Xitay - hindistan 10 ‏- qétimliq chégra söhbiti we tébetlerning uninggha qarshi namayishi


2007-04-23
Share

Hindistan bash ministiri manmohan sin'gh we xitay mu'awin tashqi ishlar ministiri day binggo 20 - aprildiki söhbette. AFP PHOTO/RAVEENDRAN New Delhi, 20th April 2007

Xitay bilen hindistan 4 ‏- ayning 20 ‏- künidin 22 ‏- künigiche, xitay -hinidstan chégrisidiki kunur sheherchiside 10‏- qétimliq chégra söhbiti ötküzdi. Birleshme agéntliqining yéngi déhlidin xewer qilishiche, bu söhbetke xitayning mu'awin tashqi ishlar ministiri dey bin'go bilen hinidstanning bixeterlik mesihetchisi m . K narayana qatnashqan. Ikki terepning chégra söhbiti ochuq-yoruqliq, dostluq we hemkarlishish muhiti'ida élip bérilghan.

Bu söhbet élip bérilghanda, hindistan terep pakistan bilenmu munasiwetlik mesililer üstide sözlishishke bashlighan. Gerche 1962 ‏- yili xitay bilen hindistan otturisida chégra urushi yüz bergendin kéyinki 40 nechche yil mabeynide, bu ikki döletning munasiwiti yaxshi bolmay kéliwatqan bolsimu, emma 2003 ‏- yilidin bashlap narayana bilen dey bin'godin ibaret ikki dölet wekili bu qéyin mesilini hel qilishta nur ghun xizmet ishligen. Hazir her ikki terep bu chégra mesilisini hel qilish jehette ümidwar.

Dramsaladiki tébetlikler bu söhbetke qarshi namayish ötküzgen

Amérika awazining xewer qilishiche, xitay -hindistan chégra söhbiti jeryanida hindistan terep "tébet xitayning bir qismi. Hindistan tébet herikitini siyasiy jehettin qollimaydu. Hindistan peqet xitay hökümitidin tébetning din we medeniyet en'enisige hürmet qilishini telep qilidu. Mesile alte milyon tébetlikning arzuyigha asasen hel qilinishi kérek we tébet mesilisini xitay hökümiti tébet wekilliri bilen söhbetliship hel qilishi kérek" dep bayan qilghan.

Xitay bilen hinidstan otturisida bu 10 ‏- qétimliq chégra söhbiti dawamlishiwatqanda, hindistanning dramsala shehiride panahlinip turuwatqan tébetliklerning yashlar teshkilati naraziliq bildürüp namayish qilghan. Namayishchilar 'tébet tarixidiki emeliy pakitqa hürmet qilinishi kérek' dep shu'ar towlighan. Bu namayishchilar, birleshme agéntliqining bayan qilishiche, 4 ‏- ayning 9 ‏- künidimu, yéngi déhlida , xitayning bash elchixanisi aldida kishilik hoquq namayishi ötküzgen idi. Ular namayishta xitay tébet zéminidin chiqip ketsün, aq saychin rayonidin chiqip ketsün, dep shu'ar towlighan idi.

Tébetlerning namayish qilishining sewebi

Tébet herikiti teshkilatlirining 'ana yurt xewerliri' dégen intérnét gézitining muxbiri purbu ténliyning dramsaladin xewer qilishiche, hinidistan uzun yillardin buyan 'xitay bizning jammu we keshmir etrapidiki 43 ming 180 kwadrat kilométirliq zéminimizni qanunsiz igiliwaldi, buning ichide pakistan hökümiti bilen kéliship igiliwalghan zémin 5180 kwadrat kilométir' dep kéliwatidu؛ xitay bolsa, hindistanning arunachal shitatidiki 90 ming kwadrat kilométirliq zémin junggoning, buning köpinchisi tawang dégen jayda" dep dewa qilip kéliwatidu.

Bu qétim xitay bilen hindistanning söhbet wekilliri tik uchar ayrupilan bilen xitay-hindistan otturisida talash-tartishta turuwatqan bir qisim jaylarni közdin köchürgen idi. Bundaq ehwal astida tébet teshkilatliri bu söhbetke qarshi namayish ötküzgen.

Hindistan hökümitining siyasiti dalay lamaning siyasiti bilen oxshash

'Xelq'ara tébet herikiti' teshkilatining washin'gtondiki xitay mesililiri tehlilchisi rinching tashi ependining bayan qilishiche, hindistan hökümiti uzundin buyan tébet xitayning bir qismi dep qaraydu, emma xitay hökümitige tébetlikler özini özi idare qilishi kérek, tébetning din, medeniyet en'enilirini tébetlikler özi qoghdishi kérek, xitay hökümiti mesilini tébet wekilliri bilen söhbetliship hel qilishi kérek, dep otturigha qoyup kelmekte. Bu dalay lamaning bayanati bilen oxshash.

Yene bir jehettin, hinidistan 1959 ‏- yilidin bashlap muhajirettiki tébetliklerge insanperwelik yardem bérip kéliwatidu. Hazir her yili bir nechche ming adem chégra atlap hindistan'gha kéliwatidu. Hindistan hökümitining tébet siyasitide özgirish bolghini yoq. Emma hazir xitay hökümitining tébetke qaratqan siyasiti tébetlerge paydiliq siyaset emes, tébetlerning kishilik hoquqi yoq. Shunglashqa tébetlerningmu xitay hökümitige qarita tutqan meydanida özgirish bolghini yoq.

Mesilini hindistan wekili bilen xitay wekilila hel qilmasliqi kérek

Buqétim xitay bilen hinidistan otturisida ötküzülgen chégra söhbitige qarita tébetlerning néme üchün qarshi turup namayish qilghanliqi heqqide, tébet herikitining xitay mesililiri tehlilchisi rinching tashi ependi tehlil yürgüzdi.

Uning éytishiche, bu qétim xitay-hindistan otturisida élip bérilghan chégra söhbitide talash-tartish bolghan zémin ichide tébet zéminliri bar, Uyghurlarning zéminliri bar, tébetler bundaq mesilini hindistan wekili bilen xitay wekiliningla hel qilishigha qarshi turup kelmekte. Shunglashqa bundaq bu qétim yene bundaq namayish yüz bergen. )Weli (

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet