Канада парламентиниң әзаси һүсәйин җелил мәсилиси һәққидә тохталди


2006-09-26
Share
Канада парламент әзаси Peggy Nash image courtesy: www.parl.gc.ca

Канада парламентидики тибәт достлуқ гурупписиниң әзалиридин болған Peggy Nash һүсәйин җелил өзбекистан даирлири тәрипидин хитайға өткүзүлүп берилгәндин кейин, бу һәқтә өз намида баянат елан қилип вә мақалә йезип, канада җамаитини бу мәсилигә көңүл бөлүшкә чақирған йеңи демократлар партийиси парламент әзасидур. Канада парламентидики торт чоң партийиниң бири болған йеңи демократлар партийиси һүсәйин җелил мәсилиси һәққидә икки қетим баянат елан қилип, канада һөкүмити вә канада баш министирини бу мәсилигә җидди муамилә қилишқа дәвәт қилған вә һүсәйин җелил мәсилисини һәл қилиш үчүн дәриҗиси юқири болған бир өмәкни дәрһал хитайға әвәтишни тәшәббус қилғаниди.

Бу мунасивәт билән биз парламент әзаси Peggy Nash билән һүсәйин җелил мәсилиси һәққидә сөһбәт елип бардуқ. Зияритимизни қобул қилған Peggy Nash канада йеңи демократлар партийисиниң һүсәйин җелил мәсилисигә әһмийәт бериватқанлиқини вә канада һөкүмитиниң һүсәйин җелилниң һоқуқлирини қоғдаш мәҗбурийити барлиғини әскәртип мундақ деди:

"Биз биринчидин, һүсәйин җелил әпәндиниң әһвалиниң зади қайси дәриҗидә икәнликини ениқлаш үчүн юқири дәриҗилик дипломатлардин тәшкил қилинған бир өмәкни дәрру хитайға әвәтишни, иккинҗидин, канада баш министиридин канада пуқрасиниң тәқдиригә шәхсән көңүл бөлүшни тәшәббус қиливатимиз. Һүсәйин җелил мәсилиси алаһидә мәсилә. Чүнки у сияси паналанғучи салаһийити билән канадаға кәлгән. Шуңа канада һөкүмитиниң хитайда зиякәшликкә учраватқан һүсәйин җелил әпәндиниң һоқуқлириға капаләтлик қилиш вә уни қоғдаш мәҗбурийити бар. Дөлитимиз пүтүн дунядин көчмән вә сияси панаһланғучиларни қобул қилидиған дөләт. Әгәр сияси паналиқ тилигүчиләр бурунқи дөлитигә қайтурулуп зиянкәшликкә учриса, бундақ әһвалда канада оз пуқрасиға ярдәм қолини суналмиса, бу канаданиң образиға зиян елип келиду".

Peggy Nash Хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелилни сотлимақчи болғанлиқидин башқа һечқандақ учур бәрмигәнлики, шуңа униң тәқдири һәққидә һәрхил сөз- чөчәкләрниң оттуриға чиқиватқанлиқини оттуриға қоюп мундақ деди:

"Мән фәдәрал һөкүмәтниң һүсәйин җелил һәққидики паалийәтлириниң нимә үчүн һазирғичә үнүми болмайватқанлиқини билмәймән. Ама биз уларни бу мәсилигә интайин җидди қарашқа һәмдә имканийәтниң баричә бу һәқтә тиз һәркәт қилишқа үндәватимиз. Көплигән канадалиқлар һүсәйин җелил әпәндиниң тәқдиригә көңүл бөливатқанлиқи үчүн канада һөкүмити бу мәсилигә әһмийәт бериватиду. Лекин биз техичә һүсәйин җелил әпәндиниң әһвалиниң зади нәдин нәгичиликини билмәймиз. Мениңчә, буниңға пәқәт хитайдики демократик пиринсипларға ят болған- һәммини йәң ичидә елип баридиған сиясәт сәвәп боливатиду. Шуңа һели униң пат арида өлүмгә һөкүм қилинидиғанлиқи һәққидә хәвәр оттуриға чиқса, һели униңға палан йиллиқ қамақ җазаси һөкүм қилинғанлиқи һәққидә хәвәрләр тариливатиду. Буларни дәлиләш тәскә тохтаватиду".

Peggy Nash Хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелилниң канада пухралиқ салаһитини рәт қилғанлиқиниң хитай билән канада оттурисида қатмаллиқ вәзийити шәкилләндүргәнликини оттуриға қуюп мундақ деди:

"Ениқ бир нәрсә шуки, һүсәйин җелил әпәнди канада пуқрасидур. Шуңа биз, канада өзиниң мәҗбурийитини ада қилиш керәк дәп қараймиз. Униң үстигә у қанунлуқ вә кишилик һоқуқ саһәси бойичә канада пуқраси болған. Әгәр хитай һөкүмити һүсәйин җелил әпәндини сотлимақчи болидикән, бизниң чоқум буниңдин хәвримиз болиши у йәрдики қануни рәсмийәтләр чоқум учуқ ашкара елип берилиши шәрт. Шундила канада буларға ишинәләйду, әмма һазирқи әһвал буниң тәтүрисичә боливатиду. Хитай һөкүмитиниң һүсәйин җелил арқилиқ нимә мәқсәткә йәтмәкчи болғанлиқи һазирғичә бизгә қараңғу боливатиду".

Peggy Nash Хитай һөкүмитиниң униңға тәрорчи қалпиғи кәйгүзүшкә уриниватқанлиқи һәққидә тохтилип мундақ деди:

Һөкүмәтләр үчүн биравға тәррорист қалпиқини кийгүзүш арқилиқ униң һоқуқини рәт қилиш интайин асан. Биз бундақ қалпақ кийгүзидиған ишларға алаһидә диққәт қилишимиз керәк. Хитай һөкүмити һүсәйин җелил әпәндини қануни мәслиһәтчиси билән көрүштүрүши, қануни рәсмийәтләр бойичә иш қилиши керәк. Биз хитайниң өлүм җазаси бериш хатирисигә алаһидә диққәт қилимиз. Хитайда нурғунлиған кишиләр дини етиқадлири вә әркинликни тәшәббус қилғанлиқи үчүн өлүм җазасиға учрап кәлди.. Биз канада пуқраси болған һүсәйин җелил әпәндиниң улардин бири болуп қелишини задила халимаймиз".

Тибәт мәсилисигә көңүл бөлгән вә далай ламаға канаданиң пәхри пухралиқ салаһийитини бәришни актип тәшәббус қилғанларниң бири болған Peggy Nash тибәт вә уйғур мәсилисиниң канададики күбәк мәсилиси билән охшашлиқи барлиқини әскәртип мундақ деди:

Тибәтликләр вә уйғурларниң әһвали билән күбәкликләрниң әһвалини селиштурушқа болиду. Мәйли қайси хәлқ болсун уларниң өзи һазир тәвә боливатқан дөләттә яшаш яки өзлириниң милли дөләтлирини бәрпа қилишқа қарар қилиш һоқуқи болиду. Һазир күбәк хәлқиниң бу хил һоқуқи бар. Биз тибәт вә уйғур хәлқиғиму бу хил һоқуқниң берилишини үмид қилимиз".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт