Buningdin kéyinki amérika -xitay munasiwiti bu qétim xu jintawning amérika xelqighe özini qandaq tunutushigha baghliq

• 
  2006-04-17

Xitayning dölet re'isi xu jintaw 4 ‏- ayning 18 ‏- künidin 21 ‏- künigiche amérikini ziyaret qilidu.

"Amérika awazi" ning xewer qilishiche, xitayning mu'awin tashqi ishlar ministiri yang jichi ependi xu jintawning bu qétimqi amérika ziyaritini "xitay -amérika munasiwitidiki eng chong ish, buningdin kéyin amérika -xitay munasiwitining uda, saghlam, muqim tereqqi qilish yaki qilalmasliqida eng muhim ehmiyetke ige. Teywen mesilisi xitay ‏-amérika munasiwitidiki eng muhim we eng sezgür mesile" dep bayan qilghan.

Xewerde éytilishiche, xu jintawning amérika ziyaritining tunji békiti amérikining gherbiy qirghiqidiki washin'gton shtatining siyatil shehiri. Uningdin kéyin, xu jintaw 20 ‏- april küni amérikining paytexti washin'gton shehiride bolidu, amérika prézidénti jorji bush bilen körüshidu. Uningdin kéyin, 21 ‏- april küni amérikining kanektiket shtatining nyuxéwin shehiridiki yél uniwérsitétini ziyaret qilidu. Xewerde éytilishiche yene, xitayning nyuyork shehiridiki konsulxanisi uyushturghan mingdin artuq xitay muhajirining xu jintawni kütüwélish qoshuni nyu xéwin shehiride pa'aliyet élip baridu. Xu jintaw amérika ziyaritini ayaqlashturghandin kéyinla se'udi erebistani, marakesh, nigiriye we kiniyelerni ziyaret qilish üchün yolgha chiqidu.

Axshash bolmighan qarashlar

Öz muxbirimizning siyatul shehiridin xewer qilishiche, amérikining siyatul shehiridiki xitay muhajirliri xu jintawning bu qétimqi amérika ziyaritige nisbeten asasen oxshimaydighan ikki xil köz qarashta. Beziliri sabiq amérika prézidénti niksun ependining 1972 ‏- yili mawzédong bilen qol élishqandiki resimini kötürüshke teyyarliq qilghan. Ular xitay bilen amérikidin ibaret bu iki dölet rehberlirining yaxshi söhbet élip bérip, ikki dölet munasiwitini yaxshilishini ümid qilidu.

Bu xitay muhajiri "biz xu jintawgha qarshi turmaymiz, biz peqet mustebit hakimiyetke qarshi turimiz. Biz xitayning awat bolushigha, algha ilgirilishige, xitayda démokratiye we erkinlikning ewj élishigha tilekdashmiz" dégen. Yene bir qisim xitay muhajirliri buninggha tüptin oxshimaydu.

Besh yultuzluq qizil bayraqni kötürüp xu jintawni qarshi élishqa teyyarliq qiliwatqan bu xitay muhajiri "biz burun teywendiki jungxu'a min'goni qollayttuq, gomindang texttin chüshüp, chén shuybyen prézidént bolghandin kéyin teywenning musteqilliqigha qarshi turushqa yüzlenduq. Emdi biz hazir wetenning tereqqi qilishini, küchlinishini arzu qilimiz. Eger wetinimiz tereqqi qilmisa, küchlenmise, qudretlik dölet bolup chiqmisa, biz xitaylar xeqning dölitide béshimizni igiz kötürüp yürelmeymiz" dégen.

Erkin asiya radi'osining muxbiri sanfrasésko shehirining kochisigha chiqip yoldin ötken kishilerdin dunyadiki dölet bashliqliri heqqide su'al sorisa, köpinchisini éytip béreligen, emma xu jintawning kimlikini éytip bérelmigen,

Bu qétim amérika xelqi xu jintawning qandaq ademlikini uning emeliyitidin bilidu

Sanfrasésko uniwérsité'itining proféssori kéli ependi "xu jitawning bu qétim amérikini ziyaret qilishi nahayiti yaxshi purset. Bu qétim amérika xelqi xu jintawning qandaq ademlikini amérikining tashqi ishlar ministiri rays xanimning aghzidin emes, belki xu jintawning özini sinchilap körüp, gépini öz qoliqi bilen anglap, uning zadi qandaq ademlikini bilishi mumkin. Burun déng shawping kelgende padichi qalpiqini kéyip, xelq bilen sözliship, emeliy söz - herikiti bilen xelqqe yaxshi tesir qaldurghan idi. Emdi xu jintawmu özining kimlikini amérika xelqighe özi tunutushi kérek" dégen.

Borkli uniwérsitétining proféssori pampér ependi "rastini éytqanda, hazir amérika xelqi xitaygha ishenmeydu, köp jehette xitay bilen arilishishtin endishe qilidu. Xu jintaw bu qétimqi ziyariti arqiliq özining obrazini özgertishi kérek. Hemme ish uning semimiy yaki semimiy emeslikige baghliq. Hazir xu jintaw qaysi döletke barsa, u özige qarshi turidighanlargha duch kéliwatidu. Bu xu jintawning öz dölitide xelqqe qarita qebih siyaset yürgüzgenlikning aqiwiti" dégen.

Deslepki biket

Xongkongda chiqidighan "wénxuy géziti" de bayan qilinishiche, xu jintaw 18 ‏- april küni siyatul shehirige kelgende, aldi bilen maykrosoft shirkitining asas salghuchisi, pütün yer shari boyiche birinchi chong bay bil geytsning yüz milyon dollarliq toralghusida kechlik ziyapette bolup harduqini chiqiridiken.

Éytishlargha qarighanda, xu jintaw bil geytsning ziyapitide sürligen marjan toxu, sériq piyaz bilen pishurulghan washin'gton kala goshi, alaskining sedep béliqi, kala yéghida teyyarlan'ghan méghiz poshkili qatarliq yémeklikler bilen lezzetlinidiken. Ziyapette 'star boks qehwisi' shirkitining baywechchiliri we bashqa meshhur baylar xu jintaw bilen bille bolidiken. Uningdin kéyin, xu jintaw amérikining boyin ayrupilan shirkitini ziyaret qilip boyin ayrupilanlirining karametlirini öz közi bilen kürüp tamasha qilidiken. (Weli)