Yawro-asiya iqtisadiy birliki sabiq sowét jumhuriyetlirini birleshtürüshning yéngi modélimu?


2006-08-16
Share
sowet-doletler-birliki-200.jpg
Tajikistan, özbékistan, russiye, arminiye, bélrusiye, qazaqistan, qirghizistan qatarliq döletlerning prézidéntliri 15-awghust küni rusiyining sochi shehiride. AFP

Sabiq sowét ittipaqidiki eng meshhur istirahet rayonlirining biri hésablinidighan qara déngiz boyidiki sochi shehiride 15-16-awghust künliri yawro-asiya iqtisadiy birlikige eza döletlerning prézidéntliri jem bolup, bir qatar mesililerni muzakire qildi. Bu naresmiy uchrishishqa rusiye prézidénti wladimir putin sahibxanliq qilghandin sirt qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéw, özbékistan prézidénti islam kerimop, qirghizistan prézidénti qurmanbék baqiyéw we bélarusiye, tajikistan prézidéntlirimu ishtirak qildi.

Xewerlerdin qarighanda, yighin'gha erminiye prézidénti közetküchi süpitide qatnashqan, ukra'iniye prézidénti özi qatnashmay, yéngidin wezipige teyinlen'gen bash ministir yankowichni ewetken.

Ortaq tamozhna qurush mesilisi muzakire qilindi

Rusiyining " newsru" agéntliqining xewiride körsitilishiche, yighin jeryanida yawro- asiya iqtisadiy birlikining terkibide ortaq tamozhna ittipaqi qurushni tézlitish mesilisi muzakire qilin'ghan bolup, yighin qatnashchiliri birdek halda rusiye, bélarusiye we qazaqistan hökümetlirige bu mesile bilen shughullinish hem munasiwetlik höjjetlerni teyyarlash wezipisini yükligen shuningdek yene dölet bashliqliri yawro-asiya iqtisadiy birlikining ramkisi astida birlikke kelgen énérgiye baziri qurushni qarar qildi. Uchurlargha qarighanda, qisqighina yérim yil ichide ortaq tamozhna ittipaqi qurush kélishimige qol qoyulushi mumkin iken.

Yighin jeryanida atom énérgiyisidin paydilinish hem bu sahediki hemkarliqni kücheytish mesilisi muzakire qilin'ghan bolup, yighin mezgilide rusiye we qazaqistan rehberliri rusiye bilen qazaqistanning atom yadro sahesidiki hemkarliq boyiche birleshme shirket qurushigha a'it üch meqsetname imzalidi.

Yighinda yene ottura asiya rayonining su mesilisi, bolupmu su énérgiyisi mesilisi alahide muzakire témisi bolghan bolup, xewerlerge qarighanda, su mesilisi ottura asiyadiki özbékistan, qazaqistan qatarliq memliketler üchün zor mesilige aylan'ghan, hetta xitayning ili we értish deryalirining süyini boghuwélishimu qazaqistan hem rusiye hökümetlirining diqqitini jelp qilghan idi.

Özbékistan kolléktip bixeterlik kéngishi teshkilatigha resmiy eza boldi

Yawro asiya iqtisadiy birlikining yighini jeryanida kolléktip bixeterlik kélishimi teshkilatining roli we uning yawro-asiya iqtisadiy birliki bilen bolghan munasiwitimu muzakire qilin'ghan bolup, wladimir putin " bu ikki teshkilatning öz ara munasiwetlirining istiqbali nahayiti zor "dep bildürdi. Yighin jeryanida kolléktip bixeterlik teshkilatigha eza döletler bashliqliri birdek halda özbékistanning mezkur teshkilatqa eza bolushini testiqlidi.

Kolléktip bixeterlik kélishimi teshkilati tunji qétim 1992-yili tashkentte qurulghan bolup, u chaghda özbékistan uninggha eza bolghan. Emma, uning rusiye bilen bolghan munasiwetliri yirikleshkendin kéyin, islam kerimop rusiye arilashqan her qandaq rayon xaraktérliq teshkilatqa qatnashmaydighanliqini jakarlighan hemde 90-yillarning axirida uningdin chiqip ketken. Lékin, yéqinqi ikki yildin buyan özbékistanning amérika bilen bolghan munasiwetliridiki özgirishler, bolupmu, ötken yilidiki enjan weqesidin kéyin islam kerimop rusiye we xitay bilen bolghan munasiwetlirini yaxshilashqa tirishti shuningdek rusiye bilen özbékistanning ittipaqdashliq shertnamisige qol qoydi. Mana emdi u kolléktip bixeterlik teshkilatigha qaytidin eza boldi.

"News.Ru" agéntliqining xewer qilishiche, özbékistan prézidénti islam kerimop, kolléktip bixeterlik kélishimi teshkilatigha yuqiri baha bergen. Özbékistan téxi ötken yiligha qeder mezkur teshkilattin özini néri tutup kelgen idi.

Hemmining öz aldigha közligen meqsiti bar

Yawro-asiya iqtisadiy birlikige eza döletlerning hemmisining öz aldigha közligen meqsiti bar. Bu heqte türlük inkaslar mewjut, xelq'araliq közetküchiler mezkur teshkilatni rusiye prézidénti wladimir putinning rusiyining ottura asiya döletliri jümlidin sabiq sowét ittipaqi jumhuriyetliridiki tesirini tiklesh hette ularni moskwaning etrapigha toplash istratégiyisining bir qisimi dep qarimaqta. Rusiyining "strana.Ru" xewer torining uchuridin qarighanda, wladimir putin yawro-asiya iqtisadiy birlikige eza döletlerning téximu yéqin birlikke kélish teshebbusini otturigha qoyghan.

Bir qisim közetküchiler rusiye musteqil döletler hem dostluqini kücheytish we qayta teshkillesh shuningdek kolléktip bixeterlik teshkilati we yawro-asiya iqtisadiy birliki hemde ortaq tamozhna ittipaqi qatarliqlarni tesis qilish arqiliq özining sabiq sowét dewridiki qudritini eslige keltürmekchi hemde amérika we xitayning bu rayon'gha singip kirishini cheklimekchi bolghan dep qarimaqta.

Amérika awazi radi'osining uchurliridin qarighanda, özbékistan hökümitining yawro-asiya iqtisadiy birliki shuningdek kolléktip bixeterlik teshkilatidin közligen meqsiti bar bolup, buningda iqtisadiy paydigha qarighanda, siyasiy muddi'a muhim salmaqni igiligen.

Prézidént islam kerimop öz hakimiyitini mustehkemlesh üchün rusiye we bashqa döletlerning qollishigha érishmekchi bolghan. Biraq, eger ortaq tamozhna ittipaqi resmiy qurulsa, u chaghda yawro-asiya iqtisadiy birlikige eza döletler arisida erkin soda qilish yolgha qoyulidu. Bu özbékistan bilen qirghizistan arisidiki wiza tüzümini bikar qilish shuningdek her qaysi jumhuriyetliri puqraliri arisida erkin bérip-kélishke ruxset qilinishqa élip kélishi mumkin. Bu ehwal hetta islam kerimopning siyasitige tesir körsetmey qalmaydu.

Elwette, yene qazaqistan, tajikistan we bélarusiyiningmu öz aldigha közligen meqsiti mewjut bolup, bular öz döletliridiki siyasiy muqimliqtin bashqa yene iqtisadiy menpe'etnimu közligen bolup, ular rusiye bilen birlikte dunya soda teshkilatigha kirishni arzu qilidu. Emma, qirghizistan bular ichidiki birdin-bir dunya soda teshkilatigha eza dölet bolup hésablinidu. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet