Хитайдики мусулманлар истималидики һарам йимәкликләр


2005-08-04
Share

Нөвәттә турмуш сәвийисиниң юқири көтүрүлишигә әгишип, уйғурларму базарға селиниватқан тәйяр йимәкликләргә йүзләнмәктә. Әлвәттә уйғур мусулманлири базардики йимәкликләрниң озуқлуқ қиммити, сүпәт өлчәмлиригә етибар бәргәндин башқа "мусулманчә", "һалал" дегәндәк бәлгилиригә алаһидә етибар билән қарайду. Әмма, сиз базардин сетивеливатқан шундақла балилириңиз яхши көрүп истимал қиливатқан ашу рәңгарәң, сәрхил йимәкликләрни һәқиқий һалал йимәклик дәп қарамсиз ? буниңға бәлким "мусулманлар истималидики һарам йимәкликләр" намлиқ мақалидин бәлгилик җавабқа еришишиңиз мумкин.

Һарам йимәкликләр базарға толди

Мақалиниң аптори, тйәнҗин шәһиридики нурунҗи исимлик бир мусулман. У өзиниң бейҗиң, тйәнҗин, уйғур ели һәмдә йүннән қатарлиқ җайларда базарға селинған мусулман йимәкликлири үстидин елип барған тәкшүрүш әмәлий әһваллирини йәкүнләп мәзкур мақалини мусулманларниң диққитигә сунған.

Аптор мақалисида, мусулманларниң күндилик йимәкликигә алаһидә етибар бериши керәкликини әскәртип: "қадир аллаһ қурани кәримдә агаһландуруп, аллаһ силәргә өзи өлүп қалған һайванни, қанни, чошқини һәмдә аллаһниң нами зикри қилинмай боғузланған һайванни йейишни һарам қилди" дейилгән. Нөвәттә " кишиләрниң еңида "мусулманчә" яки "һалал" дегән хети бар болсила болди дәйдиған қараш мәвҗут. Әмәлийәттә, мусулманлар яшаватқан районларда булғиниш мәсилиси наһайити еғир, пүтүн мусулманлар һалал болмиған йимәкликләргә йүзләнмәктә. Һәр қандақ мусулманниң иманини сақлап қилишиниң бир шәрти һалал, пак йимәкликләрни истимал қилиш, түрлүк йимәкликләр һалал - һарамлиқи айрилмай турупла базарлиримизға толуп кәтти. Уни айрип истимал қилиш, мусулманлар қаттиқ диққәт қилишқа тегишлик мәсилә" дәп өзиниң бир нәччә йиллиқ тәкшүрүш асасида еришкән пакитлирини мусулман амминиң пайдилиниши үчүн сунған.

Сөңәк йилими йимәклик яшашта кәң ишлитилидикән

Аптор оттуриға қойған биринчи чоң мәсилә, хитайда ишләпчиқирилип базарға селиниватқан йимәкликләргә қошулған сөңәк йелими мәсилиси болуп, апторниң бир қанчә йимәклик ишләпчиқириш завутлириға берип тәкшүрүшигә қариғанда, сөңәк йелими (хитайчә аталғуси гуҗав) һәр хил һайванатларниң, көпинчиси чошқиниң сөңәк һәм терисидин пишшиқлап ишләпчиқирилған бир хил йепишқақлиқи күчлүк болған йелим болуп, кәмпүт, сеғиз, шакилат, сүт парашоки, сүтлүк мароҗни, мурабба қатарлиқ йимәкликләрни ясашта чоқум қошулудиған асаслиқ тәркип икән. Сөңәк йелиминиң сүзүлдүрүш, йепиштуруш иқтидари юқири, тәннәрқи төвән болғачқа, халтилиқ нават, мевә қетишмилири, кесилгән тәйяр чөп, пинтоза қатарлиқларға мәлум нисбәттә қошулудиған болғачқа, у мәйли қанчилик нисбәттә қошулсун юқириқи истимал боюмлириниң һәммисини һарам қилидикән.

Униң үстигә хитайдики бир милярд үч йүз милйон нопосниң 95٪ и хитай болғач, йимәклик ишләпчиқиридиған һәр қайси завут, карханиларниң башқурғучисидин та ишчилириғичә асасән хитайлар болғачқа, йимәкликләр сәһийә һәм тазилиқ өлчимигә лайиқ болушинила көздә тутидикән.

Аптор шуңа әскәртип, биз йимәклик еланидики өсүмлүк мейи, деңиз мәһсулатлири майлиридин пишшиқлап ишләнди дегәндәк сөзләргә алдинип қалмаслиқимиз керәк, чүнки униңдин ясалған пишшиқлап ишләш материяллириниң тәннәрқи сөңәк йелимидин 10 һәссә қиммәт болғачқа, хитайда адәттики завутлар ундақ хам әшяни ишләтмәйду дәйду.

Җяңйониң тәркибидә…

Аптор йәнә, уйғурларму күндилик тамақлирида қорумиларға арилаштуридиған җаңюниң тәркиви һәққидә тохталған болуп, униң хунәндики асаслиқ җаңю ишләпчиқиш завутлиридин игә болушичә, җаңйо асаслиқи адәмниң чечи билән һайванларниң юңини асас қилип ясилидикән. Униң үстигә ишләпчиқириштин тартип қачилинишқичә тазилиққа қәтий етибар берилмәйдикән.

Тоңгуз мейини кәң даиридә ишлитилидикән

Аптор мусулманларни агаһландурған йәнә бир мәсилә, чошқа мейиниң йимәкликләрдә кәң түрдә ишлитилиши болуп, апторниң тәкшүрүш елип барған завутлардин игилишичә, барлиқ завутлар ишләпчиқириватқан сүт парашоки, сүний қаймақ, торт мейи һәмдә һәр хил тетитқуларниң һәммисигә чошқа мейи ишлитилидикән.

Завуттикиләрниң чүшәндүрүшичә йимәкликләрниң сиртқи йүзигә чошқа мейини сүркивәтсә йимәкликни йеңи һәм узун муддәт сақлиғили болидикән, асан ерип кәтмәйдикән. Шуңа у, йимәкликтин башқа йәнә, ләв суруғ йүз май дегәндәк гирим боюмлириғиму кәң түрдә ишлитилидикән.

Нөвәттә бу мәсилә хитайдики туңганлар арисида зор инкас қозғиғандин кейин, ләнҗуда җамаәт хәвпсизлик тармақлири бирлишип, базардики һарам йимәкликләрни тәкшүрүватқан болсиму, техи уйғур ели қатарлиқ җайларда бундақ бир тәкшүрүш елип берилмиған. Аталмиш һалал

Мақалида испатлар билән көрситилгән йәнә бир чоң мәсилә, кала, қой, тохоларниң боғузлиниш мәсилиси болуп, хитайниң шәндуң, хенән, хебей қатарлиқ өлкилиридә туңганларниң қушханилирида һайванларни шәриәткә хилап һалда өлтүрүш әвҗ алған. Аптор завутларни һалал гөш билән тәминләватқан шәндоң лувәншуән наһийисидики туңган йезисини тәкшүргәндә бу җайдики қассаплар гөшниң еғирлиқини сақлап қелиш үчүн кала, қойларни меңисигә бегиз тиқип яки бурнидин су киргүзүп вәһшиләрчә өлтүргәндин кейин һалал дегән бәлгини бесип фермидин чиқиридикән.

Аптор мақалисида мана шундақ испатларни нәқил кәлтүрүш арқилиқ " җәмийитимиздики түрлүк таварларға чапланған " мусулманчә" дегән хәткә һечким қанаәтлик җаваб берәлмәйду. Бундақ йимәкликләр аилиләргә сиңип кирип, сәбий балиларниң пак қәлбини булғайду, аллаһ қурани кәримдә мундақ дәйду: "и инсанлар! земиндики һалал, пак нәрсиләрдин йәңлар, силәр мөмин болсаңлар аллаһдин қорқуңлар" дәп агаһландурған.

Немә үчүн?

Аптор ахирида " һөрмәтлик мусулманлар, биз чоң иккиләмлик бала- қазаға дуч кәлдуқ, немишқа бизниң етиқадимиз сус? иманимиз зәип? ибадитимиз қәлбимизни титритәлмәйду? немә сәвәбтин қәлбимиз қетип кәтти? сәвәб бирла, у болсиму һарам бизниң турмушимизға сиңип кәткән. Шуни илтимас қилмақчимизки, әгәр ислам диниға етиқад қилғучи мусулман болсиңиз алдиңиздики һарамға нисбәтән йүксәк һошяр болуң, һарамниң мусулманлар турмушиға сиңип киришигә рухсәт йоқ, биз тамақ дастиханлиримизни йәнә бир қетим қеқивитәйли, нәпсанийитимизниң һәвисигә әгәшмәйли, гүдәк балилиримизниң пак қәлби булғанмисун! уларға сап иманий муһит, иманий дастихан керәк! дәп мусулманларни һарам йимәкликләрдин агаһ болушқа чақирған.

Һөрмәтлик ихласмән, әгәр мусулман болсиңиз, юқириқи мақалиниң күндилик йимәклик таллишиңизда бир көрсәткүч болушини үмид қилимиз, аптор ейтқандәк сизгә иманий муһит һәм иманий дастихан тиләймиз. (Гүлчеһрә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт