Һашарчиниң қан тәри бәдилигә ечиливатқан сайлиқниң игиси ким?


2007-03-14
Share

yeken.gif
Йәкәнниң йеңи ериқ йезисиниң йәкән наһийиси хәритисидики орни

Йәкән қәшқәрниң әң чоң наһийилириниң бири,наһийидә бағвәнчилик билән деһқанчилиқни асас қилған 29 йезидики 667 миңдин ошуқ нопусниң 90%тин көпини уйғур деһқанлири тәшкил қилиду.

Пилан һөкүмәттин, қан тәр деһқандин

Қуруқ мевә түригә тәвә болған бадам йәкән наһийисиниң тарихий йәрлик мәһсулати.Бу җайдин чиқидиған қәғәз бадам һәмдә таш бадам алаһидә даңлиқ болуп йилиға һәтта 700 тоннидин көп мевә бериду. Хитай һөкүмити йәкәнни -1998 йили хитай буйичә әң чоң шундақла бирдин ‏- бир бадам ишләпчиқириш базиси дәп елан қилған иди.

Гәрчә бадам уйғур елиниң җүмлидин йәкәнниң йәрлик мәһсулати болсиму, әмма пистә бадам, қуруқ мевә түридики мевиниң бир түри болуп асасән америка қатарлиқ җайларда өстүрүлиду, нөвәттә хитай һөкүмити йәкәнниң тәбий җуғрапийилик шараитиниң пистә бадам түрлириниң өсүшигә мас келидиғанлиқидин пайдилинип бу йил йәнә 100миң молуқ пистә бадам ишләпчиқириш базиси қуруш пиланини ишқа ашурмақта икән. Гәрчә һөкүмәт бу түргә 300милйон йүән мәбләғ салған болсиму, мәлумат бәргинимиздәк қурулмақчи болған бу пистә бадам базисида йәрлик уйғур деһқанлар һашарға ишлимәктә.

Асмандики ғазниң шорписиға нан чилаватқан кадир

Зияритимизни қобул қилған,йәкән наһийилик һөкүмәт башқурушидики мәзкур пистә бадам базисиға содигәр чақиришқа мәсул кадири лю шавшуң башланғуч мәктәп сәвийисигила игә болуп, у " йәттә йилдин кейин мәзкур пистә бадам базисиниң һәр бир мосидин үч төт йүз килограм пистә бадам чиқса, йүз миң модин қанчилик мәһсулат алғили болиду мән һесаплиялмидим, мән башланғучни пүттүргән, өзәң һесаблап бақ" деди.

Мәлум болушичә, пүтүн дуняниң пәстә бадам мәһсулати 400 миң тонниға йетидикән, әгәр йәкәндә қурулуватқан пистә бадам базиси қурулуп болса, йәттә йилдин кейин йилиға тәхминән 40 миң тонна әтрапида мевә беридикән. Демәк йәкән бир наһийиниң өзидин елинидиған пистә бадам мәһсулати дуня мәһсулатиниң 10 бирини игиләйду. Ундақта,пистә бадам базисиға қан ‏- тәр аққузватқан деһқанларғиму буниңдин пайда тегәмду? бу соалға лю кадир немә дәйду ? сорап көрәйли :

‏- Пистә бадам базиси қурулуши қачан башланди? ‏- 10 миң молуқ пистә бадам базиси қурулуши икки йил бурун башланған, асаслиқи бу йилдин башлап мевә көчәтлирини қоюшқа башлидуқ. ‏- Ким мәбләғ салди? ‏- шәхси ширкәтләр, асасән тәйвән ширкитиниң мәблиғи, һөкүмәтниң пайдилиқ сиясити һәмдә деһқанларниң һәмкарлиқида қурулуватиду. ‏-100Миң деһқан шу сәвәблик бу базида ишләветипту‏ - дә? ‏- һә, тоғра, бу дегән асасий қисми, чүнки биз билән сән мевә көчәтлирини қандақ қоюшни билмигәндикин деһқан қилиду ‏-дә у ишни, шундақ чоң мәйдан әмәсму ? ‏- ундақта деһқанлар әмгәк һәққигә еришәләмду? ‏- әлвәттә еришиду. Уларға әмгәк һәққи бар,униңдин башқа мәһсулаттинму мәнпәәтлиниду, мәзкур пистә бадамдин деһқанларму мәнпәәткә еришәләмду? ‏- әлвәттә еришиду, бу кейин деһқанларниң игидарчилиқида болиду.‏ ‏- Ундақта бу һашар әмәсму? ‏- һашар әмәс, уларға әмгәк һәққи бар, сән зади немини билмәкчи? ‏- һәр бир деһқанға күнигә қанчә пул әмгәк һәққи берисиләр? ‏- буни билмәймән, әһвал игилимәкчи болсаң мушу йәргә кәл.

"Хитай кадир ‏: мениң немә карим"?

Тақәтсизлик билән ташливетилгән телифондин кейин биз йәнә, йәкән наһийилик һөкүмәтниң ишханисиға телефон қилдуқ.

10 Минуттин кейин ишханисиниң исмини ашкарилашни халимиған бир хитай кадири телефонни алди.

- яхшиму сиз,мән әркин асия радиоси мухбири, америка вашингитондин. ‏- ‏Әркин асия ?мән аңлимиғаникәнмән, немини соримақчи? ‏-нөвәттә йәкәнниң яқа ериқ кәнтидә 100миң деһқанни һашарға орунлаштуруптикәнсиләр? һазирғичә бу җайда һашар мәвҗутму? ‏-йүз миң деһқан,нәдики ундақ җиқ деһқан, буни билмәймән, силәр қандақ билдиңлар ? қәшқәр һөкүмәт торида хәвәр бәрдиғу? наһийидики шунчә чоң иштин хәвириңлар йоқм у? ‏- биз бу һәқтә сени учур билән тәминлийәлмәймиз. Бу әһвални яхши билмәймән. ‏-Биз пәқәт бу җайда ишләватқан деһқанларға һәқ берәмсиләр? шуни соримақчитим. ‏-Мениң карим немә ?бу ишқа мән қизиқмаймән, бу һәқтә һечнимә билмәймән. ‏- Сизниң деһқанниң мәнпәити билән кариңиз йоқму? зияритимиз йәнила туюқсиз үзүлди.

"Уйғур деһқанлар амалсиз" икән ундақта кадирларчу?

Гәрчә уйғур елиниң йәни йәкәнниң йезилирида асаслиқ кадирлар хитай болсиму йәнила аз сандики уйғур кадирлар мәвҗут. Уларниң ичидә хәлқниң һалиға һәқиқий көңүл бөлүватқанлириму бар. Әмма уларниң йәнила деһқанларниң еғир вәзийитини өзгәртишкә қурби йәтмәйдикән. Буни биз йәкәнниң мәлум йезисидики бир аял кадирниң ейтқанлиридин һес қилдуқ.

Хитай һөкүмитиниң пилани буйичә йәкәндә елип бериливатқан пистә дадам базиси қуруш қурулуши -6 марттин башланди. Йәни йүз миң деһқан буниң үчүн һәқсиз қан ‏- тәр аққузмақта. Бу һашар бу қетим йигирмә күн давам қилмақчи, әмма йүз миң молуқ бу базиға деһқанлар йәнә бәш йил қан ‏- тәр сиңдүрүши керәк,йәрлик һөкүмәтниң содигәр чақириш түрлиридин мәлумки, буниңдин кейин йәнә һөкүмәт бу җайда, сүт мәһсулатлири базиси һәмдә башқа мевә мәһсулатлири базиси қурушниму пиланлимақта икән, ундақта бу базилар кимниң әмгики бәдилигә қурулмақчи ? әмгәк мивисигә кимләр игә болмақчи? деһқанлар һашаррдин зади қачан қутулиду? бу макандики ечиливатқан сайларға, қурулуватқан йеңи тавар базилириға деһқанниң қан ‏- тәри, мана мушундақ җавабсиз соаллири үн‏- түнсиз сиңмәктә. (Гүлчеһрә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт