"Xoten qeghizi" ning axirqi warislirini izdesh


2007-09-26
Share

"Xoten qeghizi" Uyghurlarning ikki ming yildinmu artuq tarixqa ige medeniyet miraslirining biri, emma dewrimizde xoten qeghizi yasashtin ibaret qedimiy hünerni bilidighanlar sanaqliqla qaldi. Xoten wilayiti qariqash nahiyining purchaqchi yézisi budda kentide olturushluq 80 yashtin halqighan toxti baqi , ene shu tewerük ata kespini dawamlashturup kelgen 10 - ewlad xoten qeghizi ustisi hésablinidu.

Beziler bu kishini xoten qeghizini yasiyalaydighan eng axirqi ewlad bolup qélishi mumkin dégen endishilerni otturigha qoymaqta. Ejiba bu bowaydin kéyin xoten qeghizi yasiyalaydighan kishi tépilmasmu ? buning bilen Uyghurlar xoten qeghizidin ibaret nechche ming yillar saqlinip kelgen bu qimmetlik medeniyet mirasidin ayrilip qalarmu? biz bu yashan'ghan bowayning hazirqi ehwali hemde uning yasighan qeghezlirining bazar ehwali hem shagirt yétishtürüsh ishliri heqqide tepsiliy melumat élish üchün tirishtuq, epsus budda kentide téléfonmu bolmighachqa , bu kishi bilen alaqilishish unche asan toxtimidi.

Qimmetlik miras - xoten qeghizi

Üzhme qowzaqliri qatarliq pütünley teb'iy xam eshyalarni asasliq matériyal qilip qedimiy usulda yasilidighan xoten qeghizi,Uyghur qol hönerwenchilikining ésil nemunisi, xoten qeghizi asanliqche yirtilmaydu , chirimaydu , ewrishimlikke ige, qatliship ketsimu tüzlep ishlitishke eplik ,kün nuri yaki nemliktin özgermeydu, renggi aq süpetlik bolup qash téshi sürkep patlan'ghandin kéyin yüzi siliqlishidu, uninggha her qandaq qelem bilen xet yaki resim sizghanda reng yéyilmaydighan , uzaq yillarghiche renggi öngmeydighan alahidiliklerge ige.

Uyghurlar uzaq tarixiy medeniyitide xoten qeghizini ,xet -chek, diniy we edebiy xatirilerni yézish, wesiqilerni yézishqa oxshash metbede ishletkendin sirt , kiyim kéchek, doppa tikishte qaturma qilish hem milliy tibabet dorilirini ,qen- nawat , tatliq gézeklerni orash, ishik , dérize küzneklirining yériqlirigha chaplap topa ‏- changdin saqlinish ...Qatarliq her sahelerde keng qollan'ghan.

Shu wejidin xoten qeghizi yipek yoli sodisida yuqiri tawar qimmitige ige , meshhur bolghan qol hünerwenchilik mehsulati ,gerche uzaq tarixtin buyan Uyghur medeniy hayatida hem kündilik turmushtimu keng qollinilghan qeghez bolsimu , biraq hazirqi zaman sana'itining tehditige uchrap keng kölemde ishlepchiqirilishtin toxtighan hemde barghanche tar da'iride qollinilidighan bir xil yerlik xaraktérige ige boyum bolup xotenni merkez qilip ushshaq qol hünerwenchilik shekli bilen saqlinip qalghan.

Yiraq yézidiki dangliq hünerwen

2002 - Yili amérika simitsoniyon muziyining washin'gtonda oyushturghan yipek yolidiki milletlerning medeniyet féstiwalida ,xotenning yiraq yézisidin kelgen béshigha chirayliq güllük doppa kiygen 80 yashlardiki bir bowayning yashinip qalghinigha qarimay chaqqanliq bilen shax ‏- shumba , qedimiy , iptida'iy eswablar bilen bir demdila özgiche qeghez waraqchilirini yasap Uyghurlarning qedimiy qeghezchilik hünirini körsitishi kishilerning eqlini lal qildi. Mana bu xotenning qaraqash nahiyisi purchaqchi yéza budda kentide yashap ,xoten qeghizi yasashtin ibaret ata kespini dawamlashturup kelgen oninchi ewlad , xoten qeghizi ustisi toxti baqi aka idi.

Shundin kéyin xoten qeghizi barghanche medeniyet tetqiqatchilirining diqqitini tartti, mexsus xoten qeghizi üstide, Uyghurlarning qeghezchilik medeniyiti üstide izdinidighanlar xotenning yiraq yézilirini arilap , dewrimizdiki axirqi ewlad qeghez ustisi toxti baqini izdep soraydighan uning yasighan qeghezlirini qimmetlik boyum ornida saqlaydighan boldi. Shuning bilen xotenning yiraq yézisida saqlinip qalghan xoten qeghizi toxti akining dangqi bilen teng qayta étibargha élinishqa bashlidi.

Xoten qeghizi warslargha, bazargha muhtaj

Aridin besh ‏- alte yil ötti , nöwette Uyghurlar arisida toxti baqining qeghez yasash hünirige warisliq qilidighan shagirtning yoqluqi, yéqin kelgüside Uyghurlar xoten qeghizidin ibaret mirastin menggülük ayrilip qélish mumkinchiliki barliqi heqqide endishilik gep sözler taraldi.

Bu munasiwet bilen biz toxti baqi akini tépip sözlishishni toghra taptuq , emma yiraq yézidiki dangliq kishini tapmaq asman'ghimu toxtimidi. 25 - Séntebir küni ,deslep biz xoten wilayetlik medeniyet idarisi arqiliq ,toxti baqi turushluq qaraqash nahiye purchaqchi yéziliq hökümet bilen alaqilashtuq. Etisi yeni26 - séntebir purchaqchi yéziliq hökümetke qayta téléfon qilghinimizda yéziliq hökümet ishxanisining bir xadimi özi toxti baqining öyige bérip bizning qol téléfoni arqiliq toxti baqi bilen alaqilishishimizgha yardem qildi.

Démek toxti baqi aka xoten qeghizi yasashtin ibaret qedimiy qol hünerni bilidighan birdin ‏- bir kishi bolmastin , uning perzentliri we bashqilarmu bu Uyghur qedimiy mirasigha warisliq qilishqa teyyarliniwétiptu . Etiki programmimizdin toxti baqining shagirti shundaqla oghli tursun baqi bilen ötküzgen söhbitimizning dawamini anglighaysiler. (Gülchéhre)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet