar bérishi, pakizliq aditini yétildürgen bolishi kérek. Bolupmu adem bedinige küch - quwwet, hayati ozuq bolidighan yémek - ichmek taziliqigha alahide étibar bérishi tolimu zörürdur.
Muxbirimiz ömerjan toxti xewiri
2008-07-04
Share

 Halal - haram perqliri

Musulmanlarda yémek - ichmekler halal - haram dep ikkige ayrilidu. Yémek - ichmek ozuqlardin pakiz, temi, puriqi yaxshi, insan tebi'itige yaqidighan, ozuqlansa menpe'et qilidighan, terkibide ozuqluq qimmiti mol bolghan, ziyansiz yémeklikler halal, eksiche, paskina, napak, ademge bi'aramliq élip kélidighan, mest qilidighan, betbuy, paydisiz, salametlikke ziyan qilidighan yémeklikler haram hésablinidu.

Se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiride turushluq yash alim abdulkerim hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Abdulkerim hajim bilen söhbet

Abdulkerim hajim halal - haram heqqide toxtulup mundaq dédi:" qur'an kerimdiki nurghunlighan ayetler halal bilen haramning perqini ayrip bergen. Beqere süriside:" i möminler! biz silerni riziqlandurghan halal nersilerdin yenglar" dep körsetken. Haywanlarning göshi toghruluq ma'ide süriside :" silerge özi ölüp qalghan haywan, qan, choshqa göshi, allahtin gheyriyning nami tilgha élinip boghuzlan'ghan haywan, boghup öltürülgen haywan, urup öltürülgen haywan, (égizdin) yiqilip ölgen haywan, haywanlar (teripidin üsüp) öltürülgen haywan, yirtquch haywanlar yérip öltürüp yégen haywan (ning göshini yéyish) haram qilindi. Lékin (yuqiriqi besh türlük haywandin jéni chiqmighan chaghda) boghuzlighanliringlar halal bolidu." Dep körsetken. Göshi halal hésablan'ghan haywanlar türlük sewebtin özi ölse uning göshi haram bolidu. Chünki u ölüshte choqum birer késel yaki jan alghuchi zerbige uchrighan bolidu. Késel mikrobliri, ziyanliq baktériyiler tenni qaplap ketken bolidu. Bundaq göshni yégende késelning mikrobliri adem bedinige ziyan salidu, hetta zeherlep öltürüp qoyushimu mumkin. Qan haram. Chünki u pakiz emes. Qan terkibide herxil késel mikrobliri, baktériyiler bolidu. Shunga malni boghuzlighanda uning qénini toluq éqitiwétish lazim. Göshke qanni yuqturmasliq, yuqqan halette uni yuyup tazilash lazim kélidu. Shunga mundaq göshni yéyish haramdur."

Mal boghuzlashning edep - qa'idiliri

Abdulkerim hajim mal bughuzlashning edep - qa'idiliri heqqide mundaq dédi:" mal boghuzlighanda töwendikilerge ehmiyet bérish lazim: aldi bilen soyidighan malni siylap, sipap, astiraq yiqitip, putlirini mehkem baghlash kérek. Boghuzlinidighan malning aldinqi ikki puti arisigha arqa sol putini kirishtürüp baghlap, arqa ong putini bosh qoyush kérek. Chünki haywan jan talashqanda, uning bosh qalghan puti bilen qattiq tépidu, qattiq silkinishtin tomurliridiki qan rawanliship pakiz éqip chiqip kétidu. Bu uning jéni chiqqan yaki chiqmighanliqining belgisi bolidu. Malni qiblige qaritip, ittik pichaq bilen"bismillah" dep boghuzlashqa, qiynimastin jénini élishqa ehmiyet bérish lazim. Malni urup, sörep, qattiq yiqitip, gal pichaq bilen qiynap boghuzlighan adem choqum gunahkar bolidu. Peyghember eleyhissalam:" kimki qushqachtek qushni soyushtimu öz rehimdillikini körsitidighan bolsa, allah u kishige qiyamet künide özining méhribanliqini körsitidu" dep körsetken".

Abdulkerim hajimning éytishiche, bazarlardin gösh sétiwalghanda, bu malning musulman qassap teripidin bughuzlan'ghanmu - yoq, qachilan'ghan göshlerni alghanda, uning "musulmanche" dégen markisi barmu - yoq, ashxanidin tamaq yégende, musulman ashxanisimu - emesmu, bulargha diqqet qilish, éniq bolmisa almasliq, yémeslik lazim. Peyghember eleyhissalam" harammu, halalmu éniq ayrildi. Ularning otturisida shübhilik nersiler bar, köp ademler buni bilmeydu. Kimki shübhilik nersilerge chüshüp qalsa, haramgha ötüp kétishimu mumkin" dep körsetken. Shunga insan yémek - ichmikini ilghap, pak, halal we pakiz nersilerni yéyishke ehmiyet bérishi zörürdur.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet