Явро-асия иқтисадий бирлики сабиқ совет җумһурийәтлирини бирләштүрүшниң йеңи моделиму?


2006-08-16
Share
sowet-doletler-birliki-200.jpg
Таҗикистан, өзбекистан, руссийә, арминийә, белрусийә, қазақистан, қирғизистан қатарлиқ дөләтләрниң президентлири 15-авғуст күни русийиниң сочи шәһиридә. AFP

Сабиқ совет иттипақидики әң мәшһур истираһәт районлириниң бири һесаблинидиған қара деңиз бойидики сочи шәһиридә 15-16-авғуст күнлири явро-асия иқтисадий бирликигә әза дөләтләрниң президентлири җәм болуп, бир қатар мәсилиләрни музакирә қилди. Бу нарәсмий учришишқа русийә президенти владимир путин саһибханлиқ қилғандин сирт қазақистан президенти нурсултан назарбайев, өзбекистан президенти ислам кәримоп, қирғизистан президенти қурманбек бақийев вә беларусийә, таҗикистан президентлириму иштирак қилди.

Хәвәрләрдин қариғанда, йиғинға әрминийә президенти көзәткүчи сүпитидә қатнашқан, украинийә президенти өзи қатнашмай, йеңидин вәзипигә тәйинләнгән баш министир янковични әвәткән.

Ортақ таможна қуруш мәсилиси музакирә қилинди

Русийиниң " нәвсру" агентлиқиниң хәвиридә көрситилишичә, йиғин җәрянида явро- асия иқтисадий бирликиниң тәркибидә ортақ таможна иттипақи қурушни тезлитиш мәсилиси музакирә қилинған болуп, йиғин қатнашчилири бирдәк һалда русийә, беларусийә вә қазақистан һөкүмәтлиригә бу мәсилә билән шуғуллиниш һәм мунасивәтлик һөҗҗәтләрни тәйярлаш вәзиписини йүклигән шуниңдәк йәнә дөләт башлиқлири явро-асия иқтисадий бирликиниң рамкиси астида бирликкә кәлгән енергийә базири қурушни қарар қилди. Учурларға қариғанда, қисқиғина йерим йил ичидә ортақ таможна иттипақи қуруш келишимигә қол қоюлуши мумкин икән.

Йиғин җәрянида атом енергийисидин пайдилиниш һәм бу саһәдики һәмкарлиқни күчәйтиш мәсилиси музакирә қилинған болуп, йиғин мәзгилидә русийә вә қазақистан рәһбәрлири русийә билән қазақистанниң атом ядро саһәсидики һәмкарлиқ бойичә бирләшмә ширкәт қурушиға аит үч мәқсәтнамә имзалиди.

Йиғинда йәнә оттура асия райониниң су мәсилиси, болупму су енергийиси мәсилиси алаһидә музакирә темиси болған болуп, хәвәрләргә қариғанда, су мәсилиси оттура асиядики өзбекистан, қазақистан қатарлиқ мәмликәтләр үчүн зор мәсилигә айланған, һәтта хитайниң или вә ертиш дәрялириниң сүйини боғувелишиму қазақистан һәм русийә һөкүмәтлириниң диққитини җәлп қилған иди.

Өзбекистан коллектип бихәтәрлик кеңиши тәшкилатиға рәсмий әза болди

явро асия иқтисадий бирликиниң йиғини җәрянида коллектип бихәтәрлик келишими тәшкилатиниң роли вә униң явро-асия иқтисадий бирлики билән болған мунасивитиму музакирә қилинған болуп, владимир путин " бу икки тәшкилатниң өз ара мунасивәтлириниң истиқбали наһайити зор "дәп билдүрди. Йиғин җәрянида коллектип бихәтәрлик тәшкилатиға әза дөләтләр башлиқлири бирдәк һалда өзбекистанниң мәзкур тәшкилатқа әза болушини тәстиқлиди.

Коллектип бихәтәрлик келишими тәшкилати тунҗи қетим 1992-йили ташкәнттә қурулған болуп, у чағда өзбекистан униңға әза болған. Әмма, униң русийә билән болған мунасивәтлири йирикләшкәндин кейин, ислам кәримоп русийә арилашқан һәр қандақ район характерлиқ тәшкилатқа қатнашмайдиғанлиқини җакарлиған һәмдә 90-йилларниң ахирида униңдин чиқип кәткән. Лекин, йеқинқи икки йилдин буян өзбекистанниң америка билән болған мунасивәтлиридики өзгиришләр, болупму, өткән йилидики әнҗан вәқәсидин кейин ислам кәримоп русийә вә хитай билән болған мунасивәтлирини яхшилашқа тиришти шуниңдәк русийә билән өзбекистанниң иттипақдашлиқ шәртнамисигә қол қойди. Мана әмди у коллектип бихәтәрлик тәшкилатиға қайтидин әза болди.

"Нәвс.Ру" агентлиқиниң хәвәр қилишичә, өзбекистан президенти ислам кәримоп, коллектип бихәтәрлик келишими тәшкилатиға юқири баһа бәргән. Өзбекистан техи өткән йилиға қәдәр мәзкур тәшкилаттин өзини нери тутуп кәлгән иди.

Һәмминиң өз алдиға көзлигән мәқсити бар

явро-асия иқтисадий бирликигә әза дөләтләрниң һәммисиниң өз алдиға көзлигән мәқсити бар. Бу һәқтә түрлүк инкаслар мәвҗут, хәлқаралиқ көзәткүчиләр мәзкур тәшкилатни русийә президенти владимир путинниң русийиниң оттура асия дөләтлири җүмлидин сабиқ совет иттипақи җумһурийәтлиридики тәсирини тикләш һәттә уларни москваниң әтрапиға топлаш истратегийисиниң бир қисими дәп қаримақта. Русийиниң "страна.Ру" хәвәр ториниң учуридин қариғанда, владимир путин явро-асия иқтисадий бирликигә әза дөләтләрниң техиму йеқин бирликкә келиш тәшәббусини оттуриға қойған.

Бир қисим көзәткүчиләр русийә мустәқил дөләтләр һәм достлуқини күчәйтиш вә қайта тәшкилләш шуниңдәк коллектип бихәтәрлик тәшкилати вә явро-асия иқтисадий бирлики һәмдә ортақ таможна иттипақи қатарлиқларни тәсис қилиш арқилиқ өзиниң сабиқ совет дәвридики қудритини әслигә кәлтүрмәкчи һәмдә америка вә хитайниң бу районға сиңип киришини чәклимәкчи болған дәп қаримақта.

Америка авази радиосиниң учурлиридин қариғанда, өзбекистан һөкүмитиниң явро-асия иқтисадий бирлики шуниңдәк коллектип бихәтәрлик тәшкилатидин көзлигән мәқсити бар болуп, буниңда иқтисадий пайдиға қариғанда, сиясий муддиа муһим салмақни игилигән.

Президент ислам кәримоп өз һакимийитини мустәһкәмләш үчүн русийә вә башқа дөләтләрниң қоллишиға еришмәкчи болған. Бирақ, әгәр ортақ таможна иттипақи рәсмий қурулса, у чағда явро-асия иқтисадий бирликигә әза дөләтләр арисида әркин сода қилиш йолға қоюлиду. Бу өзбекистан билән қирғизистан арисидики виза түзүмини бикар қилиш шуниңдәк һәр қайси җумһурийәтлири пуқралири арисида әркин берип-келишкә рухсәт қилинишқа елип келиши мумкин. Бу әһвал һәтта ислам кәримопниң сияситигә тәсир көрсәтмәй қалмайду.

Әлвәттә, йәнә қазақистан, таҗикистан вә беларусийиниңму өз алдиға көзлигән мәқсити мәвҗут болуп, булар өз дөләтлиридики сиясий муқимлиқтин башқа йәнә иқтисадий мәнпәәтниму көзлигән болуп, улар русийә билән бирликтә дуня сода тәшкилатиға киришни арзу қилиду. Әмма, қирғизистан булар ичидики бирдин-бир дуня сода тәшкилатиға әза дөләт болуп һесаблиниду. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт