Хитай - һиндистан 10 ‏- қетимлиқ чегра сөһбити вә тебәтләрниң униңға қарши намайиши


2007-04-23
Share

Һиндистан баш министири манмоһан синғ вә хитай муавин ташқи ишлар министири дай биңго 20 - априлдики сөһбәттә. AFP PHOTO/RAVEENDRAN New Delhi, 20th April 2007

Хитай билән һиндистан 4 ‏- айниң 20 ‏- күнидин 22 ‏- күнигичә, хитай -һинидстан чегрисидики кунур шәһәрчисидә 10‏- қетимлиқ чегра сөһбити өткүзди. Бирләшмә агентлиқиниң йеңи деһлидин хәвәр қилишичә, бу сөһбәткә хитайниң муавин ташқи ишлар министири дәй бинго билән һинидстанниң бихәтәрлик мәсиһәтчиси м . К нараяна қатнашқан. Икки тәрәпниң чегра сөһбити очуқ-йоруқлиқ, достлуқ вә һәмкарлишиш муһитиида елип берилған.

Бу сөһбәт елип берилғанда, һиндистан тәрәп пакистан биләнму мунасивәтлик мәсилиләр үстидә сөзлишишкә башлиған. Гәрчә 1962 ‏- йили хитай билән һиндистан оттурисида чегра уруши йүз бәргәндин кейинки 40 нәччә йил мабәйнидә, бу икки дөләтниң мунасивити яхши болмай келиватқан болсиму, әмма 2003 ‏- йилидин башлап нараяна билән дәй бингодин ибарәт икки дөләт вәкили бу қейин мәсилини һәл қилишта нур ғун хизмәт ишлигән. Һазир һәр икки тәрәп бу чегра мәсилисини һәл қилиш җәһәттә үмидвар.

Драмсаладики тебәтликләр бу сөһбәткә қарши намайиш өткүзгән

Америка авазиниң хәвәр қилишичә, хитай -һиндистан чегра сөһбити җәрянида һиндистан тәрәп "тебәт хитайниң бир қисми. Һиндистан тебәт һәрикитини сиясий җәһәттин қоллимайду. Һиндистан пәқәт хитай һөкүмитидин тебәтниң дин вә мәдәнийәт әнәнисигә һүрмәт қилишини тәләп қилиду. Мәсилә алтә милйон тебәтликниң арзуйиға асасән һәл қилиниши керәк вә тебәт мәсилисини хитай һөкүмити тебәт вәкиллири билән сөһбәтлишип һәл қилиши керәк" дәп баян қилған.

Хитай билән һинидстан оттурисида бу 10 ‏- қетимлиқ чегра сөһбити давамлишиватқанда, һиндистанниң драмсала шәһиридә панаһлинип туруватқан тебәтликләрниң яшлар тәшкилати наразилиқ билдүрүп намайиш қилған. Намайишчилар 'тебәт тарихидики әмәлий пакитқа һүрмәт қилиниши керәк' дәп шуар товлиған. Бу намайишчилар, бирләшмә агентлиқиниң баян қилишичә, 4 ‏- айниң 9 ‏- күнидиму, йеңи деһлида , хитайниң баш әлчиханиси алдида кишилик һоқуқ намайиши өткүзгән иди. Улар намайишта хитай тебәт земинидин чиқип кәтсүн, ақ сайчин районидин чиқип кәтсүн, дәп шуар товлиған иди.

Тебәтләрниң намайиш қилишиниң сәвәби

Тебәт һәрикити тәшкилатлириниң 'ана юрт хәвәрлири' дегән интернет гезитиниң мухбири пурбу тенлийниң драмсаладин хәвәр қилишичә, һинидистан узун йиллардин буян 'хитай бизниң җамму вә кәшмир әтрапидики 43 миң 180 квадрат километирлиқ земинимизни қанунсиз игиливалди, буниң ичидә пакистан һөкүмити билән келишип игиливалған земин 5180 квадрат километир' дәп келиватиду; хитай болса, һиндистанниң аруначал шитатидики 90 миң квадрат километирлиқ земин җуңгониң, буниң көпинчиси таваң дегән җайда" дәп дәва қилип келиватиду.

Бу қетим хитай билән һиндистанниң сөһбәт вәкиллири тик учар айрупилан билән хитай-һиндистан оттурисида талаш-тартишта туруватқан бир қисим җайларни көздин көчүргән иди. Бундақ әһвал астида тебәт тәшкилатлири бу сөһбәткә қарши намайиш өткүзгән.

Һиндистан һөкүмитиниң сиясити далай ламаниң сиясити билән охшаш

'Хәлқара тебәт һәрикити' тәшкилатиниң вашингтондики хитай мәсилилири тәһлилчиси ринчиң таши әпәндиниң баян қилишичә, һиндистан һөкүмити узундин буян тебәт хитайниң бир қисми дәп қарайду, әмма хитай һөкүмитигә тебәтликләр өзини өзи идарә қилиши керәк, тебәтниң дин, мәдәнийәт әнәнилирини тебәтликләр өзи қоғдиши керәк, хитай һөкүмити мәсилини тебәт вәкиллири билән сөһбәтлишип һәл қилиши керәк, дәп оттуриға қоюп кәлмәктә. Бу далай ламаниң баянати билән охшаш.

Йәнә бир җәһәттин, һинидистан 1959 ‏- йилидин башлап муһаҗирәттики тебәтликләргә инсанпәрвәлик ярдәм берип келиватиду. Һазир һәр йили бир нәччә миң адәм чегра атлап һиндистанға келиватиду. Һиндистан һөкүмитиниң тебәт сияситидә өзгириш болғини йоқ. Әмма һазир хитай һөкүмитиниң тебәткә қаратқан сиясити тебәтләргә пайдилиқ сиясәт әмәс, тебәтләрниң кишилик һоқуқи йоқ. Шуңлашқа тебәтләрниңму хитай һөкүмитигә қарита тутқан мәйданида өзгириш болғини йоқ.

Мәсилини һиндистан вәкили билән хитай вәкилила һәл қилмаслиқи керәк

Буқетим хитай билән һинидистан оттурисида өткүзүлгән чегра сөһбитигә қарита тебәтләрниң немә үчүн қарши туруп намайиш қилғанлиқи һәққидә, тебәт һәрикитиниң хитай мәсилилири тәһлилчиси ринчиң таши әпәнди тәһлил йүргүзди.

Униң ейтишичә, бу қетим хитай-һиндистан оттурисида елип берилған чегра сөһбитидә талаш-тартиш болған земин ичидә тебәт земинлири бар, уйғурларниң земинлири бар, тебәтләр бундақ мәсилини һиндистан вәкили билән хитай вәкилиниңла һәл қилишиға қарши туруп кәлмәктә. Шуңлашқа бундақ бу қетим йәнә бундақ намайиш йүз бәргән. )Вәли (

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт