Һүсәйин җелилниң соти канада даирилириниң наразилиқини қозғиди


2007-02-07
Share

Huseyin-Jilil.jpg
Һүсәйин җелил

Хитай һөкүмити канада тәвәликидики уйғур диний зат һүсәйин җелилни 2 - феврал күни үрүмчидә сотлашқа башлиғанда канаданиң бейҗиң әлчиханисидики дипломатлар сот мәйданида һазир болалмиди. Һүсәйин җелилниң ханими камилә тиләндибайиваниң әскәртишичә, канада әлчиханиси һүсәйин җелилниң сотлинидиғанлиқини билсиму, лекин хитайлар сотниң 2 - феврал күни ечилидиғанлиқини канада тәрәпкә уқтуруш қилмиған. Нәтиҗидә канада һөкүмити һүсәйин җелилниң 6 саәт давамлашқан өткән җүмә күнки сотиға көзәткүчи сүпитидә адәм қатнаштуралмиди.

Канада баш министириниң ғәзипи қозғалған

Канада "глоб вә почта" гезити чаршәнбә күнки хәвиридә, бу делода канада дипломатлириниң бир чәткә қайрип қоюлғанлиқини вә бу канада консерватиплар һөкүмитиниң ғәзипини қозғиғанлиқини билдүрди. Мәзкур гезитниң әскәртишичә, канада баш министири стипан харпер вә ташқи ишлар министири петер маккай, һүсәйин җелилниң сотланғанлиқини сәйшәнбә күни аңлиған вә хитай даирилириниң канада әлчиханиси билән һәмкарлашмиғанлиқидин нарази болған.

Һүсәйин җелилниң вәқәси 2006 - йили канада билән хитай арисидики дипломатик сүркилишниң мәркизи нуқтисидики муһим мәсилиләрниң бири болуп қалған иди. Баш министир стипан харпер, шу йили ноябирда вейтнамда өткүзүлгән асия - тинч окян башлиқлар йиғини мәзгилидә ху җинтав билән көрүшүп, һүсәйин җелил мәсилисини оттуриға қойған вә канада дипломатлириниң һүсәйин җелилни йоқлишиға йол қоюшни тәләп қилған. У, " әгәр бир канада пуқраси 3 - бир дөләттә тутулуп, хитайда түрмигә соланса, бу канада үчүн җиддий мәсилә дегәнликтур" дәп тәкитлигән иди.

Лекин ху җинтав, стипан харперниң тәлипини рәт қилған шундақла һүсәйин җелилни канада пуқраси, дәп қаримайдиғанлиқини билдүргән. Канада уйғур җәмийитиниң рәиси мәмәт тохти, хитайниң канада дипломатлирини һүсәйин җелилниң сотиға чақирмиғанлиқиға канада даирилириниң җиддий қараватқанлиқини әскәртти.

Исмини ашкарилашни халимайдиған канада әмәлдарлириниң әскәртишичә, баш министир стипан харпер, канада дипломатлириниң вәқәгә чүшәнчә беришини тәләп қилған шундақла канада ташқи ишлар министири петер маккайниң баянатчиси дан дугас, министирниң вәқәгә "нарази болғанлиқини" вә канаданиң бейҗиңдики әлчиханиси билән алақилашқанлиқини билдүрди. У, "глоб вә почта" гезитидики баянатида, "хитай һөкүмити канада әлчиханиси билән һәмкарлашмиди. Лекин биз һүсәйин җелилгә немә болғанлиқини давамлиқ сүрүштүримиз " дәйду. Дуган, баш министир харперниң хапа болғанлиқи һәққидики хәвәргә баһа бәрмигән болсиму, лекин ташқи ишлар министири петер маккайниң нарази болғанлиқи раст, дәп көрсәтти вә униң вәқәни сүрүштүрүватқанлиқини билдүрди.

Һүсәйин җелилниң җүмә күнки сотиға униң вәтәндики ачиси, чоң оғли вә аниси қатарлиқлар болуп аилә җәмәтидики 16 киши қатнашқан. Камилә ханимниң әскәртишичә, һүсәйин җелил сотта тәптиш даирилириниң әйибнамисини рәт қилған болуп, иқрарнаминиң еғир тән җазаси астида елинғанлиқини билдүргән. Камилә, йолдишиниң сотланғанлиқини "уятсизларчә" һәрикәт, дәп әйиблиди шундақла хитай даирилирини хәлқара қанунларға һөрмәт қилишқа чақирди.

Һүсәйин җелилниң тән җазасиға учриғанлиқи канада даирилирини җиддиләштурди

Хәвәрләргә қариғанда бейҗиңдики канада әлчиханиси пат йеқинда үрүмчигә дипломатлирини әвәтмәкчи вә һүсәйин җелилниң аилисидики билән көрүшүп, уларниң сотта аңлиған вә көргәнлирини игилимәкчи икән. Канада уйғур җәмийитидики мәмәт тохти, хитайлар һүсәйин җелилниң туғқанлирини "канадалиқларға учур бәрсәңлар өлтүрүветимиз, дәп қорқутқанлиқини билдүрди. Униң әскәртишичә, сот өткән җүмә күни ечилған болсиму, лекин улар дүшәнбә күнгичә канададики келинигә сотниң һәқиқий әһвали һәққидә учур бериштин баш тартқан.

Һүсәйин җелилниң тән җазасиға учраш вәқәси канада мәтбуатлирида зор ғул - ғула қозғимақта. " Глоб вә почта " гезити, униң тән җазасиға учриғанлиқи"стипан харпер дәвридики әң чоң дилоларниң биригә йеңи бир амилниң қошулғанлиқини көрсәтмәктә, дәп язди.

Сәйшәнбә күни канада парламентида һүсәйин җелил вәқәси бәс муназирә қилинди. Канада либерал парламент әзаси дан миктейг, һүсәйин җелилниң тән җазасиға учриғанлиқи һәққидики хәвәрләрниң "пәвқуладдә җиддий" мәсилә һесаблинидиғанлиқини билдүргән шундақла баш министирниң шәхсән өзиниң ху җинтавға телефон қилишни тәләп қилди. У, "әгәр бу йәрдә ейтилғанлар раст болса, баш министирниң бивастә ху җинтав билән алақилишип, бу мәсилини һәл қилиши артуқчә әмәс " дәйду.

Канада консерватиплар парламент әзаси һелена георгес, канада парламентидики либералларни стипан харпер һүсәйин җелилниң мәсилисини көтүрүп чиқип, хитай - канада мунасивитигә зиян йәткүзди " дәп һуҗум қилғанлиқини әйиблиди. У, "лбираллар баш министир стипан харперни болупму у, һүсәйин җелилға игә чиққанда шундақла ху җинтавға кишилик һоқуқни тәкитлигәндә шиддәтлик тәнқидлигән иди. Әмди улар номус қилиши керәк " дәп көрсәтти. Стипан харпер әйни чағда, канаданиң кишилик һоқуқ мәсилисидики виҗданини пулниң қудритигә сатмайдиғанлиқини тәкитлигән. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт