Stephen Harper: Канада өз пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдайду


2007-02-12
Share

stephen-harper.jpg
Канада баш министири Stephen Harper әпәнди 2006 – йили 21 – сентәбир күни б д т ниң 61 – қетимлиқ йиғинида. AFP

Канада баш министири Stephen Harper җүмә күни мухбирларни күтивелиш йиғинида канаданиң хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисигә давамлиқ диққәт қилидиғанлиқи, канаданиң хитай билән болған сода-ихтисадий мунасивәтлириниң зиянға учришидин әндишә қилмайдиғанлиқи шундақла һүсәйин җелилниң һоқуқлиридин ваз кәчмәйдиғанлиқини тәкитлиди. Stephen Harper Мухбирлар күтивелиш йиғинида һүсәйин җелил мәсилиси һәққидә нуқтилиқ тохталди.

Пәйшәнбә күни хитай һөкүмити канада дипломатлириниң үрүмчидә өткүзилидиған һүсәйин җелил һәққидики сотқа қатнишиш тәлипини рәт қилған, шундақла канадада зиярәттә боливатқан хитай ташқи ишлар министирликиниң ярдәмчи министири хә яфәй оттавада канада ташқи ишлар министирликиниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири билән һүсәйин җелил мәсилиси һәққидә сөһбәт елип барғандин кейин, канада ахбарат вастилириниң зияритини қобул қилип, "әгәр оттава бейҗиңниң кишилик һоқуқ әһвалини йәнә давамлиқ ашкара тәнқит қилса вә һүсәйин җелилниң канада пуқралиқида чиң турса икки дөләт оттурисидики сода-ихтисадий мунасивәтләр зиянға учрайду, дегәниди. "Йәршари поштиси" гәзити хитай ниң муавин ташқи ишлар министириниң бу сөзлирини хитай һөкүмити содида канадани тәһдит қилди, дәп хәвәр қилди.

Stephen Harper: Хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелилниң террорчи, дәп әйиблишиң пакит асаси йоқ

Stephen Harper Мухбирларни күтивелиш йиғинида һүсәйин җелилниң өзбекистандин елип кетилишиниң қанунсиз һәркәт икәнлики вә хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелилни террорчи, дәп әйиблишидики пакит асаслириниң аҗиз икәнликини баян қилип:

"Һүсәйин җелил әпәнди канада паспорти билән өзбекистанға зиярәткә барғанда қолға елинди вә қанунсиз йол билән хитай хәлқ җумһурийитигә елип кетилди. Биз бу нухтиға алаһидә диққәт қилимиз. Хитай һөкүмити һүсәйин җелилни террорлуқ һәрикәтлиригә бағлап, сот қиливатиду амма улар һүсәйин җелил әпәндиниң террорлуқ паалийәтлиригә қатнашқанлиқи һәққидә канада һөкүмитигә һәрқандақ бир дәлил –испат көрсәтмиди", деди.

Мениңчә, канада пуқраси наһәқиликкә учриғанда һәмдә канада пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдаш зөрүр болғанда канада һөкүмитиниң өз пуқрасиниң һоқуқлирини ашкара қоғдаш мәҗбурийити бар, дәп қараймән. Һөкүмитимиз оз пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдаш үчүн давамлиқ тиришчанлиқ көрситиду.

Stephen Harper Хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелилниң канада пуқралиқ салаһийитини рәт қилишиниң хәлқара қанунға хилап һәркәт икәнлики вә вйетнамда өткүзүлгән асия тинч окян ихтисадий һәмкарлиқ тәшкилати башлиқлар йиғини җәрянида хитай дөләт рәиси ху җинтавға бу һәқтә канада һөкүмитиниң наразилиқини билдүргәнликини тәкитләп:

"Хитай һөкүмити һүсәйин җелилниң канада пуқралиқ салаһийитини рәт қилип кәлмәктә һүсәйин җелилға бизниң қанунимиз вә хәлқара қанунлар бойичә канада пуқрасилиқ салаһийити берилгән. Биз хитайниң һәр дәриҗилик рәһбәрлиригә бу һәқтики наразилиқимизни билдүрүп кәлдуқ. Мән хитай дөләт рәиси билән учрашқандиму бу мәсилини оттуриға қойдум. Биз бу мәсилигә давамлиқ көңүл болимиз", деди.

Stephen Harper 10-Нәчә йиллиқ һакимийәттики җәрянида хитайға йеқин сиясәт йүргүзгән либерал партийисиниң өзи рәһбәрлик қиливатқан һөкүмәтни хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини давамлиқ ашкара тәнқит қиливерип, һүсәйин җелил мәсилисидә канадани қийин әһвалға чүшүрүп қойди, дегән әйибләшләрни рәт қилип:

"Бәзи өктичиләр хитай интайин муһим дөләт, бизниң бәзи мәсилиләргә алаһидә наразилиқ билдүришимизниң һаҗити йоқ. Улар нимә қилса қиливәрсун . Суниң еқишиға күнниң петишиға, дегәндәк йол тутсақ күнләрниң биридә хитайға техиму көп мәһсулатлиримизни саталаймиз, дәп қарайду. Амма мән бу қарашни мәсулийәтсизлик, дәп тонуймән", деди.

Stephen Harper:Канада пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдайду

Huseyin-Jilil.jpg
Канада пуқраси һүсәйин җилил. У һазирғичә хитай түрмисидә .

Stephen Harper Хитайда террорчилиқ паалийәтлири билән әйиблиниватқан һүсәйин җелилниң һоқуқлирини қоғдаш канада һөкүмитиниң бурчи икәнликини әскәртип мундақ деди:

"Мениңчә, канада пуқраси наһәқиликкә учриғанда һәмдә канада пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдаш зөрүр болғанда канада һөкүмитиниң өз пуқрасиниң һоқуқлирини ашкара қоғдаш мәҗбурийити бар, дәп қараймән. Һөкүмитимиз оз пуқрасиниң һоқуқлирини қоғдаш үчүн давамлиқ тиришчанлиқ көрситиду".

Канада билән хитай оттурисида сода мунасивәтниң бузулиши хитайға пайдисиз

Stephen Harper Хитайниң сода тәһтидидин қорқуп қалмайдиғанлиқини, икки дөләтниң мунасивити зиянға учриған тәқдирдиму, һүсәйин җелилниң канада пуқралиқ салаһитидин ваз кәчмәйдиғанлиқини баян қилип:

"Мән бүгүн хитай әмәлдари тилға алған канада хитай оттурисидики сода мәсилиси һәққидә тохтилимән. Канаданиң хитай билән болған содисида ғайәт зор қизил рәқәм көрүлмәктә. Канада билән адил сода елип бериш хитайниң өзигиму пайдилиқ, әгәр икки дөләтниң сода мунасивәтлири зиян учриса, әң чоң зиянни йәнила хитай тартиду. Биз канаданиң қиммәт қаришини кеңәйтиш, кишилик һоқуқни қоғдаш, болупму канада пуқрасиниң һоқуқ мәнпәтини қоғдашни чиқиш қилип туруп, хитай билән сода қилимиз", деди.

Harper Ниң әскәртишичә, пуқраларниң һоқуқлирини қоғдаш һәрбир бир дөләтниң асаслиқ вәзиписи икәнлики икән, канада бу нуқтида һәрқандақ бир дөләткә йол қоймайдикән.

Канадада чиқидиған "Global and Mail" йәни "йәршари поштиси" гезити тәрипидин елип берилған тәкшүрүшкә қариғанда 62% канадалиқ Stephen Harperниң хитайниң кишилик һоқуқ хатирисини ашкара тәнқит қилиш сиясити қоллайдикән. “National Post” Йәни "дөләтлик пошта" гезитиниң тәкшүришичә канада сода саһәсидики затларниң 69% Stephen Harperниң хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисини ашкара тәнқит қилиши хитай хәлқиғә техиму пайдиси болиду, бу сиясәт хитай канада оттурисидики содиға зиян бәрмәстин, бәлки йирақ мәзгилдин елип ейтқанда, хитайниң кишилик һоқуқ хатирисиниң яхшилиниши икки дөләтниң сода мунасивәтлирини илгири сүриду, дәп қарайдикән.

Канада пуқраси болған һүсәйин җелил хитай һөкүмити тәрипидин террорчилиқ һәрикәтлири билән әйиблинип, бу айниң башлирида урүмчидә сот қилинғаниди. Канада билән хитай оттурисида һүсәйин җелилниң тәвәлик мәсилисидики талаш-тартиштин келип чиққан зиддийәт-- техиму чоңқурлашмақта. (Камил турсун)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт