Хитайниң һәрбий тәрәққияти һәққидә вашингтонда муһакимә йиғини өткүзүлди


2005-08-05
Share
2004-Йили 6-декабир. Бейҗиңдики һәрбий музейханидики "қизил байрақ" -2 башқурулидиған бомба. AFP

Америка-хитай сиясити фонди җәмийити йеқинда хитай һәрбий тәрәққияти һәққидә муһакимә йиғини уюштурған болуп, мәзкур муһакимә йиғинда алди билән, америкиниң хитайдики әлчиханисида 1991 - йилидин 1995 -йилиғичә сабиқ баш әлчи болуп ишлигән стәплетон рой әпәнди өз көз қаришини баян қилип, хитайниң һәрбий тәрәққиятини раваҗландурушта тәйвәнни нишанлиған болушиниң натайин икәнликини билдүрди. У мундақ деди:

"Хитай рәһбәрлири мәйли һазирқи буш һөкүмити дәвридә яки униң алдида болсун хитай сиясити вә өзлириниң һәрикәтлирини очуқ чүшәндүргән. Хитай, америка билән муқим вә қурулуш характерлик мунасивәт орнитишни зөрүр дәп қарайду".

Рой әпәнди йәнә, хитайниң уруш қозғаш арқилиқ узун йиллиқ тәрәққият истратегийисини бузушни халимайдиғанлиқини билдүрди. У сөзидә, хитай иқтисадиниң тәрәққияти вә универсал дөләт күчини күчәйтишниң, хитайниң вәкил характеридики бирһөкүмәт болушидики бирдин-бир бесишқа тегишлик йол икәнликини, шундақла буниң дәл, америка һөкүмити хитайдин еришмәкчи болған бир нишан икәнликини билдүрди.

Хитайниң һәрбий тәрәққиятини күчәйтишидә тәйвәндин башқа сәвәб қайси?

Рой сөзидә йәнә, америка дөләт мудапиә министирлиқиниң хитайниң һәрбий күчи һәққидә чиқарған йиллиқ доклатида тохтилип, америкиниң һәқиқәтән бу мәсилигә көңүл бөлүши лазимлиқини тәкитлиди. Әмма у йәнә, хитайниң бир йетиливатқан дөләт икәнликини, униң үстигә хитай русийә, һиндистан вә японийә қатарлиқ күчлүк дөләтләр билән чегрилинип турғачқа, шуңа өзиниң һәрбий күчини тәрәққий қилдурушқа зөрүр болғанлиқини әскәртти.

Мәзкур муһакимә йиғиниға йәнә, сабиқ америка деңиз армийә адмирали ерик маквадонму қатнишип, хитай һөкүмитиниң йеқинқи армийини заманивилаштуруш һәрикитиниң, мәркизий рәһбәрлик қатлиминиң тәйвән мәсилисигә қарита һәрбийни тәрәққий қилдуруш тәливи бойичә елип берилғанлиқини билдүрди. У мундақ деди:

"Хитай тәрәп мәйли һәрикити билән болсун яки язмичә болсун, хитай вә хитай азадлиқ армийә рәһбәрлириниң нишанини очуқ ейтип қойған. У болсиму, хитайниң нишани, тәйвән киризиси йүз бәргәндә, хитайниң тәйвән армийисини тез сүрәттә омумийүзлик битчит қилиш, шундақла америкиниң қаршилиқиға тақабил туруш иқтидарини йетилдүрүш".

Ерик маквадон шу сәвәбтин хитай һөкүмитиниң уруш парахотлирини тапалайдиған вә уни вәйран қилиш иқтидариға игә болған оттура вә қисқа мусапилиқ башқурулидиған бомбиларни ясашқа җиддий тутуш қиливатқанлиқини әскәртти.

Тәйвән боғузи урушида келип чиқидиған ақивәт қандақ болиду?

Америкиниң хитайдики йәнә бир сабиқ баш әлчиси чәс фримәнму йиғинда сөз қилип, тәйвән, америка вә хитай һәр үчила тәрәпниң тәйвән боғузида уруш партлиса келип чиқидиған "зор ақивәт" ни ениқ билиши лазимлиқини билдүрди. У уруш ақивити һәққидә тохтулуп мундақ деди:

"Тәйвәнниң 50-60 йиллардин буян бәрпа қилғанлириниң һәммиси хәтәр астида қалиду. Охшашла хитайниңму дең шявпиңниң ишикни ечиветиш ислаһатидики 25 йилдин буян қолға кәлтүргән нәтиҗилириниң һәммиси еғир дәриҗидә кәйнигә чекиниду. Шундақла америкиму өз туприқиниң бу урушниң бир қисмиға айланмаслиқиға капаләтлик қилалмайду".

Фримән әпәнди сөзиниң ахирида тәйвән мәсилисиниң наһайити "даналиқ" билән бир тәрәп қилиниши лазимлиқини тәкитлиди. (Пәридә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт