Буш билән ху җинтавниң америка-хитай мунасивити һәққидики қисқа сөһбити вә инкаслар

• 
  2005-09-14

• Мухбиримиз вәлиниң бу һәқтики мәлумати
• Download story audio

Франсийә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, хитай рәиси ху җинтав 9 - айниң 13 - күни кәч саәт 2 дә мексикидин ню йорк шәһиригә йетип кәлгәндин кейин, саәт 4 әтрапида, америка президенти буш билән қисқа сөһбәт өткүзгән.

Икки тәрәп оттурисидики қисқа сөһбәт

Бу қисқа сөһбәт бейҗиңдә шимали корийиниң ядро қорал пиланини ахирлаштуруш бойичә 6 тәрәп сөһбити қайтиидин башланған бир пәйттә, ню йоркта болса, б д т ниң 60 йиллиқини хатириләп өткүзүлидиған дөләт башлиқлири йиғиниға 170 нәччә дөләттин президентлар кәйни - кәйнидин йетип келиватқан бир алдираш пәйттә өткүзүлгән. Буш билән ху җинтав волдоф меһманханисида көрүшкәндә, буш ху җинтавға бу сөһбәтниң бир яхши пурсәт икәнликини, өзиниң бу сөһбәтни күтүп туриватқанлиқини, америкиниң хитай билән болған мунасивитигә интайин көңүл бөлидиғанлиқини билдүргән. Буш сөзидә сөһбәттә музакирә қилинидиған икки тәрәп һәмкарлишишқа болидиған һайванатлардин юқидиған кәң тарқилишчан зукам мәсилиси қатарлиқ бирмунчә мәсилә барлиқини, буниңдин башқа йәнә кишилик һоқуқ мәсилисини оттуриға қойидиғанлиқини ейтқан.

Ху җинтав сөзидә хитай билән америка оттурисида содида талаш - тартиш барлиқини етирап қилған. Әмма у "хитай америка отурисидики содиниң тәрәққияти тиз, көлүми чоң болғанлиқтин бәзи талаш-тартишлардин хали болғили болмиди" дәп сәвәп көрсәткән. Б б с ниң хәвәр қилишичә, хитай рәиси хуҗитав бушқа хитай - америка содисидики 160 милярд америка доллирилиқ қизил рәқәмни азайтишқа вәдә бәргәндин кейин, тәйвән боғузидики икки тәрәпниң муқимлиқи мәсилисидә, мән америкиниң җоңго тәрәптә турушини, тәйвәнниң мустәқиллиқиға қарши турушини үмид қилимән, дегән. Әмма америка президенти буш ху җинтав оттуриға қойған мәсилигә җаваб беришниң орниға кишилик һоқуқ мәсилисини, мәсилән: "ню йорк таймис" гезитиниң тәтқиқатчиси җавйән әпәндини хитайдики деһқанлар мәсилиси һәққидә мақалә йезип "ислаһат" дегән жорналда елан қилғанлиқи үчүн "хитайниң дөләт мәхпийәтликини чәтәлләргә ашкара қилған" дәп қолға алғанлиқ мәсилиси қатарлиқ бир қатар мәсилиләрни бивастә оттуриға қоюп, ху җинтаға бесим ишләткән.

Меһманхана сиртидики намайиш

Әркин асия радиоси мухбири ню йорктики волдоф миһманханисиниң алдида ху җинтавни қарши елиш үчүн яки ху җинтавға намайиш ипадиләш үчүн турған адәм топи ичидин һәрхил авазларни аңлиған.

Бу аваз қарлиқ тағдики шир шәкиллик байрақ көтүрүвалған тибәт яшлар қурултийи дегән тәшкилатниң әзалириниң авази. Уларниң ичидин бирси "биз бу меһманхана алдида ху җинтавни сақлап туриватимиз, биз ху җинтавға тибәтниң әркинликкә болған тәшналиқини, тибәтләрниң өз ишиға өзи хоҗа болуш арзуйини ипадиләймиз" дегән.

Бу җайда ху җинтавниң келишни күтүп турған фалунгоңчилар "ху җинтав бу җайдин өтүп кәткичә сақлап туримиз, ху җинтав биз көтүрүвалған пилакатларға йезилған хәтләрни көрсун" дегән.

Фалунгоңчилар көтүрүвалған пилакатларға "җаң земин, логән, люҗин, җу йошкаңларни қанун сорисун" , "фалунгоңчиларға зиянкәшлик қилған бузуқ сақчиларни қанун сорисун" , "ху җинтавға берилгән вақит наһайити чәклик" дегән сөзләр йезилған.

Әркин асия радиосиниң мухбири йәнә "коммунист партийидин чекинип чиқип җәмийәтниң аманлиқини сақлайли" дегән хәтләр йезилған партийидин чекиниш мулазимәт аптомобили бу меһманханиниң йенидин өткәнликини көргән. Әркин асия радиосиниң мухбири йәнә ху җинтавни қарши елиш үчүн яллап кәлгән кишиләрниң ху җинтавни сақлаштин зериккәнликини, "хапа болмаңла, рәис ху җинтав миһманханиға кәйнидики ишиктин кирип болди" дәгән сөзни аңлиғанда " немә үчүн бизни әхмәқ қилисиләр" дәп чоқан салғанлиқини, қолидики бәш юлтузлуқ қизил байрақларни вә башқа әхләтләрни кочиға ташлап тарап кетишкәнликини көргән. (Вәли)